Kahramanmaraş depremi: Kurtarma çalışmalarına katılan sağlık personeli ve diğer meslek gruplarının afet öncesi ve sonrası biyo-psikososyal durumlarının karşılaştırılması
Kahramanmaraş earthquake: Comparison of pre- and post-disaster bio-psychosocial status of healthcare workers and other professional groups participating in rescue efforts
- Tez No: 1008894
- Danışmanlar: PROF. DR. DOĞAÇ NİYAZİ ÖZÜÇELİK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sağlık Eğitimi, Acil Tıp, Sağlık Yönetimi, Health Education, Emergency Medicine, Healthcare Management
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yeditepe Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Acil Durum ve Afetlerde Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Araştırmanın amacı, Kahramanmaraş merkezli yaşanan depremde kurtarma çalışmalarına katılan sağlık personeli ve diğer meslek gruplarının afet öncesi ve sonrası biyo-psikososyal durumlarının karşılaştırılmasıdır. Bu amaç doğrultusunda, nicel ve nitel yöntemlerin birlikte kullanıldığı karma yöntem tercih edilmiş ve açıklayıcı ardışık desen uygulanmıştır. Araştırmanın örneklem grubunu Hatay depreminde arama kurtarma çalışmalarına katılan sağlık ve sağlık dışı personel oluşturmaktadır. Örneklem sayısı G Power üzerinden Güç Analizi uygulanarak hesaplanmış ve çalışmaya 105 sağlık çalışanı; 108 sağlık dışı çalışan gönüllü katılım sağlamıştır. Araştırmanın nitel kısmı için de 22 sağlık çalışanı 22 sağlık dışı çalışan olmak üzere toplam 44 kişi, çalışma grubunu oluşturmuştur. Veri toplama aracı olarak“Demografik Bilgi Ölçeği, Afet Hazır Bulunuşluk Ölçeği, Posttravmatik Stres Bozukluğu Ölçeği ve Bireysel Deprem Dayanıklılık Ölçeği”kullanılmış olup nitel bölümü için yarı yapılandırılmış görüşme formu oluşturulmuştur. Nicel verilerin analizinde SPSS 25 programı kullanılmıştır. İlk olarak verilerin normallik dağılımları test edilmiş ve normal dağılım sağladığı görülmüştür. Bu kapsamda fark testleri için t-testi ve ANOVA uygulanmıştır. Nitel bölüm için içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Bulgular, afet kurtarma çalışmalarına katılımın her iki grupta da genel sağlık, psikolojik sağlık ve sosyal ilişkiler algısını anlamlı düzeyde olumsuz etkilediğini göstermektedir. Sağlık personelinde genel sağlık puanı afet öncesinde x̄ = 4,24 iken afet sonrasında x̄ = 3,53'e düşmüş; psikolojik sağlık x̄ = 4,09'dan x̄ = 2,81'e, sosyal ilişkiler ise x̄ = 4,37'den x̄ = 3,52'ye gerilemiştir (p<0,05). Benzer biçimde sağlık dışı personelde de genel sağlık (x̄ = 4,34'den 3,70'e), psikolojik sağlık (x̄ = 4,28'den 3,50'ye) ve sosyal ilişkiler (x̄ = 4,53'ten 3,90'a) puanlarında anlamlı düşüşler saptanmıştır (p<0,05). Her iki grubun Afet Hazırbulunuşluk Ölçeği puanları orta–orta üst düzeyde bulunmuştur (sağlık personeli x̄ = 32,57; sağlık dışı personel x̄ = 33,51). Afet yardım boyutunda sağlık personelinin, fiziksel koruma ve planlama boyutlarında ise sağlık dışı personele göre görece daha yüksek puanlara sahip olduğu belirlenmiştir. Posttravmatik stres düzeylerinin her iki grupta da hafif–orta şiddet aralığında (sağlık personeli x̄ = 17,37; sağlık dışı personel x̄ = 16,80) bulunmuştur. Bireysel Deprem Dayanıklılık Ölçeği sonuçları, her iki grubun da yüksek düzeyde dayanıklılığa sahip olduğunu ancak sağlık dışı personelin toplam puan ortalamasının (x̄ = 71,39) sağlık personeline (x̄ = 68,86) kıyasla daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Dayanıklılık ile posttravmatik stres arasında her iki grupta da negatif ve anlamlı ilişki saptanmıştır (sağlık personeli r = –0,33; sağlık dışı personel r = –0,48). Nitel bulgular, sağlık çalışanlarının deprem deneyimlerinin mesleki sorumluluk, görev odaklılık ve çalışma alanına özgü koşullar çerçevesinde şekillendiğini göstermektedir. Bu grup, başa çıkma sürecinde profesyonel refleksler ve kurumsal sorumluluk bilinciyle hareket ederken; klinik yük ve duygusal baskılarla mücadele etmiştir. Travmayla baş etmede