Üniversite öğrencilerinin bilimsel okuryazarlıkları ve sözde-bilim farkındalıklarının incelenmesi
An examination of university students' scientific literacy and pseudo-science awareness
- Tez No: 1011948
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ HANİFE CAN ŞEN ÖZDEMİR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Aydın Adnan Menderes Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Fen Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Bu araştırmanın amacı üniversite öğrencilerinin bilimsel okuryazarlıkları ve sözde-bilim farkındalıklarının ortaya konması ile farklı değişkenler (cinsiyet, yaş, okudukları fakülte, sınıf düzeyi, öznel gelir düzeyi, anne eğitimi, baba eğitimi, yaşadıkları çevre, bilgi edinme yolları) açısından incelenmesidir. Materyal ve Yöntem: Bu araştırma nicel bir tarama araştırmasıdır. 2024-2025 yılları arasında bir devlet üniversitesinde öğrenim görmekte olan 1604 (1087 kadın, 517 erkek) üniversite öğrencisi ile yürütülmüştür. Katılımcı grup iki aşamalı küme örnekleme ile seçilmiştir. İlk aşamada kümeler seçilmiş daha sonra kümelerden uygun örnekleme ile kişiler seçilmiştir. Bu çalışmada veriler“Kişisel bilgi formu”, bilimsel okuryazarlığı belirlemek için“Evrensel Fen Okuryazarlığı Ölçeği”ve sözde-bilim farkındalıklarını belirlemek için“Bilim, Sözde-Bilim Ayrımı Ölçeği”kullanılarak toplanmıştır. Verilerin analizinde SPSS 27 paket bilgisayar programı kullanılmıştır. Verilerin analizinde betimsel istatistikler ve hipotez testleri kullanılmıştır. Verilerin normal dağıldığı tespit edildiğinden ikili grupların karşılaştırılmasında (cinsiyet, çevre, bilgi edinme yolları) t-testi, üç ve daha fazla grupların (sınıf, gelir düzeyi, anne-baba eğitim durumu, fakülte ve yaş) karşılaştırılmasında ANOVA testi ile analiz edilmiştir. Bulgular: Bulgular incelendiğinde öğrencilerin bilimsel okuryazarlıkları yüksek, sözde bilim farkındalıkları orta düzeyde bulunmuştur. Bilimsel okuryazarlık alt boyut puanları yüksek düzeyde olduğu, insan gayreti olarak bilim en yüksek ortalamaya sahip alt boyut olarak tespit edilmiştir. Sözde-bilim farkındalıklarında, bilim sözde-bilim ayrımına ilişkin bilgi düzeyleri alt boyutunda yüksek, sözde-bilim inanışları alt boyutunda düşük diğer alt boyutlarda orta düzeyde ortalamaya sahip oldukları belirlenmiştir. Bilimsel okuryazarlıkları ve sözde bilim farkındalıkları arasında pozitif korelasyon bulunmuştur. Öğrencilerin yaş, fakülte, öznel gelir düzeyi, anne ve baba eğitimi, yaşadığı çevre değişkenlerine göre bilimsel okuryazarlıklarında anlamlı farklılık bulunmamıştır. Cinsiyet ve sınıf değişkenlerinde anlamlı fark bulunmuştur. Öğrencilerin yaş, fakülte, sınıf, öznel gelir düzeyi değişkenlerine göre sözde-bilim farkındalıklarında anlamlı farklılık bulunmamıştır. Cinsiyet, anne ve baba eğitimi, yaşadığı çevre değişkenlerinde anlamlı fark bulunmuştur. Bu araştırmadaki öğrencilerin çoğunun bilgi edinme yolu olarak sıklıkla sosyal medyayı tercih ediyor olabilir. Sosyal medya ile bilgi edinenlerin bu yolu tercih etmeyenlere göre bilimsel okuryazarlıkları ve sözde-bilim farkındalıklarında anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Kitap, dergi, televizyon ve gazete ile bilgi edinenlerin bilimsel okuryazarlıkları bunları kullanmayanlara göre fazla olduğu bulunmuştur. Kitap, gazete ve dergi ile bilgi edinenlerin sözde bilim farkındalıkları bu yolları kullanmayanlara göre daha fazla olduğu bulunmuştur. Sonuç: Üniversite öğrencilerinin bilimsel okuryazarlıkları arttıkça sözde bilim farkındalıkları artmaktadır. Öğrencilerin bilimsel okuryazarlıkları yüksek olmasına rağmen sözde-bilimi tanımaları düşük kalmaktalar. Bireylerin çoğu bilgi edinme yolu olarak sosyal medyayı tercih etmektedir. Bu da çok fazla dezenformasyon ve sözde bilime karşı karşıya geldiklerini, bu aldatmacadan kaçamadıkları sonucunu vermektedir. Bu durumda bilimsel okuryazarlık kavramının tekrar gözden geçirilmesi önerilmektedir. Hali hazırdaki derslere sözde bilimi ayırt edebilecekleri yetkinlikler eklenebilir.
