Endüstriyel kuruluşlarda proses kazalarının domino etkilerinin risk analizi
Risk analysis of domino effects of process accidents in industrial facilities
- Tez No: 1010369
- Danışmanlar: PROF. DR. SALİHA ÇETİNYOKUŞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Kimya Mühendisliği, Chemical Engineering
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gazi Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Kimya Mühendisliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Kimya Mühendisliği Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Endüstrileşmeyle birlikte can, mal ve çevreyi ciddi şekilde etkileyen endüstriyel kazalar meydana gelmektedir. Bu kazalar arasında en ciddi etkiler domino etkisi içeren kazalarda gözlenmektedir. Domino kazası, birincil bir kazanın tetiklemesiyle birden fazla tesis veya ekipmanı etkileyen ve zincirleme şekilde ilerleyen karmaşık olaylar dizisi olarak tanımlanır. Domino kazalarının meydana gelmesini önlemek ve yaratacağı zararı en aza indirmek büyük önem taşır. Bu tez çalışması, endüstriyel kuruluşlarda meydana gelen proses kazalarının domino etkilerinin risk analizini ele almaktadır. Çalışma kapsamında, geçmiş domino kazaları analiz edilmiş, öne çıkan birincil kazalar, yayılma etkisi, tetiklenen ikincil kazalar belirlenmiştir. Ardından, Bayes Ağları (BN) kullanılarak belirsizlik içeren olaylar arasındaki olasılıksal ilişkiler ortaya konulmuş muhtemel domino senaryoları üretilerek yeni bir risk analiz metodolojisi geliştirilmiştir. Metodoloji, temelde kantitatif risk analizi ve BN'e dayanmaktadır; verilerin toplanması, birincil birimin seçimi ve kazanın tanımlanması, eskalasyon vektörlerinin analizi, ikincil birimlerin belirlenmesi, eskalasyon olasılıklarının hesaplanması ve BN kurulması adımlarını içermektedir. Önerilen metodolojinin örnek bir kimyasal kuruluşta saha uygulaması da yapılmıştır. Domino senaryosunu başlatıcı tehlikeli ekipman, RPN(Risk Öncelik Numarası) modelinden yararlanılarak belirlenmiştir. Birincil kazadan başlayarak her aşamada kazanın başladığı tankın en yüksek olasılıkla yükseldiği hedef tank seçilmiş, bu seçilen tank sıradaki domino etkisini başlatan tank olarak belirlenmiştir. Örnek kuruluşta, seçilen jet yangını ve buhar bulutu patlaması birincil kaza senaryoları için aynı domino kaza zinciri elde edilmiştir. Bu domino kaza dizisine katılmayan tek tankın (K4), diğer tanklarla arasında en yüksek mesafeye sahip tank olduğu görülmüştür. Saha uygulaması ile kuruluşun domino kaza dizisi ve riski belirlenmiş(<10-4/yıl), önerilen metodolojinin etkinliği gösterilmiştir. Çalışmanın, endüstriyel kazaların domino etkilerinin önlenmesine ve etkili risk yönetimine önemli katkıları olacağı öngörülmektedir.
Özet (Çeviri)
Industrialization has led to industrial accidents that seriously affect lives, property, and the environment. Among these accidents, the most serious effects are observed in those involving a domino effect. A domino accident is defined as a complex series of events triggered by a primary accident, affecting multiple facilities or equipments and progressing in a chain reaction. Preventing domino accidents and minimizing the damage they cause is of paramount importance. This thesis examines the risk analysis of domino effects of process accidents occurring in industrial organizations. The study analyzed past domino accidents, identifying prominent primary accidents, the escalation, and triggered secondary accidents. Subsequently, a new risk analysis methodology was developed by using Bayesian Networks (BN) to reveal probabilistic relationships between uncertain events and generate possible domino scenarios. The methodology is fundamentally based on quantitative risk analysis and BN; it includes the steps of data collection, selection of the primary unit and identification of the accident, analysis of escalation vectors, identification of secondary units, calculation of escalation probabilities, and establishment of the BN. The proposed methodology was also field-tested at a sample chemical organization. The hazardous equipment that triggers the domino scenario was identified using the RPN (Risk Priority Number) model. Starting from the primary accident, at each stage the target tank that the tank where the accident started was most likely to escalate to was selected, and this selected tank was designated as the tank that initiated the next domino effect. In the sample organization, the same domino accident chain was obtained for the selected jet fire and vapor cloud explosion primary accident scenarios. The only tank not participating in this domino accident sequence (K4) was found to be the tank with the greatest distance between itself and the other tanks. The field application determined the domino accident sequence and risk of the organization (<10-4/year), and demonstrated the effectiveness of the proposed methodology. It is anticipated that the study will make significant contributions to preventing domino effects of industrial accidents and to effective risk management.
Benzer Tezler
- Kimyasal kuruluşlarda proses kazalarının domino etkilerine yönelik güvenlik mesafelerinin belirlenmesi
Determination of safety distances for domino effects of process accidents in chemical organizations
CEYLAN GEÇER
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Kimya MühendisliğiGazi ÜniversitesiKimya Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SALİHA ÇETİNYOKUŞ
- Risk assessment under fuzzy fmea approach for working at height operations in maritime transportation
Deniz taşımacılığında yüksek işletmelerde çalışmalara yönelik bulanık fmea yaklaşımı altında risk değerlendirmesi
DOĞUKAN KURUM
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
Denizcilikİstanbul Teknik ÜniversitesiDeniz Ulaştırma İşletme Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EMRE AKYÜZ
- Endüstriyel kuruluşlarda proses güvenliği yönetim sistemi sürdürülebilirliğinin organizasyon ve personel unsuru özelinde analizi
Analysis of the sustainability of the process safety management system in industrial organizations in terms of organization and personnel
ÖZGÜL ONAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Kimya MühendisliğiGazi ÜniversitesiKimya Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SALİHA ÇETİNYOKUŞ
- Proses güvenliğinde değişimin yönetimi sistemi önerisi: Çimento sektöründe yakıt değişimi için uygulanması
Proposal of management of change system in process safety: Application for fuel change in cement industry
DUYGU DEMİRELLİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Kimya MühendisliğiGazi ÜniversitesiKimya Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FATMA SUNA BALCI
DR. MUSTAFA SERHAT EKİNCİ
- MRP II, insan sistemi
MRP II, a human system
M.CENGİZ YILDIRIM
Yüksek Lisans
Türkçe
1995
Endüstri ve Endüstri Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiPROF.DR. GÖNÜL YENERSOY