Kırsal mahallelerdeki konut tiplerinin tipo-morfolojik yaklaşımla incelenmesi: Aliağa örneği
Analysis of housing types in rural neighborhoods with typo-morphological approach: Aliağa
- Tez No: 1010885
- Danışmanlar: DOÇ. DR. GİZEM ERDOĞAN AYDIN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Şehircilik ve Bölge Planlama, Morfoloji, Mimarlık, Urban and Regional Planning, Morphology, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Kentsel morfoloji, Kırsal konutlar, Mimari, Morfolojik analiz, Urban morphology, Rural buildings, Architectural, Morphological analysis
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İzmir Demokrasi Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Şehir Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Kentsel Tasarım Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Çalışmanın coğrafi kapsamı; Aliağa ilçesine bağlı Bahçedere, Kalabak, Kapukaya ve Hacıömerli mahallelerini içermektedir. Bu yerleşim birimlerinde, konut yapılarının sınıflandırılmasına ve mekânsal düzenin analizine olanak tanıyacak nitelikli ve güncel verilerin yetersizliği bu alanların çalışma alanı olarak seçilmesine neden olmuştur. Aliağa ilçesinin kırsal yerleşim dokusuna ilişkin tipo-morfolojik içerikli çalışmaların sınırlı olması, bu bölgenin morfolojik yapısının akademik düzeyde yeterince ele alınmadığını göstermektedir. Bu bağlamda, seçilen alanların araştırma sahası olarak tercih edilmesinde söz konusu literatür boşluğu belirleyici olmuştur. Araştırma, kırsal morfolojiyi konu alan akademik çalışmalara kuramsal ve uygulamalı düzeyde katkı sağlamayı hedeflemektedir. Aliağa'nın kırsal yerleşim örüntüsünde gözlenen biçimsel ve mekânsal farklılıkları yansıttıkları, aynı zamanda birbirinden ayrışan toplumsal ve ekonomik yapıları temsil ettikleri gerekçesiyle dört kırsal yerleşim birimi, araştırma evrenine çok katmanlı bir bakış kazandırmak amacıyla tabakalı örnekleme stratejisiyle belirlenmiştir. Araştırma sahasında yapılan incelemeler, tipo-morfolojik literatürde sıkça başvurulan parametreler esas alınarak; fiziksel özellikler, doğal çevre bileşenleri, ekonomik faaliyet ağları, demografik profiller ve sosyal donatı kapasitesi gibi değişkenler üzerinden yapılandırılmıştır. Bu göstergeler, kırsal yerleşim dokusunun fiziksel, toplumsal ve ekonomik katmanlarını analiz etmede yol gösterici nitelikte görülmüştür. Analiz süreci, mekânın fiziksel örüntülerini açıklamaya yönelik iki kuramsal yaklaşımın temel kavramları birleştirilerek oluşturulmuştur. Bunlardan ilki, yerleşim alanlarının tarihsel olarak nasıl biçimlendiğine odaklanırken; diğeri yapısal düzenlemelerin, parsel ilişkilerinin, sokak ağının ve sosyal yapının mekânsal karşılıklarını incelemektedir. Bu iki yaklaşımın ortak kavramsal zemini, kırsal alanların mekânsal analizinde yol gösterici bir yöntemsel çerçeve sağlamıştır. Söz konusu kuramsal altyapı, Conzen'in (1969) tarihsel-coğrafi anlayışı ile Caniggia ve Maffei'nin (2001) mekânsal evrim modelinin ortak kavrayışına dayanmaktadır. Araştırma kapsamında hem nitel hem de nicel veriler kullanılarak çok katmanlı bir analiz süreci kurgulanmıştır. Resmî kurumlar aracılığıyla temin edilen mekânsal ve istatistiksel veriler, sahada gerçekleştirilen gözlemsel çalışmalarla desteklenmiştir. Veri setleri, coğrafi bilgi sistemleri (CBS) altyapısı kullanılarak mekânsal düzlemle bütünleşmtirilmiş ve mekânsal sorgulama tekniklerinden yararlanılmıştır. Yerleşim alanlarındaki fiziksel yapının okunabilmesi amacıyla yapı biçimi, parsel düzeni, yol ağı ve sosyal donatı erişimi gibi türdeş değişkenler üzerinden tipo-morfolojik değerlendirme gerçekleştirilmiştir. Böylelikle hem mekânın fiziksel bileşenleri hem de bu bileşenlerin kırsal yerleşim dokusundaki yansımaları detaylı biçimde analiz edilmiştir. Bu araştırma, Aliağa ilçesindeki kırsal mahallelerdeki konutların tipolojik ve morfolojik özelliklerini kapsamlı ve sistematik bir yaklaşımla ortaya koyarak, bu yerleşimlerin mekânsal kimliklerinin bilimsel temelli veri analizleriyle derinlemesine incelenmesini sağlamaktadır. Elde edilen bulgular, kırsal alanların biçimlenmesinde coğrafi koşulların yanı sıra sosyal ve ekonomik faktörlerin etkilerini ortaya koymakta ve kırsal mekânsal düzenin karmaşık dinamiklerine ışık tutmaktadır.
