Deprem sonrası acil servis çalışanlarında ikincil travmatik stres ve anksiyete ilişkisi
The relationship between secondary traumatic stress and anxiety among emergency department staff after an earthquake
- Tez No: 995098
- Danışmanlar: PROF. DR. ZEYNEP KEKEÇ
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Acil Tıp, Emergency Medicine
- Anahtar Kelimeler: Deprem, acil servis sağlık çalışanları, ikincil travmatik stres, anksiyete, afet psikolojisi, Earthquake, emergency department healthcare professionals, secondary traumatic stress, anxiety, disaster psychology
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Çukurova Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Acil Tıp Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Giriş ve Amaç: Ülkemizde asrın felaketi olarak ifade edilen ve 11 ili etkileyen 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli depremler, afet bölgesinde görev yapan kendileri de depremzede olan acil servis sağlık çalışanları üzerinde ciddi psikososyal etkilere yol açmıştır. Özellikle acil servis sağlık çalışanları, yoğun travmatik maruziyet ve ağır çalışma koşulları nedeniyle ikincil travmatik stres ve anksiyete açısından yüksek risk altında kalmıştır. Çalışmamızda amacımız, deprem sonrası afet bölgesinde görev yapan acil servis sağlık çalışanlarında ikincil travmatik stres ile anksiyete düzeyleri arasındaki ilişkiyi incelemek ve ilişkili faktörleri değerlendirmektir. Acil servis sağlık çalışanlarının çalışmamız sonuçlarında tespit edeceğimiz sorunlarına önem verilerek ve önceliklendirerek sorunların en erken dönemde yönetimlerce çözülmesi, acil servis sağlık çalışanlarının ikincil travmatik stres, anksiyete düzeylerini azaltılması; buna bağlı olarak iş verimliliğini ve sağlık hizmetlerinin kalitesini arttırmak hedeflenmektedir. Gereç ve Yöntem: Bu retrospektif ve kesitsel, anket temelli çalışma; Mayıs 2023– Ocak 2025 tarihleri arasında depremden etkilenen 11 ilde görev yapan ve anket çalışmasına katılan acil servis sağlık çalışanları ile gerçekleştirildi. Veriler, sosyodemografik ve mesleki özellikler, depremle ilişkili deneyimler ve deprem sonrası yaşanan sorunları içeren yapılandırılmış bir anket aracılığıyla toplandı. Anksiyete düzeyleri Beck Anksiyete Ölçeği, ikincil travmatik stres düzeyleri ise İkincil Travmatik Stres Ölçeği kullanılarak değerlendirildi. Bulgular: Çalışmaya %44,8'i (n=233) kadın, %55,2'si (n=287) erkek; yaş ortancası 30 yıl (İQR: 8) olan 520 kişi katıldı. İkincil Travmatik Stres Ölçeği medyan puanı 50 (İQR: 18) olarak saptandı. Katılımcıların %43,6'sında Beck Anksiyete Ölçeğine göre orta ve şiddetli düzeyde anksiyete bulundu. İkincil travmatik stres ile anksiyete arasında pozitif yönlü, orta düzeyde ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptandı (r = 0,515; p < 0,001). Barınma sorunu, çalışma şartlarında kötüleşme, psikolojik sorunlar, iletişim sorunları yaşayanların, Beck Anksiyete Ölçeğine göre değerlendirildiğinde anksiyete düzeyleri istatistiksel olarak anlamlı bulundu(p=0,041, p=0,002, p<0,001, p=0,001). Barınma sorunu, arama-kurtarma yetersizliği, ekonomik sorun, iletişim sorunu, psikolojik sorun, temizlik hijyen sorunu İTS skoru medyan değerleri istatistiksel olarak anlamlı yüksek bulundu(p=0,003, p=0,003, p=0,005, p=0,004, p=0,012, p=0,016). Deprem ilişkili sosyoekonomik ve travmatik faktörlerin Beck anksiyete düzeyleri ile ilişkisi incelendiğinde iş kaybına bağlı ekonomik zararı olanlarda anksiyete düzeyi istatistiksel olarak anlamlı bulundu(p=0,014). Sosyodemografik özelliklere göre İTS skoru medyanları karşılaştırmasında medeni durumu bekar olanlarda ve eğitim düzeyi lise ve altı olanlarda ikincil travmatik stres seviyesi yüksek bulundu ve istatistiksel olarak anlamlıydı(p=0,007, p=0,032). Depremle ilişkili değişkenlere göre Beck anksiyete kategorilerinin dağılımı incelendiğinde iş yerinde ve evinde hasar durumu orta-ağır hasarlı olanların anksiyete düzeyi hasarsız olanlara göre yüksek ve istatistiksel olarak anlamlı görüldü(p=0,003, p<0,001). Katılımcılardan Hatay ve Kahramanmaraş'da görev yapan acil servis sağlık çalışanlarının İTS skoru medyan değeri anlamlı yüksek bulundu(p<0,001). Depreme doğrudan maruziyet ve kayıplara göre İTS skoru medyanları incelendiğinde göçük altında kalan ve yakınlarında kayıp ya da sakatlık olan katılımcılar ile deprem kaynaklı maddi zararı olan katılımcıların İTS skoru medyan