Çok kriterli karar verme yöntemleri ile bulut tohumlamada kullanılan insansız hava aracı seçimi
Selecting unmanned aerial vehicles in cloud seeding with multi-criteria decision making methods
- Tez No: 1011613
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ FATİH KASIMOĞLU, DOÇ. DR. TAMER SARAÇYAKUPOĞLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Uçak Mühendisliği, Endüstri ve Endüstri Mühendisliği, Aeronautical Engineering, Industrial and Industrial Engineering
- Anahtar Kelimeler: Bulut Tohumlama, İnsansız Hava Aracı, Çok Kriterli Karar Verme, AHP, TOPSIS, Hedef Programlama, Cloud Seeding, Unmanned Aerial Vehicle, Multi-Criteria Decision Making, AHP, TOPSIS, Goal Programming
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Türk Hava Kurumu Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İnsansız ve Otonom Sistem Mühendisliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bulut tohumlama operasyonları, meteorolojik koşullara bağlı olarak planlanan ve yüksek düzeyde operasyonel hassasiyet gerektiren uygulamalardır. Bu süreçlerde kullanılacak insansız hava aracının (İHA) teknik yeterliliği, operasyonel kabiliyeti ve ekonomik uygunluğu, operasyonun başarısını doğrudan etkilemektedir. Ancak İHA seçimi, birbirleriyle çelişebilen çok sayıda kriterin eş zamanlı olarak değerlendirilmesini gerektirdiğinden, karmaşık bir karar verme problemi olarak ortaya çıkmaktadır. Bu tez çalışmasında, bulut tohumlama operasyonlarında kullanılacak İHA'nın seçim problemi; çok kriterli karar verme yöntemleri ile matematiksel modelleme yaklaşımları birlikte ele alınarak incelenmiştir. Çalışmanın ilk aşamasında, literatür incelemesi ve alanında uzman kişilerin görüşleri doğrultusunda değerlendirme kriterleri belirlenmiş, bu kriterlerin göreli önem dereceleri Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP) yöntemi kullanılarak hesaplanmıştır. Ardından, elde edilen kriter ağırlıkları İdeal Çözüme Benzerliğe Göre Sıralama Tekniği (TOPSIS) yöntemi ile değerlendirilmiş olup İHA alternatiflerinin ağırlıklı ve normalize edilmiş performans değerleri belirlenmiştir. Çalışmanın sonraki bölümünde ise AHP ve TOPSIS yöntemlerinden elde edilen sonuçlar kullanılarak Hedef Programlama (HP) modeli geliştirilmiştir. Oluşturulan model sayesinde, farklı senaryolar altında tek bir İHA ya da birden fazla İHA'nın seçilmesine olanak tanınmış ve belirlenen kriter hedeflerinden sapmaların en aza indirilmesi amaçlanmıştır. 1'den 9'a kadar tanımlanan senaryolar aracılığıyla, alternatif sayısındaki değişimin çözüm sonuçları üzerindeki etkileri ayrıntılı olarak analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, önerilen bütünleşik yaklaşımın tutarlı ve esnek çözümler ürettiğini göstermektedir. Hedef programlama modeli ile elde edilen seçim sonuçlarının, TOPSIS yöntemiyle elde edilen sıralamalarla büyük ölçüde örtüştüğü belirlenmiştir. Bununla birlikte, hedef programlama yaklaşımının karar vericilere senaryo temelli değerlendirme yapma ve esnek seçim imkânı sunduğu görülmüştür. Bu yönüyle çalışma, bulut tohumlama operasyonlarında İHA seçimine yönelik etkili bir karar destek modeli ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
Cloud seeding operations are applications that are planned based on meteorological conditions and require a high level of operational precision. The technical adequacy, operational capability, and economic feasibility of the unmanned aerial vehicle (UAV) to be used in these processes directly affect the success of the operation. However, UAV selection emerges as a complex decision-making problem, as it requires the simultaneous evaluation of multiple criteria that may conflict with one another. In this thesis, the problem of selecting a UAV for use in cloud seeding operations is examined by jointly employing multi-criteria decision-making methods and mathematical modeling approaches. In the first stage of the study, evaluation criteria were determined based on a literature review and the opinions of domain experts, and the relative importance weights of these criteria were calculated using the Analytic Hierarchy Process (AHP) method. Subsequently, the obtained criterion weights were evaluated using the Technique for Order Preference by Similarity to Ideal Solution (TOPSIS), and the weighted and normalized performance values of the UAV alternatives were determined. In the subsequent stage of the study, a Goal Programming (GP) model was developed using the results obtained from the AHP and TOPSIS methods. The developed model allows for the selection of a single UAV or multiple UAVs under different scenarios, while aiming to minimize deviations from the predetermined criterion targets. Through scenarios defined from 1 to 9, the effects of changes in the number of alternatives on the solution outcomes were analyzed in detail. The findings indicate that the proposed integrated approach produces consistent and flexible solutions. It was determined that the selection results obtained from the goal programming model largely coincide with the rankings derived from the TOPSIS method. Moreover, the goal programming approach provides decision-makers with the ability to conduct scenario-based evaluations and offers flexible selection opportunities. In this respect, the study presents an effective decision support model for UAV selection in cloud seeding operations.
Benzer Tezler
- Bulut hizmet sağlayıcılarının çok kriterli karar verme yöntemleri ile değerlendirilmesi
Evaluation of cloud service providers by multi-criteria decision-making methods
BUSE USLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Endüstri ve Endüstri MühendisliğiKırıkkale ÜniversitesiEndüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TAMER EREN
DOÇ. DR. EVRENCAN ÖZCAN
- Bulut bilişim sağlayıcı seçiminde AHP ve bulanık AHP yöntemleri ile karar verme modeli
Decision-making model for cloud computing provider selection using AHP and fuzzy AHP methods
GÜLPERİ AKDEDE
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Yönetim Bilişim SistemleriDokuz Eylül ÜniversitesiYönetim Bilişim Sistemleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KAAN YARALIOĞLU
- Çok kriterli karar verme ve yapay zeka teknikleri ile bulut servisi seçimi
Cloud service selection with multi-criteria decision making and artificial intelligence techniques
PINAR SİMAY ERGÜN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Endüstri ve Endüstri MühendisliğiBursa Teknik ÜniversitesiEndüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HASAN ŞAHİN
- Sektörlerde bulut tabanlı çok kriterli karar verme süreçlerinin değerlendirilmesi
Evaluation of cloud based multi-criterias decision making processes in sectors
SEÇKİN EŞER
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
İşletmeDokuz Eylül ÜniversitesiYönetim Bilişim Sistemleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KAAN YARALIOĞLU
- Selection of a sales order creation methodology with multi-criteria decision-making process
Çok kriterli karar verme süreci ile satış siparişi yaratma metodolojisi seçimi
AHMET UĞURKAN TIRIŞ
Yüksek Lisans
İngilizce
2021
İşletmeİstanbul Teknik Üniversitesiİşletme Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. KAYA TOKMAKÇIOĞLU