Ahmed Şah Kaçar ve Sultan Vahîdeddin (VI. Mehmed) döneminde kadınların eğitimi
Women's education during the period of Ahmed Shah Qacar and Sultan Vahideddin (Mehmed VI)
- Tez No: 1011014
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MEHMET DOĞAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, kadın eğitiminin oluşum ve kurumsallaşma süreçlerini iki komşu coğrafya bağlamında karşılaştırmalı olarak incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma, Ahmed Şah Kaçar dönemi İran'ı (1909-1925) ile Sultan Vahideddin (VI. Mehmed) devri Osmanlı Devleti'ni (1918-1922) kapsamaktadır. Araştırmanın temel odağı, geleneksel yapıların çözülme eşiğine geldiği ve moderniteye geçişin yaşandığı kritik bir dönemde, kadın eğitiminin iktidar yapıları içindeki konumunu ve bu konumun kadınlara yönelik süreli yayınlardaki yansımalarını analiz etmektir. Bu tezde, tarihsel-karşılaştırmalı bir yaklaşım çerçevesinde betimleyici-analitik yöntem kullanılmıştır. Veriler; önde gelen kadın dergileri, resmî belgeler, istatistikî raporlar ve dijital arşivler gibi birincil nitelikteki kütüphane ve arşiv kaynaklarının incelenmesi ve analizi yoluyla toplanmış; özellikle Harvard Üniversitesi'ne bağlı“Qajar Döneminde Kadınlar”koleksiyonundan yararlanılmıştır. Elde edilen veriler, nitel bir perspektifle değerlendirilmiştir. Bulgular, kültürel benzerliklere rağmen kadın eğitiminin oluşum sürecinde iki farklı modelin ortaya çıktığını göstermektedir. İran'da, Kaçar devletinin yapısal zayıflığı ve siyasal istikrarsızlığı nedeniyle kadınlar; sivil faaliyetler, ev içi okulların kurulması ve basın yoluyla yürütülen aktivizm aracılığıyla bağımsız bir“söylemsel güç”üretmiş ve eğitimi toplumsal dönüşümün temel bir aracı olarak tanımlamışlardır. Buna karşılık, Osmanlı Devleti'nde kadın eğitimi, devletin doğrudan himayesi ve denetimi altında (kurumsal güç) ilköğretimden yükseköğretime (Dârülfünûn) kadar tüm kademelerde geliştirilmiş; ancak kadın kimliği büyük ölçüde tanımlanmış toplumsal roller çerçevesinde şekillenmiş ve kadınların aktif özne olarak rolü daha sınırlı kalmıştır. Ayrıca, ekonomik yetersizlikler, geleneksel kurumların direnci ve savaşların yol açtığı krizler, her iki toplumda da ortak yapısal engeller olarak öne çıkmaktadır. Bu araştırma, söz konusu geçiş döneminde kadın eğitiminin yalnızca pedagojik bir mesele olmanın ötesinde,“kadın öznesinin eyleyiciliği”ile“devletin makro politikaları”arasındaki gerilim içinde kadın kimliğinin yeniden tanımlandığı bir alan olduğunu ortaya koymaktadır. Çalışma, devletin kurumsal zayıflığı ya da gücünün, kadınların eğitim alanındaki konumunu nasıl yeniden ürettiğini açık biçimde göstermektedir.
Özet (Çeviri)
This study examines a comparative analysis of the formation and institutionalization of women's education in two neighboring contexts: Iran during the reign of Ahmad Shah Qajar (1909-1925) and the Ottoman State under Sultan Vahideddin (VI. Mehmed) (1918-1922). Focusing on a critical moment marked by the decline of traditional structures and the transition to modernity, it analyzes the position of women's education within power structures and its reflection in women's specialized periodicals. This thesis employs a descriptive-analytical method with a historical-comparative approach. Data were gathered through the examination and analysis of primary library and archival sources, including leading women's journals, official documents, educational reports, and digital archives, most notably the“Women's Worlds in Qajar Iran”digital collection at Harvard University. The collected data were processed using qualitative content analysis. The findings indicate that despite cultural similarities, two distinct models emerged in the evolution of women's education. In Iran, due to the structural weakness and instability of the Qajar state, women emerged as“active agents”through civil activities, the establishment of private/home schools, and journalistic activism, thereby producing an independent“discursive power”that framed education as a tool for broader social transformation. Conversely, in the Ottoman State, women's education developed under direct state patronage and supervision (institutional power) across all levels, from primary to higher education (Inas Darülfünûnu). However, female identity remained largely confined within state-defined social roles, rendering the role of independent female activists less prominent. Furthermore, economic poverty, resistance from traditionalist institutions, and war-induced crises were identified as common structural barriers in both societies. This research concludes that women's education during this transitional period was not merely a pedagogical issue but a site for redefining female identity amidst the tension between“female agency”and“macro-state policies.”This study demonstrates how the relative strength or weakness of state institutions reproduced the status of women within the educational sphere.
Benzer Tezler
- Tarih-i Burhaneddin-i Belhi (Lady Sheil'in anıları)
History of Burhaneddin-i Belhi (Memories of Lady Sheil)
NİHAL ÇANKAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
1999
Doğu Dilleri ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiFars Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET KANAR
- Osmanlı vezîr-i a'zamlarının îmar faaliyetleri (Fatih Sultan Mehmed döneminin sonuna kadar)
Construction activities of the grand viziers of the Ottoman Empire (Until the end of the era of Fatih Sultan Mehmed)
ZEYNEP AYTEKİN
Doktora
Türkçe
2023
Sanat TarihiErciyes ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SULTAN MURAT TOPÇU
- Osmanlı ve Safevî idâresinde Bağdâd(1623-1703)
Baghdad in the Ottoman and Safavid administration (1623-1703)
NURULLAH TURAN
Doktora
Türkçe
2019
TarihMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖMER İŞBİLİR
- Hattat İsmail Zühdî Efendi'nin hayatı, sanatı ve eserleri
Life, art and works of Calligrapher Ismail Zuhdî
UĞUR KARATAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Sanat TarihiMarmara Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FATİH ÖZKAFA
- 16. yüzyılda Osmanlı Devlet yönetiminde vezir-i azamlar ve siyasi etkileri
Başlık çevirisi yok
CAHİDE BAYSAL