değeri istatistiksel olarak anlamlı saptandı(p<0,001, p<0,001). İkincil Travmatik Stres Ölçeği skoru ile Beck Anksiyete Ölçeği puanları arasında Spearman korelasyon analizine göre orta düzeyde, pozitif ve anlamlı ilişki saptandı(p<0,001). Sonuç: Deprem sonrası acil servis sağlık çalışanlarında ikincil travmatik stres ve anksiyete yaygın ve klinik açıdan anlamlı düzeydedir. Çalışmamızda kullandığımız İkincil Travmatik Stres Ölçeği skorunun yüksek olması paralel olarak Beck Anksiyete Ölçeği puanın da yüksek olduğunu göstermektedir. Psikolojik etkilenimin, travmanın kendisinden ziyade afet sonrası yaşam ve çalışma koşullarıyla yakından ilişkili olduğu görülmüştür. Bulgular, afet sonrası sağlık çalışanlarına yönelik ruhsal destek yaklaşımlarının akut dönemle sınırlı kalmayıp orta ve uzun vadeli izlem ve müdahaleleri kapsaması gerektiğini ortaya koymaktadır. Ağır yıkımın yaşandığı bölgelerde görev yapma, göçük altında kalma, yakın kaybı, maddi zarar ve olumsuz barınma koşulları, arama kurtarma yetersizliği, haberleşme yetersizliği; depresyon ve uyku bozuklukları gibi psikolojik sorunlar, ekonomik sorun ve temizlik sorunu yaşayan katılımcılarda ikincil travmatik stres düzeyleri daha yüksekti. Çalışma şartlarında kötüleşme, beslenme, iletişim ve psikolojik sorunlar görülenlerde anskiyete düzeyi daha yüksekti.
Özet (Çeviri)
Introduction and Aim: The earthquakes centered in Kahramanmaraş on February 6, 2023, which affected 11 provinces and have been described in Türkiye as the“disaster of the century,”caused severe psychosocial impacts on emergency department healthcare professionals (EDHPs) who served in the disaster area and were themselves earthquake survivors. EDHPs were particularly at high risk for secondary traumatic stress and anxiety due to intense exposure to traumatic events and extremely demanding working conditions. The aim of this study was to examine the relationship between secondary traumatic stress and anxiety levels among EDHPs who worked in the disaster area after the earthquake and to evaluate associated factors. By prioritizing and addressing the problems identified in the results of our study, it is aimed that administrative interventions implemented at the earliest possible stage will reduce secondary traumatic stress and anxiety levels among EDHPs, thereby improving work efficiency and the quality of healthcare services. Materials and Methods: This retrospective, cross-sectional, questionnaire-based study was conducted between May 2023 and January 2025 with EDHPs who were employed in the 11 provinces affected by the earthquake and who participated in the survey. Data were collected using a structured questionnaire including sociodemographic and occupational characteristics, earthquake-related experiences, and post-earthquake problems. Anxiety levels were assessed using the Beck Anxiety Inventory (BAI), while secondary traumatic stress levels were evaluated using the Secondary Traumatic Stress Scale (STSS). Results: A total of 520 participants were included in the study, of whom 44.8% (n = 233) were female and 55.2% (n = 287) were male; the median age was 30 years (IQR: 8). The median STSS score was 50 (IQR: 18). According to the BAI, 43.6% of participants had moderate to severe anxiety levels. A positive, moderate, and statistically significant correlation was found between secondary traumatic stress and anxiety (r = 0.515; p < 0.001). Anxiety levels were statistically significantly higher among EDHPs who reported housing problems, deterioration in working conditions, psychological problems, and communication problems (p = 0.041, p = 0.002, p < 0.001, and p = 0.001, respectively). Median STSS scores were statistically significantly higher among those experiencing housing problems, insufficient search-and-rescue services, economic problems, communication problems, psychological problems, and hygiene-related issues (p = 0.003, p = 0.003, p = 0.005, p = 0.004, p = 0.012, and p = 0.016, respectively). When the relationship between earthquake-related socioeconomic and traumatic factors and BAI scores was examined, anxiety levels were found to be significantly higher among EDHPs who experienced economic losses due to job loss (p = 0.014). Comparisons of median STSS scores according to sociodemographic characteristics revealed significantly higher levels among single participants and those