Harold Pinter'ın The Dumb Waiter ve The Caretaker adlı oyunlarının yapay zekâ destekli çevirisi ile insan çevirisi üzerine betimleyici bir inceleme
A descriptive analysis of ai-assisted translation and human translation of Harold Pinter's The Dumb Waiter and The Caretaker
- Tez No: 1012123
- Danışmanlar: DOÇ. DR. NİLÜFER ALİMEN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Batı Dilleri ve Edebiyatı, Mütercim-Tercümanlık, Western Linguistics and Literature, Translation and Interpretation
- Anahtar Kelimeler: Absürd tiyatro, ChatGPT, Pinter, Harold, Yapay zeka, Çeviri bilim, Absurd theatre, ChatGPT, Pinter, Harold, Artificial intelligence, Science of translation
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Batı Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Diller ve Kültürlerarası Çeviribilim Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, yapay zekâ destekli çevirinin mevcut konumunu ortaya koyarak bir edebi metin türü olan absürd tiyatro oyunlarının çevirisinde yapay zekâ kullanımının avantajlarını ve dezavantajlarını belirlemektedir. Tezin amacı, absürd tiyatro bağlamında yapay zekâ destekli çevirinin sınırlılıklarını belirlemek ve bu tür metinlerin çevirisinde insan çevirmenin nasıl konumlanabileceğini tartışmaktır. Bu amaç doğrultusunda absürd tiyatro, tiyatro çevirisi ve yapay zekâ destekli edebi metin çevirisi üzerine bir literatür taraması yapılmış, ardından kaynak metin ve erek metinler betimleyici bir şekilde incelenmiştir. Örneklem olarak Harold Pinter'ın The Dumb Waiter (1960) ve The Caretaker (1960) adlı oyunları tercih edilmiş ve bu oyunların İngilizceden Türkçeye yapılmış olan çevirileri, ana metin ve yan metinlerin çevirileri olmak üzere iki ayrı düzlemde ele alınmıştır. Erek metin olarak bu oyunların insan çevirmen Mehmet Z. Giritli tarafından yapılmış olan Git-gel Dolap (2020) ve Kapıcı (2020) adlı çevirileri ile OpenAI'ın ChatGPT-5 dil modelinden sıfır atışlı istemleme ile elde edilmiş olan çeviri çıktıları kullanılmıştır. Kaynak metinlerde yer alan Geoffrey N. Leech (1969) tarafından yapılan“dilsel sapma”sınıflandırması ve Herbert Paul Grice'ın (1975) önerdiği“işbirliği ilkesi”ihlali örneklerinin ve absürd tiyatroya özgü unsurların erek metinlerde ne ölçüde muhafaza edildiği tespit edilmeye çalışılmış ve hem ana metin hem de yan metin çevirileri, Gideon Toury'nin (1995)“çeviri süreci normları”ışığında incelenmiştir. Betimsel incelemeden elde edilen bulgular, insan çevirmenin ChatGPT-5 dil modeline kıyasla kaynak metinlerde yer alan absürd tiyatroya özgü metinsel unsurları daha büyük oranda muhafaza ettiğini göstermiştir. Çalışmanın bulguları işlevsel çeviri kuram ışığında tartışılmıştır ve yapay zekâ çağında insan failin henüz çeviri sürecinin dışında bırakılamayacağı düşünülmektedir. Bu tez çalışmasının yapay zekâ destekli edebi metin çevirisi ve insani katma değer kapsamında gelecekte yapılacak olan akademik çalışmalara katkı sunması umulmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study examines the current state of artificial intelligence-assisted translation. It identifies the advantages and disadvantages of utilizing artificial intelligence (AI) in translating plays of the theater of the absurd. This thesis aims to identify the limitations of AI-assisted translation in the context of the theater of the absurd and to discuss the status of human translators. In accordance with this purpose, a literary review has been conducted on the theater of the absurd, theater translation, and AI-assisted literary translation, followed by a descriptive analysis of the source texts and target texts. Harold Pinter's plays The Dumb Waiter (1960) and The Caretaker (1960) have been selected, and their translations have been examined at two levels: the main text and the side text. The Turkish translations of the plays, Git-gel Dolap (2020) and Kapıcı (2020), have been used along with the translation outputs generated from OpenAI's ChatGPT-5 using zero-shot prompting. The study has sought to determine to what extent the examples of“linguistic deviation”categorized by Geoffrey N. Leech (1969), violations of the“cooperative principle”proposed by Herbert Paul Grice (1975), and the elements specific to the theater of the absurd have been preserved in the target texts. The source texts have been analyzed in the light of Gideon Toury's (1995)“operational norms”. The findings of the descriptive analysis indicate that the human translator has preserved the textual elements that are specific to the theater of the absurd in the source texts to a greater extent than ChatGPT-5, and they have also been discussed in the light of the functionalist theory. Therefore, it is thought that the human agent cannot yet be excluded from the translation process. This study is hoped to contribute to future academic research in the areas of AI-assisted literary translation and human added value.
Benzer Tezler
- Renunciation of language in Harold Pinter's the Homecoming the Caretaker and the Dumb Waiter: A Lacanian analysis
Harold Pinter'ın Yuvaya Dönüş, Kapıcı ve Git Gel Dolap adlı oyunlarında dilin terkedilişi: Lacan'cı bir inceleme
TÜRKAN AYDIN
Yüksek Lisans
İngilizce
2006
İngiliz Dili ve EdebiyatıOrta Doğu Teknik ÜniversitesiYabancı Diller Eğitimi Ana Bilim Dalı
DR. NURTEN BİRLİK
- Man and his place in the world in Harold Pinter's plays
Başlık çevirisi yok
SELDA ÖNDÜL
Doktora
İngilizce
1989
İngiliz Dili ve EdebiyatıHacettepe Üniversitesiİngiliz Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜLSEN CANLI
- A foucauldian reading of power and space in Harold Pinter's dramatic output: The Birthday Party, The Dumb Waiter, The Hothouse, The Caretaker and One For The Road, The Mountain Language, Ashes to Ashes,
Harold Pinter'ın tiyatro eserlerinin Foucault'nun iktidar ve mekân bağlamlarında incelenmesi: Doğum Günü Partisi, Git Gel Dolap, Kapıcı, Sera ve Bir Tek Daha, Dağ Dili, Küller Küllere
GÜLTEN SİLİNDİR KERETLİ
Doktora
İngilizce
2023
İngiliz Dili ve EdebiyatıAtılım Üniversitesiİngiliz Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Assoc. Prof. Dr. KUĞU TEKİN
- Harold Pinter'ın The Room, The Birthday Party ve The Dumb Waiter adlı oyunlarında tehdit, korku ve komedi öğeleri
The elements of menace, terror and comedy in Harold Pinter's The Room, The Birthday Party and The Dumb Waiter
K. ÇİĞDEM YILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2011
İngiliz Dili ve EdebiyatıCumhuriyet Üniversitesiİngiliz Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FEHMİ EFE