Fibromiyalji hastalarında yaşantısal kaçınma ve disosiyasyon
Experiential avoidance and dissociation in patients with fibromyalgia
- Tez No: 1008776
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ UFUK KOCATEPE AVCI, PROF. DR. BAYRAM KELLE
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Çağ Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Fibromiyalji sendromu, yalnızca periferik kas-iskelet sistemi ile sınırlı olmayan; merkezi ağrı işleme mekanizmaları ile psikolojik süreçlerin etkileşimi sonucu ortaya çıkan kronik bir ağrı tablosudur. Bu çalışmanın amacı, fibromiyalji tanılı bireylerde yaşantısal kaçınma ile fibromiyalji şiddeti arasındaki ilişkiyi incelemek ve somatoform ile psikoform disosiyasyonun bu ilişkideki aracı rollerini paralel aracılık modeli kapsamında değerlendirmektir. Ayrıca fibromiyalji tanılı bireyler ile tanı almayan bireylerin yaşantısal kaçınma, disosiyasyon, fibromiyalji etki düzeyi ve yaşam kalitesi açısından karşılaştırılması amaçlanmıştır. Araştırma, Çukurova Üniversitesi Balcalı Hastanesi'nde izlenen 225 fibromiyalji tanılı hasta ve 179 tanı almayan birey olmak üzere toplam 404 katılımcı ile yürütülmüştür. Veri toplama sürecinde Sosyodemografik Bilgi Formu, Fibromiyalji Etki Anketi, Çok Boyutlu Yaşantısal Kaçınma Ölçeği, Görsel Analog Skala, Somatoform Disosiyasyon Ölçeği, Disosiyatif Yaşantılar Ölçeği ve SF-36 Yaşam Kalitesi Ölçeği kullanılmıştır. Veriler korelasyon analizleri, bağımsız gruplar t-testi ve Hayes'in PROCESS makrosu ile paralel aracılık analizleri kullanılarak değerlendirilmiştir. Bulgular, yaşantısal kaçınmanın fibromiyalji şiddeti ile pozitif yönde ilişkili olduğunu; somatoform ve psikoform disosiyasyonun fibromiyalji şiddeti ile pozitif, yaşam kalitesi ile negatif ilişkiler gösterdiğini ortaya koymuştur. Paralel aracılık analizleri, yaşantısal kaçınmanın fibromiyalji şiddeti üzerindeki etkisinde somatoform disosiyasyonun anlamlı bir kısmi aracı rol üstlendiğini, psikoform disosiyasyonun ise aracı rol göstermediğini göstermiştir.Sonuç olarak bulgular, fibromiyaljide psikolojik süreçlerin hastalık şiddeti ile ilişkisini ve somatoform disosiyasyonun bu süreçteki önemini ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
Fibromyalgia syndrome is considered a chronic pain condition that is not limited to the peripheral musculoskeletal system, but rather emerges as a result of the interaction between central pain processing mechanisms and psychological processes. In recent years, the increasing number of findings indicating that experiential avoidance and dissociative processes may be associated with fibromyalgia severity and functioning has made it meaningful to address these variables within a holistic framework in the evaluation of fibromyalgia. The primary aim of the study was to examine the relationship between experiential avoidance and fibromyalgia severity in individuals that diagnosed with fibromyalgia, and to evaluate the mediating roles of somatoform and psychoform dissociation in this relationship within the scope of a parallel mediation model. As a secondary aim, it was aimed to compare individuals diagnosed with fibromyalgia and individuals without a diagnosis of fibromyalgia in terms of experiential avoidance, dissociation, fibromyalgia impact level, and quality of life. The study was conducted with a total of 404 participants, including 225 patients diagnosed with fibromyalgia who were followed at Çukurova University Balcalı Hospital and 179 individuals without a diagnosis of fibromyalgia. During the data collection process, the Sociodemographic Information Form, Fibromyalgia Impact Questionnaire, Multidimensional Experiential Avoidance Questionnaire, Visual Analog Scale, Somatoform Dissociation Questionnaire, Dissociative Experiences Scale, and the SF-36 Quality of Life Scale have been used. The data has been evaluated using correlation analyses, independent samples t-tests, and parallel mediation analyses conducted using Hayes' PROCESS macro in SPSS Version 25. The findings revealed that experiential avoidance was positively associated with fibromyalgia severity and impact level; and that somatoform and psychoform dissociation showed positive associations with fibromyalgia severity and negative associations with quality of life. Parallel mediation analyses demonstrated that somatoform dissociation assumed a significant partial mediating role in the effect of experiential avoidance on fibromyalgia severity, whereas psychoform dissociation did not show a mediating role. In conclusion, these findings indicate that the reflection of psychological processes on disease severity in fibromyalgia occurs through bodily regulation processes rather than cognitive disengagement. Within this framework, it is recommended that somatoform dissociative symptoms be considered in clinical assessment processes and that approaches aimed at increasing bodily awareness and psychological flexibility be incorporated to support treatment processes.
Benzer Tezler
- Fibromiyalji sendromu olan hastalarda dissosiyatif yaşantıların bağlanma özellikleri ve çocukluk çağı travmaları ile ilişkisi
The relationship of dissociative experiences with childhood traumas and attachment patterns in fibromyalgia syndrome patients
HAKAN KARAŞ
- Remisyonda meme kanseri hastalarında somatik belirti şiddeti ile bağlamsal benlik ve yaşantısal kaçınmanın ilişkisi
The relationship between somatic symptom severity and self as context and experiential avoidance in breast cancer patients in remission
FİLİZ ÇETİNKAYA
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Psikiyatriİstanbul Medeniyet ÜniversitesiRuh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HASAN TURAN KARATEPE
- Fibromiyalji hastalarında zihin kuramı işlevleri, simgesel işlev ve bağlanma biçimleri arasındaki ilişki
Theory of mind in fibromyalgia patients: Relations between attachment patterns and symbolization
LEMAN İNANÇ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2013
PsikiyatriSağlık BakanlığıRuh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
UZMAN NURDAN EREN BODUR
PROF. DR. SERHAT ÇITAK
- Fibromıyalji sendromu tanısı konulan hastalarda ebeveynlik algısı, aleksitimi ve bağlanma özellikleri
Associations between parenting perceptions, attachment patterns, and alexithymia in patients with fibromyalgia syndrome
SELVİ CERAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2013
PsikiyatriBaşkent ÜniversitesiRuh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NİLGÜN TAŞKINTUNA
- Fibromiyalji hastalarında çevrimiçi grup şema terapisinin yaşam kalitesi, duygu düzenleme, anksiyete, depresyon ve şema modları üzerindeki etkisi
The effect of online group schema therapy on quality of life, emotion regulation, anxiety, depression and schema modes in patients with fibromyalgia
REYHAN NURAY DUMAN
Doktora
Türkçe
2022
Psikolojiİstanbul Arel ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ BAHAR KÖSE KARACA