with a high school education or lower (p = 0.007 and p = 0.032, respectively). Analysis of the distribution of BAI categories according to earthquake-related variables showed that EDHPs whose workplaces and homes sustained moderate to severe damage had significantly higher anxiety levels compared to those without damage (p = 0.003 and p < 0.001, respectively). EDHPs serving in Hatay and Kahramanmaraş had significantly higher median STSS scores (p < 0.001). When median STSS scores were evaluated according to direct earthquake exposure and losses, EDHPs who were trapped under rubble, those who experienced injury or loss among relatives, and those who suffered earthquake-related financial losses had significantly higher median scores (p < 0.001 for all). Spearman correlation analysis demonstrated a moderate, positive, and statistically significant correlation between STSS and BAI scores (p < 0.001). Conclusion: Secondary traumatic stress and anxiety were prevalent and clinically significant among EDHPs after the earthquake. Higher STSS scores were associated with higher BAI scores. Psychological impact was found to be more closely related to postdisaster living and working conditions rather than the traumatic event itself. These findings indicate that mental health support strategies for EDHPs after disasters should not be limited to the acute phase but should also include mid- and long-term follow-up and interventions. Secondary traumatic stress levels were higher among EDHPs who worked in severely devastated regions, were trapped under rubble, experienced loss of relatives, suffered financial damage, lived under unfavorable housing conditions, faced insufficient search-and-rescue efforts and communication problems, and reported psychological problems such as depression and sleep disorders, economic difficulties, and hygienerelated issues. Anxiety levels were higher among those experiencing deterioration in working conditions as well as nutritional, communication, and psychological problems.
Benzer Tezler
- 6 şubat 2023 depreminde, deprem bölgesine giden hastane öncesi acil sağlık çalışanlarının travma sonrası stres bozukluğu durumunun değerlendirilmesi
Assessing the post-traumatic stress disorder status of pre-hospital emergency health workers going to the earthquake zone in 6 february 2023
NUREDDİN SERVİ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2023
Acil TıpSağlık Bilimleri ÜniversitesiAcil Tıp Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ÇAĞDAŞ YILDIRIM
- Hemşirelere göre acil ve yoğun bakım birimlerinin afetlere hazırlık durumlarının değerlendirilmesi
Assessment of disaster preparedness status of emergency and intensive care units according to nurses
BERNA GÜNER
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
HemşirelikKaradeniz Teknik ÜniversitesiHemşirelik Esasları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HAVVA ÖZTÜRK
- 6 şubat Kahramanmaraş merkezli deprem sonrası Hatay ilinde acil servis hekimlerinin tükenmişlik düzeyi ve etkileyen faktörlerin değerlendirilmesi
Evaluation of the burnout level and affecting factors of emergency physicians in Hatay province after the 6 february earthquake centered in Kahramanmaraş
PINAR BAYDAR YÜCEL
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2024
Acil TıpHatay Mustafa Kemal ÜniversitesiAcil Tıp Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA POLAT
- 6 Şubat depremi sonrası acil servis ve yatış süreçleri: Kaynak kullanımı, tedavi yaklaşımları ve hasta prognozu
Emergency room and hospitalization processes after the Kahramanmaraş earthquakes: Resource utilization, treatment approaches, and patient prognosis
ABDULMUTALİP EMRECİK
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Acil TıpSağlık Bilimleri ÜniversitesiAcil Tıp Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MÜGE GÜLEN
- 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli deprem sonucu Antalya ilinde acil servislere başvuran depremzedelerin demografik verilerinin retrospektif incelenmesi
The retrospective analysis of the demographic data of earthquake victims who applied to emergency services in Antalya following the Kahramanmaraş-centered earthquake on February 6, 2023
EDA ÇAKAR
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2024
Acil TıpAkdeniz ÜniversitesiAcil Tıp Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AHMET FIRAT BEKTAŞ