bireysel dayanıklılık ve sınırlı profesyonel destek öne çıkarken; afet deneyiminin yapısal güvenlik ve planlama bilincini güçlendirdiği belirlenmiştir. Sağlık dışı personelin deneyimleri ise daha çok aile odaklılık, kişisel güvenlik arayışı ve duygusal yoğunluk temelinde şekillenmiş; başa çıkma stratejilerinin saha koşullarına uyum, dayanışma ve pratik kriz yönetimi etrafında geliştiği görülmüştür. Bu grupta travmayla mücadelede sosyal destek arayışı belirginleşirken, afet deneyiminin afet yönetimi farkındalığı ve psikolojik dayanıklılığı artırdığı görülmüştür. Nicel ve nitel bulgular birlikte değerlendirildiğinde, her iki grup için de bireysel deprem dayanıklılığının güçlendirilmesi ve afet sonrası eğitim ile destek programlarının mesleki roller dikkate alınarak yapılandırılması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Çalışmada incelenen sosyodemografik ve mesleki değişkenlerin çoğunun afet hazırbulunuşluk, posttravmatik stres ve bireysel deprem dayanıklılığı üzerinde belirleyici bir etkisinin olmadığı, anlamlı farkların daha çok cinsiyet (yalnızca sağlık personelinde bireysel deprem dayanıklılığı için), eğitim düzeyi (yalnızca sağlık dışı personelde posttravmatik stres için) ve afet eğitimi alma yeri (özellikle afet hazırbulunuşluk için) etrafında toplandığı tespit edilmiştir.
Özet (Çeviri)
The aim of this study is to compare the bio-psychosocial conditions of healthcare personnel and other professional groups who participated in rescue efforts during the earthquake centered in Kahramanmaraş, both before and after the disaster. In line with this aim, the mixed method in which quantitative and qualitative methods were used together was preferred, and the explanatory sequential design was applied. The sample group consisted of healthcare and non-healthcare personnel who participated in search and rescue efforts during the Hatay earthquake. The sample size was calculated using Power Analysis (G Power), and 105 healthcare workers and 108 non-healthcare workers voluntarily participated in the study. For the qualitative part of the study, a total of 44 individuals, 22 healthcare workers and 22 non-healthcare workers, formed the study group. The“Demographic Information Scale, Disaster Preparedness Scale, Post-Traumatic Stress Disorder Scale, and Individual Earthquake Resilience Scale”were used as data collection tools, and a semi-structured interview form was created for the qualitative section. SPSS 25 program was used for the analysis of quantitative data. First, the normality distributions of the data were tested and found to be normal. In this context, t-tests and ANOVA were applied for difference tests. Content analysis method was used for the qualitative section. The findings show that participation in disaster relief efforts significantly negatively affected the perception of general health, psychological health, and social relationships in both groups. In healthcare personnel, the general health score decreased from x̄ = 4.24 before the disaster to x̄ = 3.53 after the disaster; psychological health decreased from x̄ = 4.09 to x̄ = 2.81, and social relationships decreased from x̄ = 4.37 to x̄ = 3.52 (p<0.05). Similarly, in non-healthcare personnel, significant decreases were found in general health (x̄ = 4.34 to 3.70), psychological health (x̄ = 4.28 to 3.50), and social relationships (x̄ = 4.53 to 3.90) scores (p<0.05). Both groups scored at a moderate to upper-moderate level on the Disaster Preparedness Scale (healthcare personnel x̄ = 32.57; non-healthcare personnel x̄ = 33.51). Healthcare personnel scored relatively higher in the disaster relief dimension, while non-healthcare personnel scored higher in the physical protection and planning dimensions. Post-traumatic stress levels were found to be in the mild-moderate range in both groups (healthcare personnel x̄ = 17.37; non-healthcare personnel x̄ = 16.80). The Individual Earthquake Resilience Scale results