Geri Dön

Hemşirelerin Vardiyalı Çalışma Durumu, Beslenme ve Fiziksel Aktivite Alışkanlıklarının Obezite ile İlişkisi

The Relation Between Nurses' Shift Working Status, Nutrition and Physical Activity Habits and Obesity

  1. Tez No: 1009137
  2. Yazar: BETÜL MUTAFA
  3. Danışmanlar: PROF. DR. GAMZE VAROL
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Hemşirelik, Nursing
  6. Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
  7. Yıl: 2025
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi
  10. Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Sağlık Yönetimi Bilim Dalı
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Bu çalışmada, hemşirelerin vardiyalı çalışma durumlarının beslenme ve fiziksel aktivite alışkanları üzerindeki etkisinin incelenmesi ve bu faktörlerin obezite ile ilşkisinin araştırılması amaçlanmıştır. Çalışmamız kesitsel araştırma tipinde kurgulanmış; vardiyalı ve sürekli gündüz çalışan hemşireler arasında 01.11.2025 ile 01.02.2026 tarihleri arasında yapılmıştır. Veriler çevrim içi anket formu aracılığı ile toplanmıştır. Anket ve soru formları elektronik ortama yüklenmiştir ve hemşirelerden çevrim içi olarak toplanmıştır. Çalışmanın örneklem sayısı, DSÖ tarafından hazırlanmış ''Örneklem Hesaplama'' tablolarına göre hesaplanmıştır. Evren tüm hemşireler olarak alındığında, Güven Düzeyi %95 ve yanılma payı 0,05 olarak alındığında en küçük örneklem büyüklüğü 385 olarak hesaplanmıştır. Çalışmanın ön denemesi en az 10 hemşire üzerinde çevrim içi yapılmış; ardından ön denemeye katılmamış, araştırmaya katılmaya gönüllü olan, 18 yaş üstü ve aktif çalışan 387 hemşirenin katılımıyla gerçekleştirilmiştir. Veri toplama araçları olarak, 1. Kişisel Bilgi Formu, 2. Beslenme durumunu ölçmek için“Sağlıklı Beslenmeye İlişkin Tutum Ölçeği”, 3. Fiziksel aktivite düzeylerini belirlemek için“Uluslararası Fiziksel Aktivite Anketi kısa formu”, 4. Obezite düzeylerini değerlendirmek için“Obezite Sağlık İnanç Modeli Ölçeği”kullanılmıştır. Çalışmaya katılan hemşirelerin %75,5'i (n=292) kadın, %50,4'ü (n=195) 26-40 yaş grubundadır, %45,5'i (n=176) evlidir ve %55,8'i (n=216)“sağlıklı/normal”Vücut Kitle Endeksi (VKI) aralığındadır. Hemşirelerin Sağlıklı Beslenmeye İlişkin Tutum Ölçeği (SBİTÖ) toplam puan ortalaması 75,10±14,54'tir. Ölçeğin beslenme hakkında bilgi (20,99±3,95) beslenmeye yönelik duygu (18,05±6,21), olumlu beslenme (18,68±4,01) ve kötü beslenme (17,38±4,98) alt boyut puan ortalamaları hesaplanmıştır. Hemşirelerin vardiyalı çalışma tipine göre SBİTÖ“kötü beslenme alt boyutu”puan ortalamasında farklılık saptanmıştır (p=0,007). Hemşirelerin Uluslararası Fiziksel Aktivite Anketi (UFAA) Kısa Formu değerlendirmelerine göre: şiddetli fiziksel aktivite süre ortalaması 26,67±24,38 (ort:16,00), orta şiddetli fiziksel aktivite süre ortalaması 12,00±13,75 (ort:8,00), yürüyüş süre ortalaması 25,66±22,95 (ort:18,56) olarak belirlenmiştir. Katılımcıların günlük oturma süresi ortalaması 6,35±3,99 (ort:6,00) saat olarak saptanmıştır. Vardiyalı çalışan ve sürekli gündüz çalışan hemşireler arasında UFAA kısa formunun yürüme (p=0,034) ve oturma (p=0,021) alt boyutu süre ortalamaları arasında anlamlı fark olduğu bulunmuştur. Hemşirelerin Obezite Sağlık İnanç Modeli Ölçeği (OSİMÖ) alt boyut ortalamaları sağlığın önemi algısı boyutunda 2,99±0,66, ciddiyet algısı boyutunda 4,28±0,74, duyarlılık algısı boyutunda 3,47±0,64, engel algısı boyutunda 2,76±0,78 ve yarar algısı boyutunda 3,74±0,87 olarak hesaplanmıştır. Hemşirelerin OSİMÖ alt boyut puan ortalamaları vardiya tipine göre,“Sağlığın önemi”alt boyutunda çalışma şekline göre anlamlı farklılık göstermektedir (p=0,028). Çalışmamızda sürekli gündüz çalışan hemşireler ile değişen vardiyalarda çalışan hemşirelerin VKİ ortalamaları değişiklik göstermektedir (p=0,03). Hemşirelerin SBİTÖ puanları ile fiziksel aktivite süreleri arasında pozitif yönde (p<0,001), VKI (p<0,001) ve bel çevresi ile de negatif yönde (p<0,001) anlamlı bir ilişki olduğu saptanmıştır. Çalışmada VKİ'ni ve bel çevresini en iyi yordayan iki değişken vardiyalı çalışma tipi ve SBİTÖ puan ortalamasıdır (sırasıyla, R2=%9; R2=%12). Çalışmamızda sürekli gündüz çalışan hemşirelerin, değişen vardiyalarda çalışan hemşirelere kıyasla VKİ ortalamalarının yüksek olduğu bulunmuştur. Ayrıca, vardiyalı çalışmanın VKI ve bel çevresindeki değişimleri etkileyen bir faktör olduğu saptanmıştır. Bununla birlikte sağlıklı beslenme tutumu üzerinde baskın bir etkisi olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca çalışmada vardiyalı çalışma tipinin fiziksel aktiviteyi yürüme ve oturma boyutunda etkilediği belirlenmiştir. Ancak genel olarak çalışma grubunda fiziksel aktivite düzeyleri yeterli bulunmamıştır. Hemşirelerin SBİTÖ puanları arttıkça fiziksel aktivite sürelerinin de arttığı, VKI ve bel çevresinin azaldığı saptanmıştır.

