Türkiye'de özel yetenekli öğrencilere matematik eğitimi konusundaki doktora tezlerinin incelenmesi
Examining doctoral theses on mathematics education for gifted students in Turkey
- Tez No: 1011250
- Danışmanlar: PROF. DR. KÜRŞAT YENİLMEZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Matematik eğitimi, Özel yetenek, Özel yetenekliler eğitimi, Üstün yetenek, Mathematics education, Special ability, Gifted education, Gifted
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İlköğretim Matematik Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Bu araştırmanın amacı 2000-2024 yılları arasında Türkiye'de özel yetenekli öğrencilerin matematik eğitimi üzerine yazılmış doktora tezlerini inceleyerek, bu tezlerin yöntemsel, kuramsal ve tematik özelliklerini ortaya koymaktır. Bu sayede, alandaki araştırma eğilimleri, ortak temalar ve boşluklar belirlenerek gelecekte yapılacak çalışmalara katkı sağlanması hedeflenmiştir. Yöntem: Araştırma nitel araştırma yöntemlerinden biri olan doküman analizi deseninde yürütülmüştür. YÖK Ulusal Tez Merkezi'nde 'üstün zekâ', 'özel yetenek',“özel yetenekli öğrenciler ve matematik eğitimi”, 'BİLSEM' anahtar sözcükleri ile ulaşılan 33 doktora tezi sistematik olarak analiz edilmiştir. Veriler, önceden belirlenen kategoriler doğrultusunda Mc Excel ve MAXQDA yazılımı kullanılarak çözümlenmiştir. Bulgular: Araştırma sonucunda, 2000–2024 yılları arasında Türkiye'de üstün yetenekli öğrencilerin matematik eğitimi üzerine yapılmış doktora tezlerinde belirgin eğilimler ortaya çıkmıştır. Tezlerin sayısının özellikle 2010'lu yıllardan itibaren artış gösterdiği, çalışmaların büyük ölçüde köklü üniversitelerde ve matematik ve fen bilimleri eğitimi anabilim dallarında yoğunlaştığı belirlenmiştir. Örneklem düzeyinde en çok ortaokul öğrencilerine odaklanıldığı, okul öncesi ve lise kademelerinin ise ihmal edildiği görülmüştür. Yöntemsel açıdan tezlerde nitel ve karma yöntemlerin baskın olduğu, deneysel desenlerin ise daha az temsil edildiği, tematik analizde yaratıcı problem çözme ve problem temelli öğrenmenin en sık önerilen ve etkili bulunan öğretim stratejileri olduğu, bireyselleştirilmiş eğitim planları (BEP) ve BİLSEM temelli müdahalelerin öne çıktığı belirlenmiştir. Değerlendirme boyutunda ise model temelli değerlendirmelerin daha çok tercih edildiği, çoklu değerlendirme yaklaşımlarının ise tamamlayıcı nitelikte kullanıldığı; performans değerlendirmelerinin merkezi bir rol oynadığı, rubriklerin ve standart testlerin öne çıktığı, nitel gözlem ve görüşmelerin ise süreci destekleyici olarak yer aldığı ortaya konmuştur. Kod haritası bulguları, farklılaştırmanın genellikle model geliştirme kapsamında ikincil bir unsur olarak ele alındığını, yaratıcı problem çözme ile yaratıcılık ölçümü arasındaki ilişkinin ise güçlü biçimde vurgulandığını göstermiştir. Uygulama odaklı tezlerde ise uzun vadeli programların sınırlılığı, öğretmen yeterliklerindeki eksiklikler ve ölçme araçlarının üstün yeteneklilerin potansiyelini tam yansıtmada yetersiz kalması dikkat çekmiştir. Bu çalışmaların çoğunda öneriler, teknoloji entegrasyonunun artırılması, disiplinler arası modellerin geliştirilmesi ve öğretmenlerin farklılaştırma ile ölçme-değerlendirme konusunda desteklenmesi yönünde yoğunlaşmıştır. Sonuç ve Öneriler: Araştırma üstün yetenekli öğrencilerin matematik eğitimi alanında yürütülen doktora tezlerinin mevcut durumunu haritalandırmış ve özellikle model geliştirme, disiplinler arası uygulama, teknoloji kullanımı ve sınıf içi farklılaştırma konularında yeni araştırmalara ihtiyaç olduğunu ortaya koymuştur.
