Türk resminde On'lar Grubu ve Leyla Gamsız Sarptürk
On'lar Grubu in Turkish painting and Leyla Gamsız (Sarptürk)
- Tez No: 1010089
- Danışmanlar: PROF. DR. AGAH TARKAN OKÇUOĞLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sanat Tarihi, Art History
- Anahtar Kelimeler: Eyüboğlu, Bedri Rahmi, Lirik resim, Onlar Grubu, Çağdaş resim sanatı, Eyüboğlu, Bedri Rahmi, Lyrical picture, The Group 10
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmada, Türk resim tarihi içerisinde belirli bir yer edinmiş olan On'lar Grubu ve bu grubun kurucu üyelerinden biri olan Leyla Gamsız'ın hayatı (Sarptürk) ele alınmıştır. On'lar Grubu'nun kuruluşundan dağılışına kadar olan süreçten ve süreç içerisindeki kişilerden ve etkinliklerden bahsedilmiştir. Daha sonra Gamsız'ın hayatı ele alınarak tüm detaylarıyla sunulmuştur. Buradaki amaç; çağdaş Türk resminin gelişiminde etkisi olan On'lar Grubu'nu ve faaliyetlerinin aktarılması ve Leyla Gamsız'ın biyografisindeki eksikliklerin tamamlanmasıdır. Aynı zamanda Gamsız'ın resimlerinin incelenerek, Türk resminin gelişimine nasıl bir katkı sağladığının ortaya konmasıdır. Bu tezde, ilk bölümde 1946 - 1955 yılları arasında faaliyet göstermiş olan“On'lar Grubu”ele alınarak, grubun çağdaş Türk resim sanatındaki yeri ve önemi üzerinde durulmuştur. Bu amaç doğrultusunda, öncelikle Türk resminde On'lar Grubu öncesindeki politik duruş ve sanat ortamı, daha sonra On'lar Grubu'nun oluşum süreci, grup sanatçılarının biyografileri, grubun sanat anlayışı ve dağılma süreci ele alınmıştır. Tezin ikinci kısmında, Onlar Grubu'nun kurucu üyelerinden Leyla Gamsız Sarptürk'ün (1921-2010) hayatı aktarılmıştır. Sanatçının biyografisinin yanında; üslubuna, resim anlayışına, sergilerine ve eserlerine yer verilmiştir. Dolayısıyla bazı eserleri konu bağlamında incelenmiştir. Eserlerinin incelenmesindeki temel bağlam ise üslup değişimidir. Bu açıdan sanatçının eserleri üç döneme ayrılarak incelenmiştir. Buna ek olarak, üç dönemde de aynı kompozisyonda çalışılan tablolar, üslup açısından karşılaştırılmıştır. Son başlıkta ise Leyla Gamsız'ın Türk resmindeki önemine değinilmiştir. Çağdaş Türk resminde, aydınlatılmamış kısımlar bulunmakta, özellikle tek sanatçıya yönelik biyografilerin eksikliği gözlemlenmektedir. Bu noktada, Leyla Gamsız'ın biyografisinin tüm hatlarıyla ve akademik bir dille verilmesi hedeflenmiştir. Sanatçının tüm eserleri bir araya getirilerek; sanatçının üç dönemde ele alınan eserlerine ve değişen üslubuna dair çeşitli örneklerle bir katalog sunmak amaçlanmıştır. Ayrıca çeşitli tablolar oluşturularak istatistiki bilgiler vermek hedeflenmiştir. Bu bağlamda tez çalışmamda, hem Onlar Grubu'nun gelişim sürecini hem de Leyla Gamsız'ın biyografisini kapsayarak geniş bir yelpaze içinde sunulmuştur. Araştırmamda, sayısal verilerden çok gözlem, yorum ve betimlemeye dayanan nitel araştırma yaklaşımı benimsenmiş ve bu yaklaşımın bir türü olan betimsel yöntem uygulanmıştır. Bu bağlamda, On'lar Grubu'ndan hemen önceki Türk resim sanatının gelişim süreci, On'lar Grubu ve Leyla Gamsız'ın hayatı ile ilgili yazılı ve görsel kaynaklar incelenmiş, elde edilen bilgiler yorumlanarak aktarılmıştır. Leyla Gamsız'ın biyografisi aktarılırken ise çeşitli bilgi farklılıklarına rastlanmış, bu farklılıklar dipnotlarda verilmiş ve yorumlanmıştır. Araştırmanın sonucunda; On'lar Grubu'nun Bedri Rahmi Eyüboğlu liderliğinde ve grubun Batı biçimli Türk resmine geleneksel motifleri katmak amacıyla kurulduğu yeniden anlaşılmıştır. Sanatçıların, başta ustalarının üslubunu yansıttığı ve grup amacıyla hareket ettiği fakat daha sonra özgünleştikleri görülmüştür. Özgünleşme süreci ile birlikte de grubun dağılması kaçınılmaz olmuştur. Yaşam süresi boyunca resim sanatıyla iç içe olduğu görülen sanatçının eserleri incelenerek, Bedri Rahmi ve Henri Matisse etkisinde kaldığı, daha sonra kendi üslubunu bulduğu anlaşılmıştır. Gamsız'ın aldığı eğitimin ve hayatındaki çeşitli dönüm noktalarının, onun sanat üslubunu etkilediği görülmüştür. Hayatı boyunca tanık olduğu sanat akımlarının da sanatçının eserleri üzerinde etki gösterdiği anlaşılmıştır. Sanatçının eserleri için düzenlenen çok sayıda serginin ve sergiler hakkında yazılan eleştirilerin, Gamsız'ın Türk resmindeki yerinin ve öneminin belirlenmesinde önemli bir rol aldığı tespit edilmiştir. Son olarak, tüm bilgiler ışığında anlaşılmıştır ki Leyla Gamsız, somut anlayış ile başladığı sanatını soyut anlayış ile geliştirmiş, özgün bir üslupla tuvale aktarmıştır. Bu bağlamda sanatçı Türk resminde, yadsınamaz ve sarsılmaz bir yer tuttuğu söylenmelidir.