Özet (Çeviri)
Geographical scope of the study includes the neighborhoods of Bahçedere, Kalabak, Kapukaya, and Hacıömerli within the Aliağa district. The selection of these settlements as the research area was motivated by the lack of qualified and up-to-date data enabling classification of residential buildings and analysis of spatial organization. The limited number of tipo-morphological studies addressing the rural settlement fabric of Aliağa indicates that the morphological structure of this region has not been sufficiently examined at an academic level. In this context, the identified literature gap was decisive in choosing these areas as the research field. The study aims to contribute both theoretically and practically to academic research on rural morphology. Four rural settlements within Aliağa were selected through a stratified sampling strategy to provide a multi-layered perspective to the research universe, justified by their reflection of formal and spatial differences observed in Aliağa's rural settlement patterns, as well as their representation of distinct social and economic structures. The investigations conducted in the research area were structured based on parameters frequently referenced in tipo-morphological literature, physical properties, including natural environmental components, economic activity networks, demographic profiles, and social infrastructure capacity. These indicators were considered guiding in analyzing the physical, social, and economic layers of the rural settlement fabric. The analysis process was constructed by integrating the fundamental concepts of two theoretical approaches aimed at explaining the physical patterns of space. The first focuses on the historical formation of settlements, while the second examines the spatial correspondences of structural arrangements, parcel relationships, street networks, and social structure. The shared conceptual foundation of these approaches provided a methodological framework guiding the spatial analysis of rural areas. This theoretical framework is grounded in the shared conceptual basis of Conzen's (1969) historical-geographical approach and Caniggia and Maffei's (2001) model of spatial evolution. A multi-layered analysis process was designed using both qualitative and quantitative data within the scope of the research. Spatial and statistical data obtained through official institutions were supported by field observations. The datasets were integrated into the spatial plane utilizing Geographic Information Systems (GIS) infrastructure and spatial query techniques. To interpret the physical structure of the settlements, tipo-morphological evaluation was conducted based on homogeneous variables such as building form, parcel layout, road network, and access to social amenities. Thus, both the physical components of space and their reflections in the rural settlement fabric were analyzed in detail. This research provides a comprehensive and systematic account of the typological and morphological characteristics of dwellings in the rural neighbourhoods of Aliağa, enabling an in-depth examination of their spatial identities through analytically grounded, scientifically based data. The findings highlight the influence of geographical conditions alongside social and economic factors in shaping rural spaces and shed light on the complex dynamics of rural spatial organization.
Benzer Tezler
- Neoliberal dönemde kent yoksulları ve yeni yoksulluk tipleri: İzmir Bayraklı örneği
Urban poor and new poverty types in neoliberal term: Sample of İzmir Bayraklı
KEREM YAVRU
- İkincil konut eğilimlerinde pandemi etkisi: Konya örneği
The effects of the pandemic on the secondary housing trends: Konya case
HATİCE SULUDERE OYUKLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
MimarlıkYıldız Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ŞAYESTE TÜLİN GÖRGÜLÜ
- Assessment of urbanization history of Addis Ababa city, Ethiopia
Addıs Ababa cıty, Ethıopıa'nın kentleşme tarihinin değerlendirilmesi
ABDURAHMAN HUSSEN YIMER
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
Şehircilik ve Bölge PlanlamaMersin ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALİ CENAP YOLOĞLU
- Kentsel yayılım bölgelerindeki kırsal alanlar için kavramsal peyzaj planlama modeli önerisinin geliştirilmesi; Antalya kenti örneği
Development of a conceptual landscape planning model proposal for rural areas in urban sprawl zones; The case of Antalya city
SILA BALTA
Doktora
Türkçe
2024
Peyzaj MimarlığıAkdeniz ÜniversitesiPeyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MERYEM ATİK
- Kentsel gelişmelerin kırsal peyzaj etkisi: Sarıyer örneği
The impact of urban developments on rural landscape: Sarıyer example
HATİCE BÜYÜKKÖZ
Doktora
Türkçe
2024
Peyzaj MimarlığıMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SEHER DEMET YÜCEL