Proust fenomenine yeni bir bakış: Farklı duyusal ipuçları tarafından uyandırılan otobiyografik anıların özellikleri
A new look at the Proust phenomenon: The characteristics of autobiographical memories evoked by different sensory modalities
- Tez No: 1011950
- Danışmanlar: PROF. DR. ASLI ASLAN, DOÇ. DR. MARİA GERALDİNE VELDHUİZEN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Bellek, Koku, Otobiyografik bellek, Proust, Marcel, Memory, Odor, Autobiographical memory, Proust, Marcel
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Mersin Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kokuların belirli geçmiş deneyimleri canlı ve yüksek duygusallıkla geri çağırması olgusu, araştırmacılar tarafından Proust fenomeni olarak adlandırılmaktadır. Mevcut doktora tezinde kokular tarafından çağrıştırılan otobiyografik anıların özelliklerini kelimeler, fotoğraflar veya tat gibi diğer duyularla karşılaştırmak amacıyla iki ayrı çalışma yürütülmüştür. İlk çalışmada, farklı duyusal modaliteler tarafından çağrıştırılan otobiyografik anıların deneyimsel özellikleri, yaşam boyu dağılımı ve özgüllük düzeyleri tek ipucu yöntemi kullanılarak incelenmiştir. Bu çalışma 108 katılımcı (51'i kadın; 25-46 yaş; Ort = 30.95, SS= 5.96) ile yürütülmüş olup katılımcılar otobiyografik anılarını çağrıştırmak amacıyla kelime, fotoğraf veya koku ipucu koşullarından birine rastgele atanmıştır. Katılımcılar sunulan ipucuna karşılık hatırlamış oldukları anıyı özetlemiş ve çeşitli deneyimsel özellikler (duygusallık, canlılık vb.) açısından derecelendirmeler yapmıştır. Çalışma sonucunda koku tarafından çağrıştırılan anıların daha eski olduğu ve kelime ipucu ile karşılaştırıldığında daha fazla anı çağrıştırıldığı görülmüştür. Ayrıca farklı ipucu tarafından çağrıştırılan otobiyografik anıların hatırlama sıklığı ve özgüllük düzeyleri de farklılık gösterdiği bulgulanmıştır. İkinci çalışmada ise koku ve çok duyulu oral ipuçları tarafından çağrıştırılan otobiyografik anıların deneyimsel özellikleri ve detay miktarı çift ipucu yöntemi kullanılarak incelenmiştir. Bu çalışma 6o katılımcı (32'i kadın ;18-40 yaş; Ort= 23.81; SS= 4.37) ile yürütülmüş olup katılımcılar ilk aşamada anıları kelime ipuçlarını referans alarak hatırlamış ve deneyimsel özellikler açısından derecelendirmelerini tamamlamıştır. İlk aşamada verilen bir kelime ipucunun ardından, ikinci aşamada katılımcılardan daha önce ilk aşamada bildirdikleri aynı anıyı bu kez bir koku ya da yiyecek ipucuna yanıt olarak yeniden hatırlamaları, özetlemeleri ve fenomenolojik özelliklerini yeniden değerlendirmeleri istenmiştir. Çalışma sonucunda, koku ipucu koşulunda, çok duyulu oral ipucuna kıyasla deneyimsel derecelendirmenin ortalamasında meydana gelen değişim hatırlama anındaki duygusallık ve detaylılık değişkenlerinde daha yüksek olduğu bulgulanmıştır. Ancak hatırlanan anıların detay miktarı ipucu türüne göre farklılık göstermemiştir. Çalışmamızın genel bulguları, koku ipuçlarının diğer duyusal modalitelere kıyasla Proust fenomeni kapsamında atfedilen özelliklere kısmi düzeyde destek sağlamaktadır.
Özet (Çeviri)
The phenomenon whereby odors evoke vivid and highly emotional memories of specific past experiences is referred to by researchers as the Proust phenomenon. In the present doctoral thesis, two separate studies were conducted to compare the characteristics of autobiographical memories evoked by odors compared to other senses, such as words, photographs or taste. In the first study, the experiential characteristics, lifespan distribution, and specificity of autobiographical memories evoked by different sensory modalities were examined using a single-cue method. This study was conducted with 108 participants (51 women; ages 25–46; M = 30.95, SD = 5.96), who were randomly assigned to one of three cue conditions—word, photograph, or odor—to elicit autobiographical memories. The study found that memories evoked by odors were older and elicited more memories compared to those evoked by verbal cues. Additionally, it was found that the recall frequency and specificity of autobiographical memories evoked by different cues varied. In the second study, the experiential characteristics and level of detail of autobiographical memories evoked by odor and multisensory oral cues were examined using a double-cue method. This study was conducted with 60 participants (32 women; ages 18–40; M = 23.81, SD = 4.37). In the first phase, participants recalled their memories using word cues as a reference and completed ratings of their experiential characteristics. After a word cue in the first phase, in the second phase participants were asked to rerecall and summarize the same memory they had reported earlier, this time in response to an odor or a food cue and re-evaluated its phenomenological characteristics. The results showed that, compared to multisensory oral cues, odor cues led to greater increases in the mean ratings of emotionality and vividness at the time of recall. However, the amount of detail in the recalled memories did not differ by cue type. The overall findings of our studies provide partial support for the characteristics attributed to the Proust phenomenon of odor cues relative to other sensory modalities.
Benzer Tezler
- Scent speaks louder: Olfactory vs verbal retrieval cues in triggering autobiographical memories
Kokular daha yüksek sesle konuşur: Otobiyografik anı tetiklemede koku ve kelime ipuçlarının karşılaştırılması
ESRA DAMLA ÇAKIR
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
PsikolojiAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜLTEN ÜNAL
- Geçmişe açılan kapı: Koku, görsel ve işitsel ipuçları ile otobiyografik anıların geri çağrılması
A gateway to the past: Recalling autobiographical memories through olfactory, visual, and auditory cues
YAĞMUR ÜNGÜDER
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
PsikolojiMersin ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MARİA GERALDİNE VELDHUİZEN
- Proust'un tasvir sanatı
Başlık çevirisi yok
TAMER SEZER
Doktora
Türkçe
1989
Fransız Dili ve EdebiyatıSelçuk ÜniversitesiFransız Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUHARREM ŞEN
- L'utilisation de la peinture, de la musique, de l'architecture dans“Al'ombre des Jeunes Filles En Fleurs”de Proust et la conception de la realite
Proust'un“Genç Kızların Gölgesinde”adlı eserinde resim, müzik mimarinin kullanımı ve realite anlayışı
ERDİNÇ ASLAN
Yüksek Lisans
Fransızca
2004
Fransız Dili ve EdebiyatıSelçuk ÜniversitesiFransız Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Y.DOÇ.DR. TAMER SEZER
- La notion du temps chez Marcel Proust et l'analyse du temps psychologique dans son roman: Un Amour de Swann
Marcel Proust'ta zaman kavramı ve Swann'ın Aşkı adlı romanında psikolojik zamanın çözümlenmesi ve incelenmesi
AYŞE TERKİN
Yüksek Lisans
Fransızca
2015
Fransız Dili ve EdebiyatıUludağ ÜniversitesiYabancı Diller Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYLA GÖKMEN