Dede Korkut hikâyelerindeki deyimlerin Oğuz grubu Türk lehçelerindeki kullanımları üzerine ses, biçim ve anlam bilgisi bakımından bir inceleme
A phonological, morphological, and semantic analysis of the use of idioms in the Dede Korkut stories in Oghuz Turkic dialects
- Tez No: 1009033
- Danışmanlar: PROF. DR. ALİ TAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Mersin Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Deyimler belirli bir durumu, düşünceyi ya da duyguyu etkili ve kısa şekilde aktaran kalıplaşmış sözlerdir. Birçok anlama sahip olabilen deyimler anlatımı güçlendirerek derinlik sağlarken aynı zamanda dili zenginleştirir ve kültür aktarım aracı olurlar. Türk kültürü ve edebiyatı açısından büyük öneme sahip olan Muharrem Ergin'in Dede Korkut 1-2 ve Metin Ekici'nin Dede Korkut Kitabı Türkistan/Türkmen Sahra Nüshası eseri de kültür aktarımı yapan en önemli araçlardan biri olmuştur. Böylesine zengin bir birikime sahip olan bu önemli eser deyimlerin günümüze ulaşmasına da katkı sağlamıştır. Öncelikle bu çalışmada Dede Korkut'a ve önemine değinilerek bilgiler verilmiştir. Ardından çalışmanın ana temasını oluşturan deyimler, Dede Korkut'ta geçen mukaddime ve on üç hikâyede tespit edilmiştir. Tespit edilen deyimler, Oğuz Grubu Türk lehçelerindeki (Azerbaycan Türkçesi, Gagavuz Türkçesi, Türkiye Türkçesi, Türkmen Türkçesi) deyimler sözlüklerinden ve yazılı kaynaklardan taranarak karşılıkları verilmiştir. Karşılıkları verilen deyimler ses, biçim ve anlam bilgisi bakımından detaylı bir şekilde açıklanmıştır. Her bölümün sonunda deyimler okuyucuya kolaylık olması açısından tablo şeklinde verilmiştir. Tespit edilen deyimler 8 ana başlık etrafında gruplandırılmıştır. Yapılan gruplandırma her başlık için açıklanmıştır ve deyimler tablo şeklinde verilmiştir, deyimler ekler başlığında alfabetik olarak sıralanmış ve Dede Korkut'ta deyimlerin kaç defa bulundukları da belirtilmiştir.
Özet (Çeviri)
Idioms are fixed expressions that effectively and concisely convey a particular situation, thought, or feeling. Possessing multiple meanings, idioms enhance expression, add depth, enrich language, and serve as a means of cultural transmission. Muharrem Ergin's Dede Korkut 1-2 and Metin Ekici's Dede Korkut Kitabı Türkistan/Türkmen Sahra Nüshası, both of great importance to Turkish culture and literature, have also been significant tools for cultural transmission, much like idioms. This important work, possessing such a rich body of knowledge, has contributed to the preservation of idioms to the present day. This study first provides information about Dede Korkut and its importance. Then, the idioms that form the main theme of this study are identified in the preface and thirteen stories of Dede Korkut. The identified idioms are then translated from dictionaries of idioms in Oghuz Turkic dialects (Azerbaijani Turkish, Gagauz Turkish, Turkish Turkish, Turkmen Turkish) and written sources, and their meanings are provided. The idioms given are explained in detail in terms of their phonetic, morphological, and semantic aspects. At the end of each section, the identified idioms are presented in a table for the reader's convenience. The identified idioms are grouped under 8 main headings. The grouping is explained for each heading, and the identified idioms are given in table form. The identified idioms are listed alphabetically under the appendix heading, and the number of times each idiom appears in Dede Korkut is also indicated.
Benzer Tezler
- Dede Korkut Hikâyelerinde kahramanın yardımcıları
Hero's asistants in Dede Korkut Stories
GONCA ÇELİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Türk Dili ve EdebiyatıKafkas ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ZEHRA KIMIŞOĞLU
- Ahmet Hamdi Tanpınar' ın eserlerinde halk bilimi unsurları
Folklor elements in Ahmet Hamdi Tanpınar' s works
EROL AKSOY
Yüksek Lisans
Türkçe
2005
Halk Bilimi (Folklor)Erciyes ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HÜLYA ARGUNŞAH
- Dede Korkut hikâyelerindeki fiillerin birleşim değerleri
The state of verbs' valency usage in Dede Korkut stories
VİLDAN EMRE
Yüksek Lisans
Türkçe
2008
Türk Dili ve EdebiyatıAbant İzzet Baysal ÜniversitesiTürk Edebiyatı Bölümü
YRD. DOÇ. DR. EROL ÖZTÜRK
- Dede Korkut hikayelerindeki kapak tasarımlarının Türk kültürü unsurları açısından incelenmesi
Investigation of cover designs in Dede Korkut stories in terms of Turkish culture elements
ŞEYDA YILDIRIM
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Güzel SanatlarKütahya Dumlupınar ÜniversitesiSeramik ve Cam Ana Sanat Dalı
DOÇ. DR. SELDA MANT MENAY
- Dede Korkut hikâyelerindeki söz varlığının Kazak Türkçesinin söz varlığıyla karşılaştırılması
Comparison of vocabulary in the Dede Korkut stories with the vocabulary of Kazakh Turkish
TUĞBA GÖKBAYIR
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
DilbilimFırat ÜniversitesiÇağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ERCAN ALKAYA