Understanding the lived experiences of displacees from Sulukule: A documentary-based analysis
Sulukule'de yerinden edilenlerin yaşanmış deneyimlerini anlamak: Belgesellere dayalı bir analiz
- Tez No: 1011905
- Danışmanlar: Assoc. Prof. Dr. TOLGA İSLAM
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Şehircilik ve Bölge Planlama, Urban and Regional Planning
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: İngilizce
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Kentsel Koruma ve Planlama Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
İstanbul küresel bir şehir olarak kutlansa da, birçok sakinin yerinden edilme, marjinalleşme ve kayıp deneyimlediği bir mekân olmaya devam etmektedir. Bu çalışma, dünyanın en eski Roman yerleşimlerinden biri olan Sulukule'de 2000'li yılların ilk on yılında yıkılarak Osmanlı tarzı mimariyle yeniden inşa edilen kentsel dönüşüm sürecinin sonrasına odaklanmaktadır. Bu dönüşüm, uzun süre soylulaştırma (gentrification) başlığı altında kapsamlı biçimde incelenmiş olsa da, varlıklı bir yeni nüfusun bölgeye yerleşmemesi, son dönemde araştırmacıların bu kavramın bu bağlamdaki geçerliliğini sorgulamalarına yol açmıştır. Dolaylı yerinden edilme kavramı ise Türkiye'de ancak yakın zamanda, kentsel analizleri yalnızca soylulaştırma çerçevesinin ötesine taşımak amacıyla kullanılmaya başlanmıştır. Bu çalışma, Sulukule'de kentsel mekânın toplumsal dönüşümünü incelemek için ikincil görsel-işitsel veri analizini temel yöntem olarak kullanarak mevcut literatüre katkı sunmaktadır. Çalışma, eski sakinlerin (n=58) kişisel ve kolektif hafızalara, görsel temsillere ve kayıp ile dönüşümün sembolik ifadelerine erişim sağladığı on bir belgesel filmden oluşan bir veri setine dayanmaktadır. Fenomenolojik bir yaklaşıma dayanan bu nitel çalışma, görsel-işitsel tanıklıklara Ralf Bohnsack'ın Belgesel Yöntemi'ni uygulayarak, yerinden edilenlerin yaşadıkları kentsel dönüşümleri nasıl algıladıklarını ve dolaylı yerinden edilmenin, kentsel gelişimi şekillendiren toplumsal adaletsizliklerin altında yatan sosyal yapıları ne ölçüde açığa çıkardığını incelemektedir. Analiz sonucunda, dolaylı yerinden edilmenin deneyimlenme biçimlerini ortaya koyan birbiriyle ilişkili iki temel tema belirlenmiştir: aidiyet kaybı ve artan marjinalleşme. Bu bulgular, Sulukule'de yerinden edilmenin yalnızca maddi bir süreç olarak değil, kültürel sürekliliği, toplumsal tanınmayı ve mekânsal özneyi aşındıran, aynı zamanda dayanıklılık ve direniş biçimlerini de ortaya çıkaran süreğen bir durum olarak işlediğini göstermektedir. Sulukule örneği ayrıca, devlet öncülüğünde gerçekleşen yerinden etmenin vaat ettiği varlıklı nüfusu çekemediği bir başarısız soylulaştırma sürecine işaret etmekte; bu da benzer bağlamlarda kentsel dönüşümü anlamak için dolaylı yerinden edilmenin soylulaştırmaya kıyasla daha analitik olarak isabetli bir çerçeve sunduğunu göstermektedir. Ampirik katkılarının ötesinde, bu çalışma yerinden edilme araştırmaları için mevcut yöntemsel araçları genişletmekte ve yerinden edilen toplulukları kendi kentsel geleceklerini şekillendirme kapasitesine sahip hak öznesi aktörler olarak tanıyan kentsel politikaları savunmaktadır.
Özet (Çeviri)
Despite being celebrated as a global city, Istanbul remains a place where many residents experience displacement, marginalization, and loss. This study focuses on the aftermath of the urban regeneration process in Sulukule, one of the world's oldest Roma settlements, which was demolished and replaced with Ottoman-style architecture in the first decade of the 2000s. While this transformation was exhaustively studied under the label of gentrification, the absence of an affluent incoming population has recently led scholars to question the applicability of the concept in this context. The notion of indirect displacement has only recently begun to be used in Turkey to expand on urban analysis beyond gentrification as its primary analytical frame. This study builds on existing research by using secondary audiovisual data analysis as the central method for exploring the social transformation of urban space in Sulukule. It draws on a set of eleven documentary films in which former residents (n=58) provide access to personal and collective memories, visual representations, and symbolic articulations of loss and transformation. Grounded in a phenomenological approach, this qualitative study applies Ralf Bohnsack's Documentary Method to audiovisual testimonies, enabling the exploration of how displacees perceive the urban transformations they have undergone and to what extent indirect displacement reveals the underlying social structures of social injustice that shape urban development. The analysis identified two interrelated major themes through which indirect displacement is lived: loss of belonging and increasing marginalization. These findings demonstrate that displacement in Sulukule operates not only as a material process but as an ongoing condition that erodes cultural continuity, social recognition, and spatial agency, while giving rise to forms of resilience and resistance. The case of Sulukule further illustrates a process of failed gentrification, in which state-led displacement occurred without attracting the affluent replacement population it promised, suggesting that indirect displacement offers a more analytically precise lens than gentrification for understanding urban transformation in comparable contexts. Beyond its empirical contributions, this study advances the methodological repertoire available to displacement scholars and advocates for urban policies that recognize displaced communities as right-bearing subjects with the capacity to shape their own urban futures.
Benzer Tezler
- Echoes of a mechanical man dream: Creative approaches in contemporary documentary filmmaking
Bir mekanik adam rüyasının yankıları: Çağdaş belgesel film yapımcılığında yaratıcı yaklaşımlar
SİMONA ZEMAİTYTE
Yüksek Lisans
İngilizce
2010
Sahne ve Görüntü SanatlarıSabancı ÜniversitesiGüzel Sanatlar ve Görsel İletişim Tasarımı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. LAFRANCO ACETİ
- Deprem sonrası göç ve ikincil stres kaynakları: Yaşanan zorluklar ve psikolojik etkileri
Post-earthquake migration and secondary stress sources: Difficulties and psychological effects
MEHMET ÖKTEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
PsikolojiGaziantep ÜniversitesiGöç Çalışmaları Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ATİK ASLAN
- Göç sürecinde toplumsal cinsiyete dayalı şiddet: Göçmen kadınların deneyimleri
Gender-based violence in the migration process: Experiences of immigrant women
DURİYE SONNUR YILDIZTUGAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Sosyal HizmetDokuz Eylül ÜniversitesiKadın Araştırmaları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AKÇA TOPRAK ERGÖNEN
- Zorunlu iskânla yerleştirildikleri köylerde yakınlarını kaybeden ailelerin belleklerinde sürgün, ölüm ve mekân imgeleri: Dersim örneği (1938-1947)
Images of exile, death and place in the memory of families who lost relatives in the villages into which they were placed with forced resettlement: Dersim example (1938-1947)
DUYGU YEŞİLGÖZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
SosyolojiMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ŞÜKRÜ ASLAN
- Ezidi diasporasının ontolojik güvenliği
The ontological security of the Yazidi diaspora
ŞEYMA NUR ZEYREK
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Uluslararası İlişkilerAydın Adnan Menderes ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. UTKU YAPICI