Kabul ve Kararlılık Terapisi temelli grupla psikolojik danışma programının ergenlerde teknoloji bağımlılığı üzerindeki etkisinin incelenmesi: Bir karma yöntem çalışması
Examination of the effect of Acceptance and Commitment Therapy based group counseling program on technology addiction in adolescents: A mixed methods study
- Tez No: 1011993
- Danışmanlar: PROF. DR. HALİL EKŞİ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Psikoloji, Eğitim ve Öğretim, Psychology, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı, ergenlerde teknoloji bağımlılığının kapsamlı bir şekilde iç içe (gömülü) desen çerçevesinde incelenmesidir. Araştırma iki ana çalışmadan oluşmaktadır. Çalışma 1'de ergenlere yönelik Ergen Teknoloji Bağımlılığı Ölçeği geliştirilmiştir. Pilot uygulama 53, Açımlayıcı Faktör Analizi 382, Doğrulayıcı Faktör Analizi ise 320 katılımcı ile gerçekleştirilmiştir. Analizler sonucunda 33 madde ve 6 alt boyuttan oluşan geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı elde edilmiştir. Çalışma 2, iç içe desene uygun olarak üç aşamalı bir yapı ile yürütülmüştür. Çalışma 2'nin örneklemi ergen yaş grubundaki kızlardan oluşmaktadır. İlk aşamada, deneysel müdahale öncesinde katılımcıların teknoloji kullanımıyla ilişkili yaşantılarını derinlemesine anlamak ve grupla psikolojik danışma programının ergenlerin yaşantılarına duyarlı biçimde yapılandırılmasını sağlamak amaçlanmıştır. Yapılan analizler sonucunda;“kaçınma”,“bilişsel birleşme”,“anda kalma güçlüğü”,“değerler ve hedeflerle çatışma”,“aile ilişkileri”ve“sınır koyma güçlüğü”temalarına ulaşılmıştır. Çalışma 2'nin ikinci aşamasında geliştirilen grupla psikolojik danışma programının etkililiğini nicel olarak incelemek amaçlanmıştır. Bu kapsamda; deney, karşılaştırma ve kontrol gruplarının karşılaştırıldığı ve ön test, son test, izleme testi ölçümlerinin yapıldığı gerçek deneysel desen kullanılmıştır. Deney grubuna Kabul ve Kararlılık Terapisi yaklaşımına dayalı grupla psikolojik danışma programı, karşılaştırma grubuna bağımlılıkla ilgili farkındalık psikoeğitim programı uygulanmıştır. Kontrol grubuna herhangi bir işlem uygulanmamıştır. Gruplar arası karşılaştırmalar incelendiğinde; deney grubunun teknoloji bağımlılığı, psikolojik esneklik ve yaşantısal kaçınma değişkenleri için karşılaştırma ve kontrol gruplarından anlamlı bir şekilde farklılaştığı görülmektedir. Gruplar içi sonuçlara bakıldığında, deney grubundaki ergenlerin teknoloji bağımlılığı ve yaşantısal kaçınma düzeylerinde anlamlı bir azalma, psikolojik esneklik düzeyinde ise anlamlı bir artış görülmektedir. Karşılaştırma grubunda teknoloji bağımlılığı düzeyinde azalma görülürken, psikolojik esneklik ve yaşantısal kaçınmada anlamlı değişim bulunmamıştır. Kontrol grubunda ise anlamlı bir farklılık saptanmamıştır. Çalışmada, Kişisel Bilgi Formu, Psikolojik Esneklik Ölçeği, Çok Boyutlu Yaşantısal Kaçınma Ölçeği-30, Ergenler İçin Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği, Çocuk ve Ergenler İçin Dijital Bağımlılık Ölçeği ve Ergen Teknoloji Bağımlılığı Ölçeği kullanılmıştır. Çalışma 2'nin son aşamasında ise, deney grubundaki katılımcılarla derinlemesine görüşmeler yapılmış ve gerçekleştirilen yorumlayıcı fenomenolojik analiz sonucunda“terapötik yaşantılar”,“psikolojik esneklik”,“teknoloji ile ilişkiler”ve“aile ve sınırlar”temaları ortaya çıkmıştır. Son olarak, araştırmanın bulguları literatürdeki teorik ve ampirik çalışmalar ışığında tartışılmıştır. Araştırmanın nitel bulgularının nicel bulguları desteklemenin yanı sıra, teknoloji bağımlılığının arka planında yer alan bilişsel, duygusal ve sosyal mekanizmaları ortaya koyduğu görülmektedir.