Özet (Çeviri)
Objective: The aim of this research is to reveal the scientific literacy and pseudoscientific awareness of university students and to examine them in terms of different variables (gender, age, faculty, class level, subjective income level, mother's education, father's education, living environment, methods of acquiring information). Materials and Methods: This research is a survey study. It was conducted with 1604 (1087 women, 517 men) university students studying at a state university between 2024-2025. The participant group was selected using two-stage cluster sampling and convenience sampling. The survey method, a quantitative research method, was used in this study. In this study, data were collected using a“Personal Information Form,”the“Universal Science Literacy Scale”to determine scientific literacy, and the“Science, Pseudoscience Distinction Scale”to determine pseudoscientific awareness. The SPSS 27 software package was used for data analysis. Descriptive statistics and hypothesis testing were used in the analysis of the data. For comparisons of two groups (gender, environment, ways of acquiring information) where the data were normally distributed, the t-test was used, while for comparisons of three or more groups (class, income level, parental education level, faculty, and age), the ANOVA test was used. Findings: When the findings were examined, it was found that students had high scientific literacy and moderate awareness of pseudoscience. The sub-dimension scores for scientific literacy were high, with science as human endeavor having the highest average. In pseudoscientific awareness, the sub-dimension of knowledge level regarding the distinction between science and pseudoscience had high averages, the sub-dimension of pseudoscientific beliefs had low averages, and the other sub-dimensions had moderate averages. A positive correlation was found between scientific literacy and pseudoscientific awareness. No significant differences were found in scientific literacy based on students' age, faculty, subjective income level, parents' education, and living environment. Significant differences were found based on gender and class variables. Students preferred social media as a means of acquiring information. There was no significant difference in scientific literacy and pseudoscientific awareness between those who used social media and those who did not. It was found that those who obtain information from books, magazines, television, and newspapers have higher scientific literacy than those who do not use these sources. It was also found that those who obtain information from books, newspapers, and magazines have a higher awareness of pseudoscience than those who do not use these sources. Conclusion: As university students' scientific literacy increases, their awareness of pseudoscience also increases. Despite having sufficient scientific literacy, students are inadequate in recognizing pseudoscience. Most individuals prefer social media as a means of obtaining information. This leads to them being exposed to a great deal of misinformation and pseudoscience, and they cannot escape this deception.
Benzer Tezler
- Hemşirelik öğrencilerinin 21. yüzyıl becerilerinin incelenmesi
Investigation of nursing students' learner skills for the 21st century
SERAP ÜNAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Eğitim ve Öğretimİstanbul Üniversitesi-CerrahpaşaHemşirelikte Eğitim Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÖNÜL BODUR
- Üniversite öğrencilerinin eğitimde dijital dönüşüme hazıroluşları ile dijital okuryazarlıkları arasındaki ilişki
The relationship between students' readiness for digital transformation and their digital literacy
ALİ KAHYAOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Eğitim ve Öğretimİstanbul Üniversitesi-CerrahpaşaHemşirelikte Eğitim Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EMİNE ŞENYUVA
- Hemşirelerin ve hemşirelik öğrencilerinin bilimsel okuryazarlık düzeyleri ile biyoetik değerleri arasındaki ilişkinin belirlenmesi
Determining the relationship between scientific literacy levels and bioethical values of nurses and nursing students
RECEP TURGUT
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
HemşirelikAtatürk ÜniversitesiHemşirelik Esasları Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ESİN KAVURAN
- Fen bilgisi öğretmen adaylarının bilimsel okuryazarlıkları ve eleştirel düşünme becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi
The investigation of relationship between pre-service science teachers' scientific literacy and critical thinking skills
NURCAN TEKİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
Eğitim ve ÖğretimNecmettin Erbakan Üniversitesiİlköğretim Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DURSUN YAĞIZ
- Bilimsel okuryazarlık ile ilgili akademik çalışmaların bibliyometrik analizi ve PISA sonuçları ile ilişkisi
Bibliometrics analysis of academic researches related to scientific literacy and its relationship with PISA results
GÜLŞAH YILDIRIM KIRBACI
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Eğitim ve ÖğretimAkdeniz ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA HOŞTUT