İki tarihi dönemin kavşağında yetişen Neveser Kökdeş'in eserleri üzerine karşılaştırmalı bir inceleme
A comparative study on the works of Neveser Kökdeş, who was raised at the crossroads of two historical eras
- Tez No: 1012249
- Danışmanlar: PROF. DR. NESRİN FEYZİOĞLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Müzik, Music
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Atatürk Üniversitesi
- Enstitü: Güzel Sanatlar Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Müziği Çalışmaları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Bu incelemenin amacı, Osmanlı'nın son dönemi ile Cumhuriyet'in erken yılları arasındaki geçiş sürecinde yetişen Neveser Kökdeş'in eserlerini, iki tarihî-kültürel dönemin estetik, ve müzikal özellikleri, dönemlerin müzik anlayışları, gelenek ve yenilik bağlamında karşılaştırmalı olarak değerlendirmektir. Çalışma, Kökdeş'in besteleri kapsamında geleneksel Türk musikisi ile modernleşme eğilimleri arasındaki konumunu ortaya koymayı hedefler. Yöntem: Bu tez çalışmasında nitel araştırma yöntemlerinden tarama yöntemi: Bestelerin notaları ve teorik içerik için kaynakların taranması ve karşılaştırmalı müzikolojik analiz yöntemleri kullanılmıştır. Karşılaştırmalı müzikal analiz yöntemi: Eserler üzerinden makam kullanımı, usûl ve ritmik yapı form özellikleri, duygusal ve estetik dil tarihsel ve sosyo-kültürel bağlam analizi. Bulgular: Neveser Kökdeş'in seçilmiş besteleri üzerinde yapılan karşılaştırmalı inceleme sonucunda, bestekârın müzik anlayışında, besteleme tarzında iki tarihsel dönemin belirgin izlerinin bir arada işlendiği tespit edilmiştir. Bestelerde, makam kullanımı açısından Osmanlı/Türk mûsıkîsi geleneğinden izlerin taşındığı görülmekle birlikte, melodik akışta yeni karşılaşılan müzikal tesirlerden hareketle daha serbest ve duygusal bir anlatımın ön plana çıktığı görülmüştür. Aynı zamanda şarkı biçiminin de söz varlığının yapısı bağlamında (kelime, hece sayısı, edebî sanatların kullanımı ve diğer ses motifleri ) bakımından değişikliklere uğradığı tespit edilmiştir. Usûl tercihleri incelendiğinde, Kökdeş'in geleneksel usûlleri kullanmayı sürdürdüğü, ancak bazı eserlerinde ritmik yapının daha esnek bir anlayışla ele alındığı saptanmıştır. Bu durum, Cumhuriyet dönemiyle birlikte ortaya çıkan sadeleşme ve bireysel ifade arayışlarının bestekârın eserlerine yansıdığına işaret etmektedir. Ayrıca, güfte-melodi ilişkisinde sözlerin anlamını ön plana çıkaran sade, basit bir yaklaşımın benimsenmiş olması görülmektedir. Sonuç : Bu çalışma, Neveser Kökdeş'in eserlerinin Osmanlının son dönemi ile Cumhuriyetin erken yılları arasında yaşanan kültürel ve sanatsal dönüşümün önemli bir yansıması olduğunu ortaya koymuştur. Bestekârın, yetiştiği dönemde hâlâ dolaşımda olduğu için haberdar olduğu geleneksel Türk musikisi unsurlarını yüzeysel seviyede kullanarak bestelerini, özellikle modernleşme sürecinin getirdiği yeniliklerle Batı müziği ekseninde bestelediği sonucuna ulaşılmıştır. Sonuç olarak, Neveser Kökdeş'in besteleri Türk musikisi tarihinde kadın bestekârlar ve Batı müziğinin erken dönem Türk mûsıkîsi üzerindeki tesirlerini göstermek açısından önemli bir örnek teşkil etmektedir. Bestekârın eserleri, geçiş dönemi sanatkârlarının müzikal kimliğini, tercihlerini, bağlamlarını anlamada ve Osmanlının son dönemlerinde Batı müziğinin bir ideolojik hedefle mûsıkîmizin yerine ikame ettirilmesi, makam ve usul yapısını hatta söz varlığını nasıl dönüştürdüğünü ve sonuçlarını göstermesi açısından önemli bir kaynak sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
Objective: The aim of this study is to comparatively evaluate the works of Neveser Kökdeş, who grew up during the transition period between the late Ottoman era and the early years of the Republic, within the context of the aesthetic and musical characteristics of the two historical-cultural periods, their musical understandings, and the differences between tradition and innovation. The study aims to reveal Kökdeş's position within the framework of her compositions, between traditional Turkish music and modernization trends. Method: This thesis employs qualitative research methods, specifically the survey method: This involves reviewing sources for the musical scores and theoretical content of the compositions, and employs comparative musicological analysis methods. The comparative musical analysis method examines the use of modes, rhythmic structure and form characteristics, emotional and aesthetic language, and historical and socio-cultural contexts of the works. Findings: A comparative analysis of selected compositions by Neveser Kökdeş revealed that her musical understanding and compositional style reflect the interplay of distinct influences from two historical periods. While the use of makam (modal system) shows traces of the Ottoman/Turkish musical tradition, the melodic flow exhibits a more free and emotional expression, influenced by newly encountered musical styles. Furthermore, the compositional form has undergone changes in terms of the structure of its lyrics (word count, syllable count, use of literary devices, and other vocal motifs). An examination of rhythmic patterns reveals that Kökdeş continues to use traditional rhythms, but some works adopt a more flexible approach to rhythmic structure. This suggests that the simplification and search for individual expression that emerged with the Republican era are reflected in her works. Additionally, a simple and straightforward approach that prioritizes the meaning of the words is evident in the relationship between lyrics and melody. Conclusion: This study reveals that Neveser Kökdeş's works are a significant reflection of the cultural and artistic transformation experienced between the late Ottoman period and the early years of the Republic. It concludes that the composer, while superficially utilizing elements of traditional Turkish music that were still prevalent during her formative years, composed her works primarily within the framework of Western music, influenced by the innovations brought about by the modernization process. In conclusion, Neveser Kökdeş's compositions constitute an important example in the history of Turkish music, demonstrating the influence of female composers and Western music on early Turkish music. Her works offer a valuable resource for understanding the musical identity, preferences, and contexts of transitional artists, and for showing how Western music, with an ideological aim, replaced Turkish music in the late Ottoman period, transforming its modal and rhythmic structures, and even its lyricism, and the consequences thereof. They shed light on the modernization process of Turkish music and the beginning of the breakdown of tradition.
Benzer Tezler
- Bazı esterlerin kinetik incelenmesi ve termodinamik parametrelerin belirlenmesi
Kinetic study and detesmination of thermodnamic parameters of some esters
İBRAHİM TAŞ
- İzmir'de bazı yolların kapatılarak yaya bölgeleri oluşturma da kent peyzajını geliştirme açısından yeniden planlanması üzerinde araştırmalar
Başlık çevirisi yok
BAHAR TÜRKYILMAZ
- Cam ve plastik seraların sonbahar domates üretimi yönünden karşılaştırılması
Başlık çevirisi yok
ERGUN DURAN
- Doğuştan kalça çıkıklı hastalarda kalça patolojilerinin bilgisayarlı tomografi ile değerlendirilmesi
Başlık çevirisi yok
NECDET ŞÜKRÜ ALTUN