Özet (Çeviri)

The aim of this study was to examine the effect of nurses' shift work schedules on their dietary and physical activity habits and to investigate the relationship between these factors and obesity. Our study was designed as a cross-sectional study and was conducted between November 1, 2025, and February 1, 2026, among nurses working shifts and those working regular day shifts. Data were collected via an online survey form. The survey and questionnaire forms were uploaded to an electronic platform and collected online from the nurses. The sample size for the study was calculated according to the“Sample Calculation”tables prepared by the WHO. When the population was defined as all nurses, with a 95% confidence level and a margin of error of 0.05, the minimum sample size was calculated to be 385. A pilot study was conducted online with at least 10 nurses; subsequently, the main study was carried out with the participation of 387 nurses who had not participated in the pilot study, were willing to participate in the research, were over 18 years of age, and were currently employed. The data collection tools used were: 1. Personal Information Form, 2. the“Attitudes Toward Healthy Eating Scale”to measure dietary status, 3. the“International Physical Activity Questionnaire (IPAQ) Short Form”to determine physical activity levels, and 4. the“Obesity Health Belief Model Scale”to assess obesity levels. Of the nurses participating in the study, 75.5% (n=292) were female, 50.4% (n=195) were in the 26–40 age group, 45.5% (n=176) were married, and 55.8% (n=216) were“healthy''. The mean total score on the Nurses' Healthy Eating Attitude Scale (NHEAS) was 75.10 ± 14.54. The mean scores for the scale's subdimensions—knowledge about nutrition (20.99 ± 3.95), emotions regarding nutrition (18.05 ± 6.21), positive nutrition (18.68 ± 4.01), and poor nutrition (17.38 ± 4.98)—were calculated. A difference was found in the mean score of the SBİTÖ ”poor nutrition subscale“ according to the nurses' shift work type (p=0.007). According to the nurses' International Physical Activity Questionnaire (IPAQ) Short Form evaluations: the mean duration of vigorous physical activity was 26.67±24.38 (mean: 16.00), the mean duration of moderate-intensity physical activity was 12.00 ± 13.75 (mean: 8.00), and the mean duration of walking was 25.66 ± 22.95 (mean: 18.56). The average daily sitting duration of the participants was determined to be 6.35 ± 3.99 (mean: 6.00) hours. A significant difference was found between shift-working and consistently day-shift-working nurses in the average durations of the walking (p = 0.034) and sitting (p = 0.021) subscales of the UFAA short form. The mean scores for the subscales of the Nurses' Obesity Health Belief Model Scale (OSİMÖ) were 2.99 ± 0.66 for the perceived importance of health, 4.28 ± 0.74 for the perceived severity, 3.47 ± 0.64 for the perceived susceptibility, perceived barriers dimension at 2.76 ± 0.78, and the perceived benefits dimension at 3.74 ± 0.87. The mean scores of nurses on the OSIMÖ subdimensions differed significantly by shift type in the ”Importance of Health" subdimension (p = 0.028). In our study, the mean BMI scores differed between nurses working continuous day shifts and those working rotating shifts (p=0.03). A significant positive correlation was found between nurses' SBITÖ scores and physical activity duration (p<0.001), and a significant negative correlation was found with BMI (p<0.001) and waist circumference (p<0.001). In this study, the two variables that best predict BMI and waist circumference are shift work type and average SBITÖ score (R² = 9%; R² = 12%, respectively). Our study found that nurses working fixed day shifts had higher average BMIs compared to nurses working rotating shifts. Additionally, it was determined that shift work is a factor influencing changes in BMI and waist circumference. However, it was concluded that it does not have a significant effect on healthy eating attitudes. Furthermore, the study determined that the type of shift work affects physical activity in terms of walking and sitting. However, overall, physical activity levels in the study group were found to be insufficient. It was observed that as nurses' SBITÖ scores increased, their physical activity duration also increased, while BMI and waist circumference decreased.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    808371

