Dirençlilik kavramının karmaşık uyumlanabilir sistemler (KUS) bağlamında irdelenmesi: Ankara için bir model önerisi
Examining the concept of resilience within the framework of complex adaptive systems (CAS): A model proposal for Ankara
- Tez No: 1011173
- Danışmanlar: PROF. DR. ÜLKÜ DUMAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Şehircilik ve Bölge Planlama, Urban and Regional Planning
- Anahtar Kelimeler: Karmaşık sistemler, Karmaşık uyumlu sistemler, Karmaşıklık, Kentsel dirençlilik, Complex systems, Complex adaptive systems, Complexity, Urban resilience
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gazi Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Şehir Planlama Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Günümüz kentleri; salgın hastalıklar, doğal afetler, iklim krizi ve toplumsal çatışmalar gibi birbiriyle ilişkili, öngörülmesi zor ve çok boyutlu sorunlarla karşı karşıyadır. Bu tür durumlar, doğrusal olmayan etkileri ve çoklu neden–sonuç ilişkileri nedeniyle literatürde karmaşık (wicked) problemler olarak tanımlanmaktadır. Kentlerin bu belirsizlik ortamında dirençli kalabilmesi, yalnızca fiziksel dayanıklılığa değil; aynı zamanda öğrenme, uyum sağlama ve sistem içi etkileşimleri yeniden düzenleyebilme kapasitesine bağlıdır. Bu nedenle, kentleri durağan yapılar olarak değil, sürekli dönüşüm ve etkileşim içinde bulunan karmaşık uyumlanabilir sistemler (KUS) olarak değerlendirmek gerekmektedir. Bu araştırma, kentleri KUS çerçevesinde ele alarak kentsel dirençliliğin zamana bağlı dinamik değişimini sistem dinamiği yaklaşımıyla incelemektedir. Kentler, çok sayıda alt sistemin etkileşimiyle şekillenen, kendini uyarlayabilen yapılardır. Bu bağlamda dirençlilik, yalnızca mevcut göstergelerin değil, sistemin davranışını belirleyen geri besleme ilişkileri, birikim süreçleri ve gecikmeli etkilerin de bütüncül biçimde değerlendirilmesiyle anlaşılabilir. Araştırma kapsamında, kapasite ve hassasiyet bileşenleri arasındaki etkileşimleri yansıtan dinamik bir model geliştirilmiştir. 2007–2024 dönemine ait verilerle yürütülen analizler, başlangıçta hassasiyet baskınlığında azalan dirençliliğin, kapasite birikiminin güçlenmesiyle birlikte toparlanma eğilimine geçtiğini ortaya koymuştur. Elde edilen U-şekilli eğri, kentlerin kırılganlıktan yeniden yapılanma ve büyüme evrelerine geçişini temsil eden adaptif döngü davranışını yansıtmaktadır. Sonuçlar, kentsel dirençliliğin kısa vadeli tepkilerle değil, birikimli ve gecikmeli süreçlerle şekillendiğini göstermektedir. KUS temelli bu yaklaşım, kentlerin karmaşık koşullar altında nasıl öğrendiğini, uyumlandığını ve yeniden örgütlendiğini açıklayan bütüncül bir kuramsal ve analitik çerçeve sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
Contemporary cities are exposed to a wide range of interconnected and unpredictable challenges such as pandemics, natural disasters, climate crises, and social conflicts. These conditions, characterized by nonlinear dynamics and multiple causalities, are defined in the literature as wicked problems. The capacity of cities to remain resilient in such uncertainty depends not only on their physical robustness but also on their ability to learn, adapt, and reorganize internal interactions. Therefore, cities should not be viewed as static entities but rather as Complex Adaptive Systems (CAS) that continuously evolve and interact within changing environments. This research investigates the temporal dynamics of urban resilience within the framework of CAS using a system dynamics approach. Cities are nonlinear and adaptive entities shaped by interactions among multiple subsystems. In this context, resilience can be understood not merely through static indicators but through a holistic evaluation of the feedback mechanisms, accumulation processes, and time delays that govern system behavior. A dynamic model was developed to represent the interactions between the capacity and sensitivity dimensions of resilience. Using empirical data from 2007 to 2024, the analysis revealed that resilience initially declined under the dominance of sensitivities but gradually entered a recovery phase as capacity accumulation increased. The resulting U-shaped trajectory reflects the adaptive cycle through which cities transition from vulnerability to reorganization and growth. The findings suggest that urban resilience evolves not through short-term reactions but through cumulative and delayed processes. The CAS-based approach offers a comprehensive theoretical and analytical framework for understanding how cities learn, adapt, and reorganize under conditions of complexity.
Benzer Tezler
- Yeni Cami'nin akustik açıdan performans değerlendirmesi
Evaluation of the acoustical performance of the New Mosque
EVREN YILDIRIM
Yüksek Lisans
Türkçe
2003
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEVTAP YILMAZ DEMİRKALE
- Social vulnerability to disasters: The case of Jakarta
Afetlere karşı sosyal kırılganlık: Jakarta örneği
EMRULLAH BOZKURT
Yüksek Lisans
İngilizce
2026
İlk ve Acil Yardımİstanbul Teknik ÜniversitesiGeomatik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HİMMET KARAMAN
- Conceptual framework to evaluate and enhance resilience of public-private partnership projects
Kamu-özel işbirliği projelerinin dirençliliğini değerlendirmek ve geliştirmek için kavramsal sistem
SAEED KAMALI
Doktora
İngilizce
2025
İnşaat MühendisliğiOrta Doğu Teknik Üniversitesiİnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA TALAT BİRGÖNÜL
PROF. DR. İREM DİKMEN TOKER
- Kentsel dirençlilik ve yeşil alanlar: Ankara Altındağ örneği
Urban resilience and green spaces: The case of Ankara Altindag
İLAY NUR ESGİN YILDIZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Şehircilik ve Bölge PlanlamaGazi ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TANYEL ÖZELÇİ ECERAL
- Örgütsel değişime direnç ile üst iletişim, iletişim iklimi ve iletişim araçlarının kalitesi arasındaki ilişki: Atatürk Üniversitesi Yeni Nesil Tasarım ve Dönüşüm Projesi örneği
The relationship between resistance to organizational change and upper communication, communication climate and the quality of communication tools: Atatürk University new generation design and transformation project
MÜCTEBA TERZİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Halkla İlişkilerAtatürk ÜniversitesiHalkla İlişkiler Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SAİT SİNAN ATİLGAN