Taş ocaklarından salınan tozların tarım topraklarına ve antepfıstığı ağaçlarına olan etkilerinin araştırılması
The investigation of the effects of dust emitted from quarries onagricultural soils and pistachio trees
- Tez No: 1011553
- Danışmanlar: PROF. DR. ALİ VOLKAN BİLGİLİ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Ziraat, Agriculture
- Anahtar Kelimeler: Antep fıstığı, Jeoistatistik, Klorofil, NDVI, Spektral reflektans, Tarım toprakları, Taş ocakları, Toz zerreleri, Pistachio, Geostatistics, Chlorophyll, NDVI, Spectral reflectance, Agricultural soils, Quarry, Dust particles
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Harran Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Taş ocakları, yer kabuğunda bulunan kayaçların (mermer, kireçtaşı gibi) çıkarıldığı açık işletme alanlarıdır. İnşaat, yol yapımı, baraj, köprü gibi altyapı projelerinde kullanılacak olan taş, mıcır ve agregayı üretmek aynı zamanda dekoratif olarak (mermer ve traverten vb.) kullanmak amacıyla çıkarılmaktadır. Taş ocakları kontrolsüz işletildiğinde; hava, su, toprak kirliliği ve bitkiye zararı ile gürültü ve titreşim sorunlarının yanı sıra ciddi çevresel tahribata yol açmaktadır. Bu amaçla; Şanlıurfa İli, Bozova İlçesi, Küçüktülmen Mahallesindeki tarım topraklarına ve Antep fıstığına yakın olarak işletilen taş ocağının etkilerini araştırmak için bu çalışma gerçekleştirilmiştir. Araştırma kapsamında taş ocağına farklı mesafelerden toplam 30 adet yüzey (0–30 cm) toprak örneği ve 30 adet Antep fıstığı yaprak örneği toplanmıştır. Toprak örneklerinde fizikokimyasal özellikler incelenmiş; ortalama kil oranı %47.16, silt oranı %23.57, kum oranı %29.13 olarak belirlenmiştir. Topraklar hafif alkali karakterde (pH: 7.79) ve düşük elektriksel iletkenliğe (EC: 438 µS/cm) sahiptir. Kireç içeriği (CaCO₃ (%)) %3.88 ile %24.25 arasında değişmekte olup, Bozova İlçesinin hâkim rüzgâr yönü kuzeybatı olduğundan bu yönden esen rüzgarların etkisiyle taş ocağından yayılan CaCO₃ partiküllerinin güneydoğu yönlerinde birikim gösterdiği tespit edilmiştir. Jeoistatistiksel analizler ile bu bulgu, mekânsal dağılım olarak haritalandırılmıştır. Spektroradyometrik yöntemlerle yapılan tahminlerde CaCO₃ için yüksek doğruluk (R² = 0.90) elde edilmiştir. Bitki örneklerinde yapraklardaki sodyum (Na) ve potasyum (K) içerikleri analiz edilmiştir. Ortalama Na içeriği 0.32 ppm, K içeriği ise 6653 ppm olarak belirlenmiştir. Korelasyon analizleri sonucunda, taş ocağına olan mesafe ile Na içeriği arasında negatif ilişki (r=-0.34) gözlenmiş; bu durum taş ocağına yakın ağaçlarda Na birikiminin daha yüksek olduğunu göstermektedir. Buna karşılık, K içeriği ile mesafe arasında pozitif ilişki (r=0.46) saptanmış olup, taş ocağından uzaklaştıkça yapraklardaki K düzeylerinin arttığı belirlenmiştir. SPAD değerleri ile NDVI arasında en güçlü pozitif ilişki (r = 0.71) bulunmuş, SPAD değerleri arttıkça bitki örtüsü yoğunluğunu temsil eden NDVI değerlerinin de arttığını göstermektedir. SPAD değerleri ile potasyum (K) arasında güçlü pozitif ilişki (r = 0.62) gözlenmiş, potasyumun bitki sağlığına katkısı vurgulanmıştır. Spektral veriler kullanılarak geliştirilen kısmi en küçük kareler regresyon (PLSR) modelleri ile Na tahmininde düşük doğruluk (R² = 0.19) elde edilmiştir. Co-Kriging analizlerinde SPAD değerinin yardımcı değişken olarak kullanılması, özellikle Na içeriğinin mekânsal tahmininde belirgin bir iyileşme sağlamıştır. Sonuç olarak, tarım alanlarına yakın konumda bulunan taş ocaklarının uzun vadede toprak kalitesini ve bitki sağlığını olumsuz etkileyerek ürün verimini düşürdüğü, çiftçi gelirini azalttığı ve çevresel sürdürülebilirliği tehdit ettiği ortaya konmuştur.
