Çölyak hastalığı olan yetişkinlerde glutensiz diyete uyumun uyumsuz yeme davranışları, sosyal kaygı ve yaşam kalitesi üzerine etkisi
The effect of adherence to gluten-free diet on maladaptive eating behaviors, social anxiety and quality of life in adults with celiac disease
- Tez No: 1010653
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ SÜMEYRA SEVİM KARACİF
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Beslenme ve Diyetetik, Nutrition and Dietetics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Medipol Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, çölyak hastalığı olan yetişkin bireylerde glutensiz diyete uyumun uyumsuz yeme davranışları, sosyal kaygı ve yaşam kalitesi üzerindeki etkisini değerlendirmek amacıyla yürütülmüştür. Araştırma kesitsel tipte planlanmış olup, 19-65 yaş aralığında, biyopsi ile çölyak hastalığı tanısı almış toplam 102 birey (16 erkek, 86 kadın) ile gerçekleştirilmiştir. Katılımcıların glutensiz diyete uyum düzeyleri Çölyak Diyetine Uyum Testi (CDAT) ile belirlenmiş; sosyodemografik özellikleri, beslenme alışkanlıkları, antropometrik ölçümleri ve 24 saatlik geriye dönük besin tüketim kayıtları toplanmış, yeme tutum ve davranışları Çölyak Hastalarında Yeme Tutum ve Davranışları Ölçeği (ÇHYTD), sosyal kaygı düzeyleri Sosyal Kaygı Ölçeği Kısa Formu (SKÖ-KF) ve yaşam kalitesi Çölyak Hastalarında Sağlıkla İlişkili Yaşam Kalitesi Anketi (CDQ) aracılığıyla değerlendirilmiştir. Bulgulara göre, bireylerin %34,3'ü glutensiz diyete güçlü uyum (7-12 puan), %65,7'si ise zayıf uyum (13-33 puan) grubunda yer almaktadır. Güçlü uyum gösteren bireylerde erkek oranı, eğitim ve gelir düzeyi daha yüksek; zayıf uyum gösteren bireylerde ise bekâr olma ve öğün atlama oranı daha fazladır (p<0,05). Glutensiz ürünlere erişimin güçlü uyum gösteren bireylerde daha iyi olduğu belirlenmiştir (p<0,05). Sosyal kaygı ve yeme tutum ve davranışları puanları bakımından gruplar arasında anlamlı fark saptanmazken (p>0,05), güçlü uyum gösteren bireylerin yaşam kalitesi puanlarının tüm alt boyutlarda anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu bulunmuştur (p<0,05). Çölyak Diyetine Uyum Testi puanları ile sosyal kaygı arasında pozitif, yaşam kalitesi arasında ise negatif yönlü anlamlı ilişkiler saptanmıştır (p<0,05). Sonuç olarak, glutensiz diyete uyumun çölyak hastalarında yaşam kalitesini belirleyen temel bir unsur olduğu; ayrıca sosyal kaygı düzeyleri ve psikososyal etmenler üzerinde belirleyici bir rol oynadığı görülmektedir. Bu nedenle çölyak hastalarının takibinde beslenme ile birlikte psikososyal boyutları da kapsayan bütüncül bir yaklaşımın benimsenmesi önem taşımaktadır.
Özet (Çeviri)
This study was conducted to evaluate the association between adherence to a gluten-free diet and maladaptive eating behaviors, social anxiety, and quality of life in adults with celiac disease. The research was designed as a cross-sectional study and carried out with a total of 102 individuals (16 males, 86 females) aged between 19 and 65 years who were diagnosed with celiac disease by biopsy. Adherence to the gluten-free diet was assessed using the Celiac Dietary Adherence Test (CDAT). Sociodemographic characteristics, dietary habits, anthropometric measurements, and 24-hour dietary recall records were collected. Eating attitudes and behaviors were evaluated using the Celiac Disease Food Attitudes and Behaviors Scale (CD-FAB), social anxiety levels were assessed with the Short Form of Social Anxiety Scale (SAS-SF), and quality of life was measured using the Celiac Disease Questionnaire (CDQ). According to the findings, 34.3% of the participants were classified as having strong adherence (7-12 points), while 65.7% had poor adherence (13-33 points) to the gluten-free diet. Individuals with strong adherence had higher proportions of males and higher levels of education and income, whereas those with poor adherence were more likely to be single and to skip meals (p<0.05). Access to gluten-free products was found to be better among individuals with strong adherence (p<0.05). No significant differences were observed between the groups in terms of social anxiety and eating attitudes and behaviors scores (p>0.05); however, individuals with strong adherence had significantly higher quality of life scores across all subdomains (p<0.05). Scores on the Celiac Dietary Adherence Test were positively associated with social anxiety and negatively associated with quality of life (p<0.05). In conclusion, adherence to a gluten-free diet is a key determinant of quality of life in individuals with celiac disease and is closely associated with social anxiety and other psychosocial factors. Therefore, it is important to adopt a holistic approach in the management of celiac disease that addresses not only nutritional aspects but also psychosocial dimensions.
Benzer Tezler
- Çölyak hastalığı olan ve olmayan yetişkinlerde yeme davranışı bozukluğu, yaşam kalitesi ve beden algısının değerlendirilmesi
Evaluation of eating behavior disorder, quality of life and body image in adults with and without celiac disease
CEREN AKIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Beslenme ve DiyetetikGazi ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FERİDE AYYILDIZ
- Yetişkin çölyak hastalarında beslenme durumunun sağlıkla ilişkili yaşam kalitesi üzerine etkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effect of nutritional status on health related quality of life in adult celiac patients
YELİZ SERİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Beslenme ve DiyetetikGazi ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GAMZE AKBULUT
- Yetişkin çölyak hastalarında glutensiz diyetin beslenme durumuna ve bazı inflamasyon parametrelerine etkisi
Effects of gluten-free diet on nutritional status and some inflammation parameters in adult celiac disease patients
ÖZNUR AYDIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Beslenme ve DiyetetikHacettepe ÜniversitesiToplum Beslenmesi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ZEYNEP GÖKTAŞ
- Yetişkin çölyak hastalarının beslenme durumu ile diyet mikro besin ögeleri ve kemik mineral yoğunluğu arasındaki ilişki
The relationship between nutritional status, dietary micronutrients and bone mineral densi̇ty in adult celiac patients
NESLİHAN SÜRMELİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Beslenme ve DiyetetikGazi ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EFSUN KARABUDAK
- Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Hastanesinde çölyak tanısı alan hastaların değerlendirilmesi
Evaluation of patients diagnosed with celiac in Sivas Cumhuriyet University Hospital
SEDA YILMAZ GÜNEŞ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2023
GastroenterolojiSivas Cumhuriyet Üniversitesiİç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NACİYE ÖZLEM SAYGILI YÖNEM