Özet (Çeviri)
Purpose: The aim of this study is to examine doctoral dissertations written between 2000 and 2024 in Türkiye on the mathematics education of gifted students and to reveal their methodological, theoretical, and thematic characteristics. In doing so, the study seeks to identify research trends, common themes, and gaps in the literature to support future research in the field. Method: The study was conducted using the document analysis method, one of the qualitative research approaches. A total of 33 doctoral dissertations obtained from the National Thesis Center using keywords such as“gifted students”and“mathematics education”were systematically analyzed. The data were coded and interpreted using predefined categories with the help of MAXQDA software. Results: The study revealed distinct trends in doctoral dissertations on the mathematics education of gifted students in Türkiye between 2000 and 2024. It was found that the number of dissertations increased significantly after the 2010s and that the studies were largely concentrated in well-established universities and in the departments of mathematics and science education. In terms of sample groups, most studies focused on middle school students, while preschool and high school levels were largely neglected. Methodologically, qualitative and mixed methods were predominant, whereas experimental designs were less frequently employed. Thematic analysis indicated that creative problem solving and problem-based learning were the most commonly recommended and effective instructional strategies, while individualized education plans (IEPs) and BİLSEM-based interventions were prominent. In terms of assessment, model-based evaluations were preferred more often, with multiple assessment approaches used in a complementary way. Performance assessment played a central role, rubrics and standardized tests were commonly applied, and qualitative observations and interviews were used as supportive tools. Code-map findings showed that differentiation was generally considered a secondary element under model development, while the connection between creative problem solving and creativity measurement was strongly emphasized. In practice-oriented dissertations, limitations such as the lack of long-term programs, deficiencies in teacher competencies, and the inadequacy of measurement tools to fully reflect the potential of gifted students were noted. Most of these studies recommended enhancing technology integration, developing interdisciplinary models, and providing teachers with more support in differentiation and assessment practices. Conclusion and Suggestions: The study mapped the current state of doctoral dissertations in the field of mathematics education for gifted students and revealed that further research is needed particularly in the areas of model development, interdisciplinary practices, technology integration, and classroom differentiation.
Benzer Tezler
- Mimarlık eğitiminde uzamsal yetenek sorunsalı
Spatial ability problematic in architectural education
MESUT DURAL
Doktora
Türkçe
2022
MimarlıkMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. RİFAT GÖKHAN KOÇYİĞİT
PROF. DR. UFUK DOĞRUSÖZ
- Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesi Adana ve Hatay Eğitim Yüksekokullarındaki öğrencilerin 1987 ÖSS puanları ile akademik başarılarının karşılaştırılması
Başlık çevirisi yok
KEZBAN KURAN
Doktora
Türkçe
1988
Eğitim ve ÖğretimÇukurova ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. DOĞAN ÇAĞLAR
- Bilim ve sanat merkezlerinde görev yapan öğretmenlerin iş sağlığı ve güvenliği algı düzeyinin belirlenmesi
Determining the occupational health and safety perception levels of teachers working in the science and art centers
CİHAN ALP ŞAHİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Mühendislik BilimleriDokuz Eylül Üniversitesiİş Sağlığı ve Güvenliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HASAN SELİM
- BİLSEM fen alanı öğretmenlerinin laboratuvar kullanımı ve güvenliği bilgi düzeyleri
Laboratory use and safety knowledge levels of science and art center (BILSEM) science teachers
HANİFE KILIÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. DEMET ÇETİN
- The Role of refutational text supported with discussion web in overcoming difficulties with electric current concepts of 6th grade students
Tartışma ağı ile desteklenen kavram yanılgılarını delillerle yok etmeye yönelik metinlerin elektrik akımı konusu ile ilgili güçlüklerin üstesinden gelmedeki rolü
GAMZE SÖNMEZ
Yüksek Lisans
İngilizce
2002
Eğitim ve ÖğretimOrta Doğu Teknik ÜniversitesiOrtaöğretim Fen ve Matematik Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HAMİDE ARTEPINAR
PROF. DR. ÖMER GEBAN