Coğrafi bilgi sistemleri ağ analizi ile deprem sonrası acil durum erişilebilirliği: Fatih ilçesi örneği
Post-earthquake emergency accessibility through gis based network analysis: the case of Fatih district
- Tez No: 1009969
- Danışmanlar: DOÇ. DR. KÜRŞAT YILDIZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Ulaşım, Transportation
- Anahtar Kelimeler: Doğal afetler, GIS, Kentiçi ulaşım, Kentsel dirençlilik, Natural disasters, Urban resilience
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gazi Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Trafik Planlaması ve Uygulaması Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Türkiye, aktif fay hatları üzerinde yer alması nedeniyle yüksek deprem riski taşıyan ülkeler arasında yer almaktadır. Özellikle yoğun ve tarihi kent merkezlerinde afet sonrası erişilebilirlik, müdahale ve iyileşme süreçlerini doğrudan etkileyen önemli bir planlama sorunu olarak öne çıkmaktadır. Afet sonrasında açık ve yeşil alanlara, sağlık tesislerine ve diğer stratejik binalara güvenli ve hızlı erişimin sağlanması, kentsel dirençliliğin temel göstergelerinden biri olarak kabul edilmektedir. Bu tez çalışmasında, İstanbul ili Fatih ilçesinde deprem sonrası acil durum erişilebilirliği Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) tabanlı ağ analizi yöntemi ile incelenmiştir. Fatih ilçesi; tarihi yarımada üzerinde konumlanması, dar ve organik sokak dokusuna sahip olması, yüksek yapı yoğunluğu ve olası İstanbul depremi açısından riskli bir alan olması nedeniyle çalışma alanı olarak seçilmiştir. İlçenin mekânsal yapısı, özellikle yaya erişilebilirliğinin değerlendirilmesi açısından kritik bir örnek oluşturmaktadır. Çalışma kapsamında öncelikle açık ve yeşil alanlar ile stratejik binalar belirlenmiş ve bu alanlara ilişkin mekânsal veri setleri oluşturulmuştur. Ardından Fatih ilçesinin yaya odaklı ulaşım ağı CBS ortamında modellenmiş ve analiz için uygun hâle getirilmiştir. Deprem sonrası koşulları temsil edebilmek amacıyla köprü, tünel ve riskli yol segmentleri ağ yapısından çıkarılarak kesintiye uğramış bir ulaşım senaryosu oluşturulmuştur. Bu senaryo üzerinden hizmet alanı analizleri gerçekleştirilmiş ve belirlenen mesafe eşiklerine göre erişilebilirlik düzeyleri sınıflandırılmıştır. Son aşamada ise açık ve yeşil alanlar ile stratejik binalara ilişkin analizler bütünleştirilerek ilçe genelinde erişilebilirliğin mekânsal dağılımı ortaya konulmuştur. Elde edilen bulgular, açık ve yeşil alanlara erişimin ilçe genelinde görece yaygın olduğunu; ancak stratejik binalara erişimin daha sınırlı ve parçalı bir yapı gösterdiğini ortaya koymaktadır. Bütünleşik analiz sonuçları, Fatih ilçesinde mekânsal eşitsizlikler ve erişim boşlukları bulunduğunu göstermektedir. Sonuç olarak çalışma, afet sonrası erişilebilirliğin yalnızca tesislerin varlığına değil; ulaşım ağının yapısına, riskli bağlantılara ve mekânsal örgütlenmeye bağlı olduğunu ortaya koymaktadır. Bu yönüyle tez, yaya odaklı CBS tabanlı ağ analizlerinin afet odaklı kentsel planlama süreçlerinde karar destek aracı olarak kullanılabileceğini göstermektedir.
Özet (Çeviri)
Türkiye is located on active fault systems and is therefore among the countries exposed to high seismic risk. In densely built and historically significant urban centers, post-disaster accessibility emerges as a critical planning issue that directly affects response and recovery processes. Ensuring safe and rapid access to open and green spaces, healthcare facilities, and other strategic buildings after a disaster is considered one of the fundamental indicators of urban resilience. This thesis examines post-earthquake emergency accessibility in the Fatih district of Istanbul using Geographic Information Systems (GIS)-based network analysis. Fatih was selected as the study area due to its location within the Historic Peninsula, its narrow and organically developed street pattern, high building density, and its vulnerability to a potential Istanbul earthquake. The district's spatial structure provides a critical case for evaluating pedestrian accessibility under post-disaster conditions. Within the scope of the study, open and green spaces as well as strategic buildings were first identified, and the relevant spatial datasets were compiled. Subsequently, a pedestrian-oriented transportation network of Fatih was modeled within the GIS environment and prepared for analysis. In order to represent post-earthquake conditions, bridges, tunnels, and risk-prone road segments were removed from the network structure to simulate a disrupted transportation scenario. Service area analyses were then conducted based on this scenario, and accessibility levels were classified according to defined distance thresholds. Finally, the analyses related to open and green spaces and strategic buildings were integrated to determine the overall spatial distribution of accessibility across the district. The findings indicate that access to open and green spaces is relatively widespread throughout the district; however, accessibility to strategic buildings displays a more limited and fragmented spatial pattern. The integrated analysis results reveal the presence of spatial inequalities and accessibility gaps within Fatih. In conclusion, the study demonstrates that post-disaster accessibility depends not only on the presence of facilities but also on the structure of the transportation network, vulnerable connections, and overall spatial organization. In this respect, the thesis shows that pedestrian-oriented GIS-based network analysis can serve as an effective decision-support tool in disaster-focused urban planning processes.
Benzer Tezler
- Coğrafi bilgi sistemleri ile afet ve acil durum toplanma alanlarının erişilebilirlik analizi: Esenyurt örneği
Geographic information system-based accessibility analysis of disaster and emergency assembly areas: The case of Esenyurt district
EZGİ ŞENOL TANRIVERDİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Jeodezi ve Fotogrametriİstanbul Teknik ÜniversitesiGeomatik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ADALET DERVİŞOĞLU
- Assessment of urbanization history of Addis Ababa city, Ethiopia
Addıs Ababa cıty, Ethıopıa'nın kentleşme tarihinin değerlendirilmesi
ABDURAHMAN HUSSEN YIMER
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
Şehircilik ve Bölge PlanlamaMersin ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALİ CENAP YOLOĞLU
- Yıkılma riski bulunan binalar için CBS destekli otomatik yol kapanma modeli geliştirilmesi ve ağ analizleri ile entegrasyonu
Development of a gis supported automatic road closure model for buildings at risk of collapse and its integration with network analysis
SEFANUR DOĞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
CoğrafyaEskişehir Teknik ÜniversitesiUzaktan Algılama ve Coğrafi Bilgi Sistemleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ RESUL ÇÖMERT
DR. ÖĞR. ÜYESİ ONUR KAPLAN
- İstanbul'da deprem sonrası toplanma alanlarının kapasitelerinin ve erişilebilirliklerinin CBS yardımıyla analizi ve değerlendirilmesi
Analysis and evaluation of capacity and accessibility ofafter earthquake assembly areas in istanbul by GIS
ELİF NİSA ÖZKILIÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Jeodezi ve Fotogrametriİstanbul Teknik ÜniversitesiGeomatik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HİMMET KARAMAN
- Coğrafi referanslı sosyal medya verilerinden doğal dil işleme ve derin öğrenme kullanılarak duygu analizi
Sentiment analysis from georeferenced social media data using natural language processing and deep learning
DİLAN GÖZDEM DOLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Jeodezi ve FotogrametriYıldız Teknik ÜniversitesiHarita Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALPER ŞEN