İran İslam Cumhuriyeti'nin otoriter rejim ve totaliter rejim kapsamında karşılaştırılması
A comparison of the Islamic Republic of Iran within the scope of authoritarian and totalitarian regimes
- Tez No: 1009071
- Danışmanlar: DR. CİHAN GÜNYEL
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Siyasal Bilimler, Political Science
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Rumeli Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Siyaset Bilimi ve Ekonomi Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
İran İslam Cumhuriyeti'nin siyasal yapısı, 1979 Devrimi'nden itibaren günümüz siyaset biliminin klasik rejim tipolojileri yerleşik kalıpları aşan özgün bir yönetim modeli ortaya koymuştur. Bu çalışma, İran siyasal yapısının ayırt edici özelliklerini, ideal rejim tipolojileri olan otoriterlik ve totalitarizm kapsamında karşılaştırmalı olarak ele almayı amaçlamaktadır. Sistemin anayasal temeli, kurumsal mimarisi ve siyasal pratikleri rejimin tek bir kategori altında konumlandırılmayacak ölçüde çok katmanlı bir niteli sahip olduğu anlaşılmaktadır. İran siyasal sistemi, devletin kamusal ve özel alan üzerindeki ideolojik etki alanı, yaygın kitle denetim araçları, istihbarat tarafından uygulanan fiziksel ve psikolojik terör sistemi değerlendirildiğinde, belirli ölçüde totaliter eğilimler taşımaktadır. Buna karşılık, seçimlerin denetlenmesi, veto mekanizması, sınırlı çoğulculuk ve yalnızca rejime sadık aktörler arasındaki siyasal rekabet faktörleri açısından otoriter bir karakter sergilediği söylenebilir. İran'ı diğer rejimlerden ayırt edici kılan asıl özellik ise söz konusu rejim tipolojilerinin basit bir senteziyle konumlanamaz olmasıdır. Sistemin merkezinde bulunan Velayet-i Fakih öğretisi ekseninde şekillenen din temelli meşruiyet anlayışı, farklı siyasal kurumlar arasındaki dinamik güç ilişkileri ve rejimin sürekliliğini temel alan ancak sınırlı bir rekabete izin verilen yapısı, bu rejimi yerleşik tanımlarla bütünüyle örtüşmesini engel olmaktadır. Yapılan analizler sonucunda İran siyasal rejimi, totaliter faktörleri otoriter bir devlet yapısı ile sentezleyen kendine özgü“hibrit”bir rejim özelliği göstermektedir. Bu çalışmada ayrıca, Humeyni'nin karizmatik liderliğinin ve Humeynici bir anlayış pratiğiyle geliştirdiği Velayet-i Fakih öğretisinin, rejimin meşruiyet zemini nasıl oluşturduğu irdelenmektedir. Özellikle Humeyni'den Hamaney'e geçiş sürecinde yaşanan niteliksel dönüşüm, köklü bir değişiklikten ziyade karizmatik otoritenin kurumsallaşarak rutinleşmesi olarak değerlendirilmektedir. Bu bağlamda rejim, otoriter karakterini korurken, aynı zamanda ideolojik kontrol mekanizmalarını bürokratik bir yapıya aktarmış ve kendine özgü hibrit karakterini pekiştirmiştir.
Özet (Çeviri)
Since the 1979 Revolution, the political structure of the Islamic Republic of Iran has established a unique governance model that transcends the conventional boundaries of classical regime typologies in modern political science. This study aims to conduct a comparative analysis of the distinguishing features of the Iranian political framework within the context of authoritarianism and totalitarianism as ideal regime types. The constitutional foundations, institutional architecture, and political practices of the system reveal a multi-layered character that defies categorization under a single rubric. The Iranian political system exhibits certain totalitarian tendencies when evaluating the state's ideological hegemony over public and private spheres, pervasive mass surveillance mechanisms, and the systems of physical and psychological coercion employed by intelligence apparatuses. Conversely, it displays an authoritarian character regarding controlled elections, veto mechanisms, limited pluralism, and political competition restricted exclusively to actors loyal to the regime. The primary feature that distinguishes Iran from other regimes is that it cannot be situated through a simple synthesis of these typologies. The theologically-based legitimacy centered on the doctrine of Velayat-e Faqih (Guardianship of the Jurist), the dynamic power relations between disparate political institutions, and a structure that permits limited competition while prioritizing regime survival prevent a complete alignment with established definitions. As a result of this analysis, the Iranian political regime emerges as a unique“hybrid”regime that synthesizes totalitarian elements within an authoritarian state structure. Furthermore, this study examines how Khomeini's charismatic leadership and the doctrine of Velayat-e Faqih, developed through Khomeinist praxis, constitute the regime's ground of legitimacy. The qualitative transformation during the transition from Khomeini to Khamenei is interpreted not as a fundamental rupture, but rather as the institutionalization and routinization of charismatic authority. In this context, while the regime maintains its authoritarian character, it has simultaneously transferred ideological control mechanisms into a bureaucratic framework, thereby consolidating its distinctive hybrid nature.
Benzer Tezler
- Authoritarian stability: The role of international cooperation in the Iranian regime's survival
Otoriter istikrar: İran rejiminin hayatta kalmasında uluslararası işbirliğinin rolü
FATEMEH LESANI
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
Uluslararası İlişkilerAtılım ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NİLGÜN ELİKÜÇÜK YILDIRIM
- Failure of political İslam in responding to social demands: The case of the Islamic republic of Iran, 1980-2020
Siyasal İslam'ın toplumsal talepleri karşılamadaki başarısızlığı; İran İslam Cumhuriyeti, 1980-2020
DİLAN AYVERDİ
Yüksek Lisans
İngilizce
2021
Siyasal BilimlerOrta Doğu Teknik ÜniversitesiSosyal Bilimler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RECEP BOZTEMUR
- İran ve Suudi Arabistan rekabeti'nin bölgesel çatışmalar üzerindeki etkisi: Yemen örneği
The impact of the Iran and Saudi Arabia rivalry on the conflicts in middle east: Yemen case
ESRA ÇOMARLI
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Uluslararası İlişkilerAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiŞarkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SAYİM TÜRKMAN
- İslam Cumhuriyeti Haber Ajansı (IRNA) haberciliği bağlamında İran dış politikası
Iranian foreign policy in the context of The Islamic Republic News Agency (IRNA)
KÜBRA KESKİN
Doktora
Türkçe
2025
GazetecilikMarmara ÜniversitesiGazetecilik Bilim Dalı
PROF. DR. HÜSEYİN BARIŞ DOSTER
- İran'da 2022 kadın, yaşam, özgürlük hareketinin; Meşrutiyet Hareketi ve 1979 Devrimi bağlamlarında incelenmesi
2022 women, life, freedom movement in Iran; Examination in the context of the Constitutional Monarchy Movement and the 1979 Revolution
ELMIRA KHORSAND FAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Sosyolojiİstanbul Gelişim ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ RAHEB MOHAMMADI GHANBARLOU