Şânî Lügati
The Dictionary of Şânî
- Tez No: 1011915
- Danışmanlar: PROF. DR. SAADET KARAKÖSE
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Şânî Lügati, Farsça-Türkçe Sözlük, Sözlükbilim (Leksikografi), Türk Lehçeleri, Şânîzâde Mehmed Atâullah Efendi, Sözlükbilim, The Dictionary of Şânî, Persian-Turkish Dictionary, Lexicography, Turkish Dialects, Şânîzâde Mehmed Atâullah Efendi, Lexicology
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Pamukkale Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışmasında, İstanbul Süleymaniye Kütüphanesi Nafiz Paşa koleksiyonunda yer alan ve XVII. yüzyıl sonuna tarihlendirilen“Şânî Lügati”adlı mensur Farsça-Türkçe sözlük metni bilimsel ölçütlerle incelenmiştir. Araştırma kapsamında, eserin transkripsiyonu gerçekleştirilerek metin tesisi yapılmış; sözlükteki madde başları ve müellifin kelime dünyası günümüz Türkçesi ile açıklanmıştır. Eserin yapısal olarak“Lügât-i Ni'metullah”ı model aldığı ancak daha özlü bir mahiyet taşıdığı saptanmıştır. Çalışmada, müellifin kelimelerin fonetik değerini belirlemek amacıyla kullandığı hareke sistematiği ve madde başlarını vurgulama yöntemi teknik açıdan analiz edilmiştir. Ayrıca metinde geçen Türkçe asıllı kelimeler ile yazarın atıfta bulunduğu Harezm ve Fergana gibi bölgesel dil katmanları tespit edilerek tablolaştırılmıştır. Yapılan biyografik araştırmalar sonucunda, aidiyeti tartışmalı olan eserin Şânîzâde Mehmed Atâullah Efendi'ye ait olabileceği yönündeki bulgular değerlendirilmiştir. Bu çalışma, Osmanlı sözlükçülük geleneğinin gelişim sürecine ve dönemin dil verilerine katkı sağlamayı amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
In this thesis, the prose Persian-Turkish dictionary titled“The Dictionary of Şânî,”located in the Nafiz Pasha collection of the Istanbul Süleymaniye Library and dated tothelate 17th century, is examined through scientific criteria. With in the scope of the research, the text of the work has been established through transcription, and the entry head words and theauthor's vocabulary have been explained in modern Turkish. It has been determined that the work was structurally modele dafter the“Lügât-i Ni'metullah”but possesses a more concisenature. In the study, the diacritical system used by the author to determine the phonetic values of words and the method of highlighting head words are technically analyzed. Additionally, words of Turkish origin with in the text and regional linguistic layers such as Khwarazmand Fergan are ferenced by the author are identified and presented in tabular form. Following biographical research, findings suggesting that the work, whose authorship is debated, might belongto Şânîzâde Mehmed Atâullah Efendi are evaluated. This study aim stocontribute to the development process of the Ottoman lexicographical tradition and the linguistic data of the period.
Benzer Tezler
- Goreyê Teorîyê Leksîkolojî Ferhengê Zazakî yê Şaban Şenateşî Ser o Xebatên
Leksikoloji Teorilerine Göre Şaban Şenateş'in Zazaca Sözlüğü Üzerine Bir Çalışma
FARUK ÇETİNKAPLAN
- Sir James William Redhouse ve İngilizlere Türkçe öğretimi
Sir James William Redhouse and teaching Turkish to the English
EFECAN KARAGÖL
- Te'siru's-siyâki'l-Kur'ânî fî keşfi'l-furûki'l-luğaviyye li efâlin ve esmâin
Fiillerin ve isimlerin lugavi farklılıkların açıklanmasında Kur'ân bağlamının etkisi - The context of the Qur'an in dectecting linguistic differences in verbs and nouns
RAAD SALAHADDIN NORADDIN
- Şerhu Şu'le 'Ala'ş-Şâtıbiyye (Kenzü'l-Me'ânî Fî Şerhî Hîrzi'l-Emânî) adlı eserin tahlil ve tahkiki
Analysis and verification of the work titled“Explanation Of The Verse On Al-Shatibiyyah (Treasury Of Meanings In The Explanation Of The Protection of Faith)”
ABDO GABER
- Bâkûlî'nin Cevâhiru'l-Kur'ân adlı eserinin nahiv ilmi açısından incelenmesi (edatlar ve isimler)
An analysis of Bâkûlî's“Cevâhi̇ru'l–Kur'ân”in terms of the science of syntax (prepositions and nouns)
MEHMET KAYAR