    Vardiyalı çalışan hemşirelerde sirkadiyen ritmin beslenme durumu, fiziksel aktivite düzeyi ve aşırı besin isteği üzerine etkisinin değerlendirilmesi

    Evaluation of the effect of circadian rhythm on nutritional status, physical activity level and excessive food desire in shift working nurses

    BÜŞRA KILIÇ

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2023

    Beslenme ve DiyetetikAnkara Medipol Üniversitesi

    Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ PINAR GÖBEL

  2. Tez No

    494540

    Ege Üniversitesi Hastanesi dahiliye genel cerrahi ve organ nakli kliniklerinde çalışan hemşirelerin beslenme davranışlarının belirlenmesi

    Identification of the eating habits of the nurses working at the internal diseases, general surgery and transplantation clinics of Ege University Medical Faculty Hospital

    ŞADİYE ÇAKAR

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2016

    Halk SağlığıEge Üniversitesi

    Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. ZELİHA ASLI ÖCEK

  3. Tez No

    843869

    Vardiyalı çalışan hemşirelerde iş ile ilişkili yaşam kalitesi, fiziksel sağlık düzeyi ve beslenme davranışlarının incelenmesi

    Examination of work-related quality of life, physical health level and nutritional behaviors in shift working nurses

    AYDAN YILMAZ

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2023

    Hemşirelikİstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa

    Halk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. MELEK NİHAL ESİN

  4. Tez No

    849967

    Vardiyalı ve sabit düzende çalışan hemşirelerde uyku kalitesi, iş stres düzeyi ve beslenme durumu arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi

    Investigation of the relationship between sleep quality, work stress level and nutritional status in nurses working in shifts and fixed order

    ŞEVVAL GÜLER

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2023

    Beslenme ve DiyetetikErciyes Üniversitesi

    Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ SEMA ÇALAPKORUR

  5. Tez No

    832674

    Vardiyalı sağlık çalışanlarında sirkadiyen ritim ile beslenme durumu ve vücut kompozisyonu ilişkisinin araştırılması

    Investigation of the relationship circadian rhythm and nutritional status and body composition in shift health workers

    ZEYNEP KOCA

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2023

    FizyolojiSüleyman Demirel Üniversitesi

    Fizyoloji Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. NURHAN GÜMRAL

Geri Dön