Özet (Çeviri)
The aim of this study is to examine adolescent technology addiction comprehensively through an embedded mixed-methods design. The research comprises two primary studies. In Study 1, the Adolescent Technology Addiction Scale was developed. The scale development process included a pilot study with 53 participants, followed by Exploratory Factor Analysis (EFA) with 382 participants and Confirmatory Factor Analysis (CFA) with 320 participants. The analyses yielded a valid and reliable measurement instrument consisting of 33 items and 6 subdimensions. Study 2 was conducted in three phases in accordance with the embedded design. The sample of Study 2 consisted of adolescent girls. In the first phase, a qualitative approach was used to explore adolescents' lived experiences related to technology use prior to the intervention and to inform the structuring of a group counseling program sensitive to these experiences. The analysis revealed six themes:“avoidance”,“cognitive fusion”,“lack of present-moment awareness”,“conflict with values and goals”,“family relationships”, and“boundary-setting difficulties”. In the second phase, the effectiveness of the Acceptance and Commitment Therapy (ACT)-based group counseling program was examined using a true experimental design with an experimental, a comparison, and a control group, including pre-test, post-test, and follow-up measurements. The experimental group received the ACT-based intervention, while the comparison group participated in an addiction awareness psychoeducation program, and no intervention was applied to the control group. Between-group comparisons indicated that the experimental group differed significantly from the comparison and control groups in terms of technology addiction, psychological flexibility, and experiential avoidance. Within-group analyses showed that the intervention led to significant decreases in technology addiction and experiential avoidance, and a significant increase in psychological flexibility. While the comparison group showed a decrease in technology addiction, no significant changes were observed in psychological flexibility and experiential avoidance. No significant differences were found in the control group. Personal Information Form, Psychological Flexibility Scale, Multidimensional Experiential Avoidance Questionnaire-30, Social Media Addiction Scale for Adolescents, Child-Adolescent Digital Addiction Scale, and Adolescent Technology Addiction Scale were used in the study. In the final phase, in-depth interviews were conducted with participants in the experimental group, and the interpretative phenomenological analysis revealed the themes of“therapeutic experiences”,“psychological flexibility”,“relationship with technology”, and“family and boundaries”. Finally, the findings of the study were discussed with reference to theoretical and empirical studies in the literature. In addition to supporting the quantitative findings, the qualitative findings were found to reveal the cognitive, emotional, and social mechanisms underlying technology addiction.
Benzer Tezler
- Kabul ve kararlılık yaklaşımı temelli grup psiko-eğitimi ile ergenlerin benlik saygısı puanlarını yordamada öz-şefkat ve yaşantısal kaçınma puanlarının aracılık rolü
The mediation role of self-compassion and experiential avoidance scores in predicting the self-esteem scores of adolescents via group psycho-education based on acceptance and commitment approach
ENGİN BÜYÜKÖKSÜZ
Doktora
Türkçe
2021
PsikolojiMuğla Sıtkı Koçman ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ATILGAN ERÖZKAN
- Kabul ve adanmışlık terapisi temelli grupla psikolojik danışma programının flört şiddetine maruz kalan beliren yetişkinlerde psikolojik esneklik ve flört şiddetiyle baş etme stratejileri üzerindeki etkisi
The effect of acceptance and commitment therapy-based group counseling program on psychological flexibility and coping strategies with dating violence among emerging adults
AYFER İLYAS
- The effect of Acceptance and Commitment Therapy and Cognitive Behavioral Therapy based group intervention programs on Social Anxiety Disorder
Kabul ve Kararlılık Terapisi ve Bilişsel Davranışçı Terapi temelli grup müdahale programlarının Sosyal Kaygı Bozukluğuna etkisi
MUHAMMED SEYİD RAŞİD BAĞÇİVAN
Doktora
İngilizce
2024
PsikolojiAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ EMİNE İNAN
- Tek ebeveynler için kabul ve kararlılık terapisi temelli psiko-eğitim programının etkililiği
The effectiveness of a psycho-educational program based on acceptance and commitment therapy for single parents
ALİ GÜNGÖR
Doktora
Türkçe
2025
PsikolojiHacettepe ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. ÖZLEM HASKAN AVCI
- Ön ergenlerin kaygı düzeylerinde kabul ve kararlılık terapisi ile bilişsel davranışçı terapinin etkililiğinin karşılaştırılması
A comparison of the effectiveness of acceptance and commitment therapy and cognitive behavioral therapy on anxiety levels of pre-adolescents
AYKUT KUL
Doktora
Türkçe
2024
Eğitim ve ÖğretimGaziantep ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FULYA TÜRK