Türkiye'de enerjiye yönelik kamu politikalarının enflasyon üzerindeki etkisi
The impact of public energy policies on inflation in Turkey
- Tez No: 1008831
- Danışmanlar: PROF. DR. DURAN BÜLBÜL
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Maliye, Finance
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Atılım Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Maliye Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Maliye-Vergi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Türkiye ekonomisinde enerji fiyatlarının enflasyon dinamikleri üzerindeki etkisini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Enerji fiyatları hem hanehalkı tüketim harcamaları hem de üretim maliyetleri üzerinde doğrudan ve dolaylı etkiler yaratarak genel fiyat düzeyinin önemli belirleyicilerinden biri olarak öne çıkmaktadır. Türkiye gibi enerji ithalatına bağımlı ve dışa açık ekonomilerde döviz kuru hareketleri, ithalat fiyatları ve kamu müdahaleleri enerji fiyatlarının enflasyon üzerindeki etkisini daha belirgin hale getirmektedir. Bu bağlamda çalışmada Türkiye'de enerji piyasalarının yapısal dönüşümü, enerji enflasyonunun tarihsel gelişimi ve enerji fiyatlarının enflasyon üzerindeki aktarım mekanizmaları bütüncül bir çerçevede incelenmiştir. Çalışmada öncelikle Türkiye'de elektrik, doğal gaz ve petrol piyasalarının kurumsal gelişimi ve işleyişi sektörel düzeyde analiz edilmiştir. Ardından 1980 sonrası dönemde Türkiye'nin enflasyon deneyimi değerlendirilmiş ve enerji enflasyonunun genel enflasyon içerisindeki konumu karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Ampirik analiz bölümünde ise 2010Ç1–2025Ç3 dönemine ait veriler kullanılarak indirgenmiş form VAR ve Yapısal VAR (SVAR) modelleri uygulanmıştır. Analiz kapsamında döviz kuru, ithalat fiyatları, enerji fiyatları ve tüketici fiyatları arasındaki dinamik ilişkiler incelenmiştir. Elde edilen bulgular, Türkiye'de enflasyonun önemli ölçüde maliyet yönlü unsurlardan beslendiğini ortaya koymaktadır. Döviz kuru ve ithalat fiyatı şoklarının enflasyon üzerinde güçlü ve hızlı etkiler yarattığı, enerji fiyatlarının ise enflasyon dinamiklerinde hem doğrudan hem dolaylı kanallar üzerinden belirleyici rol oynadığı saptanmıştır. Elektrik ve doğal gaz fiyatlarının enflasyon üzerindeki etkisinin daha kalıcı olduğu, akaryakıt fiyatlarının ise lojistik maliyetler aracılığıyla daha kısa vadeli ancak güçlü bir aktarım mekanizmasına sahip olduğu belirlenmiştir. Ayrıca analiz sonuçları, Türkiye'de enflasyon sürecinin yüksek derecede atalet içerdiğini göstermektedir. Çalışma bulguları, enerji fiyatlarının yalnızca makroekonomik bir değişken olarak değil, aynı zamanda mali sürdürülebilirlik, enerji güvenliği ve toplumsal refah açısından çok boyutlu bir politika alanı olduğunu ortaya koymaktadır. Bu doğrultuda enerji fiyatlarının belirlenmesinde piyasa mekanizmalarının güçlendirilmesi, hedefli sübvansiyon uygulamaları ve enerji verimliliği ile yenilenebilir enerji yatırımlarının teşvik edilmesi fiyat istikrarı açısından kritik önem taşımaktadır.
Özet (Çeviri)
This study aims to analyze the impact of energy prices on inflation dynamics in the Turkish economy. Energy prices constitute one of the key determinants of the general price level by generating both direct and indirect effects on household consumption expenditures and production costs. In energy-import-dependent and open economies such as Türkiye, exchange rate movements, import prices, and government interventions make the impact of energy prices on inflation more pronounced. In this context, the study examines the structural transformation of energy markets in Türkiye, the historical evolution of energy inflation, and the transmission mechanisms of energy prices to inflation within a comprehensive framework. First, the institutional development and functioning of electricity, natural gas, and petroleum markets in Türkiye are analyzed at the sectoral level. Subsequently, Türkiye's inflation experience since 1980 is evaluated, and the role of energy inflation within overall inflation dynamics is examined comparatively. In the empirical analysis section, reduced-form VAR and Structural VAR (SVAR) models are employed using quarterly data covering the period 2010Q1–2025Q3. The dynamic relationships among exchange rates, import prices, energy prices, and consumer prices are investigated. The findings indicate that inflation in Türkiye is largely driven by cost-push factors. Exchange rate and import price shocks create strong and immediate effects on inflation, while energy prices play a decisive role through both direct and indirect transmission channels. Electricity and natural gas prices exhibit more persistent effects on inflation, whereas fuel prices generate a strong but relatively shortterm transmission mechanism through logistics costs. Furthermore, the results reveal that the inflation process in Türkiye exhibits a high degree of inertia. The findings suggest that energy prices should be considered not only as a macroeconomic variable but also as a multidimensional policy issue in terms of fiscal sustainability, energy security, and social welfare. Strengthening market-based pricing mechanisms, implementing targeted and temporary subsidies, and promoting energy efficiency and renewable energy investments are therefore crucial for achieving price stability.
Benzer Tezler
- An agent-based approach to assess the impact of electricity generation on carbon emissions
Bir ajan temelli yaklaşim ile elektrik üretiminin karbon emisyonlari üzerindeki etkisinin değerlendirilmesi
DENİZHAN GÜVEN
Doktora
İngilizce
2025
Enerjiİstanbul Teknik Üniversitesiİklim ve Deniz Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET ÖZGÜR KAYALICA
PROF. DR. ÖMER LÜTFİ ŞEN
- Türkiye iktisat politikalarının belirlenmesinde iktisadi kurum-kural ve kuruluşların rolleri
Başlık çevirisi yok
İBRAHİM GÜRAN YUMUŞAK
- Green entrepreneurship as a driving force for the green economy: A case study on green entrepreneurship in Istanbul
Yeşil ekonominin itici gücü olarak yeşil girişimcilik: İstanbul'da yeşil girişimcilik üzerine bir vaka çalışması
ECE TURNA
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TÜZİN BAYCAN
- Türkiye'de kamu iktisadi teşebbüsleri gelişimi-hukuki yapısı özelleştirme çalışmaları
Başlık çevirisi yok
MİNE ÖZAYDINLIK