Özet (Çeviri)
This study examines the On'lar Group, which has secured a specific place in Turkish art history, and the life of Leyla Gamsız (Sarptürk), one of the group's founding members. It discusses the period from the establishment to the dissolution of the On'lar Group, as well as the individuals and activities involved during this period. Subsequently, Gamsız's life is examined and presented in detail. The aim here is to convey the On'lar Group and its activities, which influenced the development of contemporary Turkish painting, and to fill in the gaps in Leyla Gamsız's biography. At the same time, it aims to reveal how Gamsız's paintings contributed to the development of Turkish painting by examining them. In this thesis, the first chapter examines the“On'lar Group,”which was active between 1946 and 1955, focusing on its place and importance in contemporary Turkish painting. To this end, it first examines the political stance and artistic environment in Turkish painting prior to the On'lar Group, followed by the formation process of the On'lar Group, the biographies of the group's artists, the group's artistic approach, and the process of its dissolution. The second part of the thesis recounts the life of Leyla Gamsız Sarptürk (1921-2010), one of the founding members of the Onlar Group. In addition to the artist's biography, her style, understanding of painting, exhibitions, and works are also discussed. Consequently, some of her works are examined in the context of the subject. The main context for the examination of her works is her change in style. From this perspective, the artist's works have been examined in three periods. In addition, paintings with the same composition in all three periods have been compared in terms of style. The final section touches upon Leyla Gamsız's importance in Turkish painting. There are unilluminated areas in contemporary Turkish painting, particularly a lack of biographies focusing on individual artists. At this point, the aim is to present Leyla Gamsız's biography in its entirety and in academic language. By bringing together all of the artist's works, the aim is to present a catalog with various examples of the artist's works from the three periods and her changing style. Furthermore, it is intended to provide statistical information by creating various tables. In this context, my thesis covers both the development process of the Onlar Group and Leyla Gamsız's biography, presenting them within a broad spectrum. In my research, a qualitative research approach based on observation, interpretation, and description rather than numerical data was adopted, and the descriptive method, a type of this approach, was applied. In this context, written and visual sources related to the development process of Turkish painting immediately preceding the On'lar Group, the On'lar Group, and the life of Leyla Gamsız were examined, and the information obtained was interpreted and conveyed. While presenting Leyla Gamsız's biography, various discrepancies in information were encountered, which were noted in footnotes and interpreted. As a result of the research, it has been re-understood that the On'lar Group was founded under the leadership of Bedri Rahmi Eyüboğlu with the aim of incorporating traditional motifs into Western-style Turkish painting. It has been observed that the artists initially reflected the style of their masters and acted in accordance with the group's purpose, but later became more original. With this process of originality, the disintegration of the group became inevitable. By examining the artist's works, which reveal his lifelong involvement with painting, it is understood that he was influenced by Bedri Rahmi and Henri Matisse, and later developed his own style. It has been seen that Gamsız's education and various turning points in her life influenced her artistic style. It has also been understood that the art movements she witnessed throughout her life had an impact on her works. It has been determined that the numerous exhibitions organized for the artist's works and the critiques written about these exhibitions played an important role in determining Gamsız's place and importance in Turkish painting. Finally, in light of all the information, it has been understood that Leyla Gamsız began her art with a concrete understanding and developed it with an abstract understanding, transferring it to the canvas with an original style. In this context, it should be said that the artist holds an undeniable and unshakable place in Turkish painting.
Benzer Tezler
- Türk resminde On'lar Grubu ve Orhan Peker
Orhan Peker and the Group 10 in Turkish painting
ESRA HALICI
Yüksek Lisans
Türkçe
2009
Sanat TarihiAtatürk ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. MEHMET YAVUZ
- Çağdaş Türk resminde On'lar grubu ve toplumsal gerçekçi yanları
Tens group in contemporary Turkish painting and their social realistic aspects
ESENGÜL MELET
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
Güzel SanatlarYüzüncü Yıl ÜniversitesiGüzel Sanatlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ALİ DÜZGÜN
- On'lar Grubu'nun çağdaş Türk sanat eğitimine yansımaları
Reflections of On'lar Group on contemporary Turkish art education
ELİF KARAASLAN
Doktora
Türkçe
2018
Güzel SanatlarDokuz Eylül ÜniversitesiGüzel Sanatlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ TURAN ENGİNOĞLU
- Türk resim sanatında çıplak
Nude in Turkish art of drawing
TÜRKAN TEKİNEL
Yüksek Lisans
Türkçe
2007
Güzel SanatlarTrakya ÜniversitesiResim Ana Sanat Dalı
YRD. DOÇ. DR. İBRAHİM DİNÇELİ
- Türk resminde figür (Başlangıcından (19.yy) II.Dünya Savaşı'na kadar)
Figure in Turkish painting (From its beginning (19.cen.) to the World War II)
FÜSUN ÇAMKIRAN