showed that both groups had a high level of resilience, but the average total score of non-healthcare personnel (x̄ = 71.39) was higher than that of healthcare personnel (x̄ = 68.86). A negative and significant correlation was found between resilience and post-traumatic stress in both groups (healthcare personnel r = –0.33; non-healthcare personnel r = –0.48). Qualitative findings indicate that healthcare workers' earthquake experiences were shaped by professional responsibility, task orientation, and the specific conditions of their work environment. This group acted with professional reflexes and a sense of institutional responsibility in the coping process, while struggling with clinical workload and emotional pressure. Individual resilience and limited professional support were prominent in coping with trauma, while it was determined that the disaster experience strengthened structural safety and planning awareness. The experiences of non-healthcare personnel, on the other hand, were shaped more by family focus, the search for personal safety, and emotional intensity; their coping strategies developed around adaptation to field conditions, solidarity, and practical crisis management. In this group, the search for social support in coping with trauma was prominent, while the disaster experience increased disaster management awareness and psychological resilience. When quantitative and qualitative findings are evaluated together, it is concluded that for both groups, strengthening individual earthquake resilience and structuring post-disaster training and support programs taking professional roles into account are necessary. The study found that most of the sociodemographic and occupational variables examined did not have a significant effect on disaster preparedness, post-traumatic stress, and individual earthquake resilience. Significant differences were found mainly around gender (only for individual earthquake resilience in healthcare personnel), education level (only for post-traumatic stress in non-healthcare personnel), and location of disaster training (especially for disaster preparedness).
Benzer Tezler
- Kahramanmaraş merkezli depremlerden etkilenmiş depremzede sağlık çalışanlarının uyku kalitesi ve tükenmişlik düzeylerinin değerlendirilmesi
Evaluation of sleep quality and burnout levels of healthcare professionals in earthquake affected by earthquake center in kahramanmaraş
BERNA YALDIR AKSOY
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2024
Aile HekimliğiKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. RAZİYE ŞULE GÜMÜŞTAKIM
- Deprem sonrası acil servis çalışanlarında ikincil travmatik stres ve anksiyete ilişkisi
The relationship between secondary traumatic stress and anxiety among emergency department staff after an earthquake
MUHAMMET AGAH AYAZ
- Kahramanmaraş depremi sonrası ebeveyn tutumunun ve ebeveyn travma düzeyinin afet yaşayan çocukların ruh sağlığına etkisi
The impact of parental attitude and parental trauma level on the mental health of children experiencing disaster after the Kahramanmaraş earthquake
NAFİYE ZENGİN GENÇ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2024
Aile HekimliğiKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. CELAL KUŞ
- Kahramanmaraş 6 şubat asrın felaketi sonrası depresyon, anksiyete ve yaşam kalitesinin değerlendirilmesi
Evaluation of depression, anxiety, and quality of life after the february 6th catastrophe of the century in Kahramanmaraş
ŞÜKRÜ EKER
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2024
Aile HekimliğiKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. RAZİYE ŞULE GÜMÜŞTAKIM
- 6 Şubat Kahramanmaraş depremi sonrası yetişkinlerde psikolojik dayanıklılık ve travmatik büyüme arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigation of the relationship between psychological resilience and traumatic growth in adults after the February 6 Kahramanmaraş earthquake
ÖYKÜ AĞIROĞLU