Özet (Çeviri)
Quarries are open-pit mining areas where rocks (such as marble and limestone) found in the earth's crust are extracted. Stone, gravel and aggregate are extracted for use in infrastructure projects such as construction, road building, dams and bridges, as well as for decorative purposes (marble, travertine, etc.). When quarries are operated without control, they cause serious environmental damage, as well as air, water and soil pollution, harm to plants, and noise and vibration problems. To this end, this study was conducted to investigate the effects of a quarry operating close to agricultural land and pistachio trees in the Küçüktülmen neighbourhood of Bozova district, Şanlıurfa province. Within the scope of the research, a total of 30 surface (0–30 cm) soil samples and 30 pistachio leaf samples were collected from different distances from the quarry. The physicochemical properties of the soil samples were examined; the average clay content was determined to be 47.16%, silt content 23.57%, and sand content 29.13%. The soils are slightly alkaline (pH: 7.79) and have low electrical conductivity (EC: 438 µS/cm). The lime content (CaCO₃ (%)) ranged from 3.88% to 24.25%. As the prevailing wind direction in Bozova District is north-west, it was determined that CaCO₃ particles emitted from the quarry accumulate in the south-east due to the effect of winds blowing from this direction. Geostatistical analyses have mapped this finding as a spatial distribution. Estimates made using spectroradiometric methods yielded high accuracy (R² = 0.90) for CaCO₃. Sodium (Na) and potassium (K) contents in plant leaves were analysed. The average Na content was determined to be 0.32 ppm, while the K content was 6653 ppm. Correlation analyses revealed a negative relationship (r=-0.34) between distance from the quarry and Na content, indicating higher Na accumulation in trees closer to the quarry. In contrast, a positive relationship (r = 0.46) was found between K content and distance, indicating that K levels in leaves increased with distance from the quarry. The strongest positive correlation (r = 0.71) was found between SPAD values and NDVI, indicating that as SPAD values increase, NDVI values representing plant cover density also increase. A strong positive correlation (r = 0.62) was observed between SPAD values and potassium (K), highlighting potassium's contribution to plant health. Partial least squares regression (PLSR) models developed using spectral data yielded low accuracy (R² = 0.19) in Na estimation. The use of SPAD values as a co-variate in co-kriging analyses provided a significant improvement, particularly in the spatial estimation of Na content. In conclusion, it has been demonstrated that quarries located near agricultural areas negatively impact soil quality and plant health in the long term, reducing crop yields, decreasing farmer income, and threatening environmental sustainability.
Benzer Tezler
- Gölbaşı ve Çubuk (Ankara) andezitlerinin boyutlu taş olarak kullanılabilirliğinin incelenmesi
An investigation o utilization Gölbaşı and Çubuk (Ankara) andesites as dimension stones
BURAK AKBULUT
Yüksek Lisans
Türkçe
2005
Jeoloji MühendisliğiZonguldak Karaelmas ÜniversitesiJeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DR. İBRAHİM BUZKAN
- Geleneksel doğal çimentonun killi kireçtaşı (MARN) ile üretim olanakları ve performans özelliklerinin belirlenmesi
Determination of production possibilities of traditional natural cement with clayey limestone (MARN) and performance characteristics
NAZİFE ÖZER
Doktora
Türkçe
2024
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEDEN ACUN ÖZGÜNLER
- Taş ocaklarında doğaya yeniden kazandırma: Ankara Kıbrıs Köyü Kalker Ocağı örneği
Reclamation of quarries, Ankara, Kıbrıs Village Limestone case
MİHRİYE ÇAKMAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Peyzaj MimarlığıÇankırı Karatekin ÜniversitesiPeyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NAZAN KUTER
- Doğal taş fabrikalarında kullanılan dairesel testereli blok kesme (S/T) makineleri için performans tahmin modelinin geliştirilmesi
Development of performance prediction model for block-cutting (S/T) machines with circular saws used in natural stone factories
KAMİL CENGİZ ÇEVİM
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Maden Mühendisliği ve Madencilikİstanbul Teknik ÜniversitesiMaden Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DENİZ TUMAÇ