Lise öğrencilerinin satranç oynama düzeyleri ile üstbilişsel yeterlilikleri arasındaki ilişkinin incelenmesi
Examining the relationship between high school students' chess playing levels and their metacognitive competencies
- Tez No: 1012471
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ NESRİN ÖZTÜRK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İzmir Demokrasi Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bireylerin bilişsel süreçlerinin farkındalığı ve bu süreçleri planlama, izleme, kontrol etme, düzenleme ve değerlendirme becerileri ile yönetmesini ifade eden üstbiliş, kalıcı öğrenme ve akademik başarının temel bileşenlerinden biridir. Ancak araştırmalar, öğrencilerin üstbilişsel becerileri etkili biçimde kullanmada yetersiz kaldığını göstermektedir. Satranç gibi strateji temelli etkinliklerin üstbilişi destekleyebileceği hipoteziyle bu çalışmada, lise öğrencilerinin satranç oynama düzeyleri ile üstbiliş yeterlilikleri arasındaki ilişki incelenmiştir. Bu çalışma karma yöntem deseninde yürütülmüştür. Nicel veriler, İzmir ili Ödemiş ilçesinde öğrenim gören 1031 lise öğrencisinden kolay ulaşılabilir örnekleme yoluyla çevrimiçi olarak toplanmıştır. Katılımcıların üstbiliş düzeyleri JRMAI ile, satranç oynama düzeyleri ve süreleri ise açık uçlu sorularla belirlenmiştir. Verilerin analizinde parametrik test varsayımlarının sağlandığı doğrulandıktan sonra Pearson korelasyon analizi yapılmış, anlamlı ilişki bulunmaması üzerine çok değişkenli kovaryans analizi (MANCOVA) yapılmıştır. MANCOVA sonuçlarına göre de satranç oynama düzeyleri ve yıl bağlamında üstbilişsel düzenlemede anlamlı farklılıklar bulunamamıştır. Nitel veri ise, nicel bulgular doğrultusunda üstbilişsel düzenleme puanlarına göre amaçlı örnekleme ile seçilen 57 öğrenciden sesli düşünme protokolü kullanılarak toplanmıştır. Katılımcıların planlama, izleme, kontrol, düzenleme ve değerlendirme stratejileri tematik analizle incelenmiş; kodlayıcılar arası güvenirlik %80–85 aralığında sağlanmıştır. Nitel bulgular, tüm katılımcıların görev başlangıcında yoğun biçimde planlama yaptığını; ancak süreç ilerledikçe strateji etkililiğini sorgulama, hata düzeltme, düzenleme ve değerlendirme becerilerinde belirgin yetersizlikler yaşadıklarını göstermektedir. Bu durum, planlama davranışının çoğu zaman bilinçli bir üstbilişsel süreçten ziyade hızlı ve yüzeysel bir tepki niteliği taşıdığını düşündürmektedir. Ayrıca satranç oynayan gruplarda düzenleme becerisinin görece daha gelişmiş olduğu, buna karşın üstbilişin izleme ve kontrol becerilerinde yetersizlikler olduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak, satranç oynama becerilerinin üstbilişsel becerilerle ilişkili olmadığı ve üstbilişsel becerilerin her durumda kullanılamadığı kanısına varılmıştır. Bu bağlamda, bu becerilerin geliştirilmesi için üstbilişsel öğretim uygulamalarına ihtiyaç duyulabileceği kanaatine varılmıştır.
Özet (Çeviri)
Metacognition, defined as individuals' awareness of their cognitive processes and their ability to regulate these processes through planning, monitoring and control, regulation, and evaluation, is a fundamental component of meaningful learning and academic achievement. However, existing research indicates that students often struggle to use metacognitive skills effectively. Regarding the hypothesis that strategy-based activities such as chess can support metacognitive development, this study aims to examine the relationship between high school students' chess playing levels and metacognition. This study employed mixed-methods design. Quantitative data were collected online from 1,031 high school students in the Ödemiş district of İzmir, Türkiye, using convenience sampling. Metacognitive competencies were measured using the JRMAI, while participants' chess experience (level and duration) was gathered through open-ended questions. After confirming the assumptions of parametric tests, Pearson correlation analysis was conducted; because no significant relationships were found, multivariate analysis of covariance (MANCOVA) was performed, and there were no statistically significant differences among groups in their level and play time. In the second phase of the study, 57 students were purposefully selected based on their metacognitive regulation scores. A think-aloud protocol was administered using a scenario, and participants' use of planning, monitoring and control, regulation, and evaluation strategies was analyzed through thematic analysis. Inter-coder reliability ranged between 80% and 85%, ensuring consistency in coding. Qualitative results showed that all participants engaged extensively in planning at the beginning of the task; however, they demonstrated considerable difficulty in monitoring the effectiveness of their strategies, correcting errors, regulating their approaches, and evaluating outcomes as the process progressed. These findings suggest that planning often functions as a rapid, surface-level response rather than a reflective metacognitive process. While regulation skills were more pronounced among students with chess experience, monitoring and control were substantially lower. Overall, the findings indicate that metacognitive skills are not automatically transferred to new cases through chess experience. These findings can highlight the need for explicit, structured metacognitive instruction within educational programs.
Benzer Tezler
- Lise öğrencilerinin okul yönetimine katılımına ilişkin öğrenci ve yönetici görüşleri
Student participation to school management high school
EMİNE UZUN
Yüksek Lisans
Türkçe
2005
Eğitim ve ÖğretimMarmara ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYŞEN BAKİOĞLU
- Lise öğrencilerinin mesleki olgunluk düzeylerinin denetim odaklarına göre bazı değişkenler açısından incelenmesi
A Study on some variables affecting career maturity levels of high school students depending on their locus of control
ÜMİT SAHRANÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2000
Eğitim ve ÖğretimHacettepe ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜLTER OSKAY
- Lise öğrencilerinde akademik erteleme ile akıllı telefonbağımlılığı ve anne baba tutumları arasındaki ilişkiler
Relationships between academic procrastination andsmartphone addiction and parental attitudes in high school students
ELİF DEMİREL
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
PsikolojiSakarya ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÜMİT SAHRANÇ
- Ortaöğretim öğrencilerinde farkındalık düzeyi ve yaşam doyumu arasındaki ilişkide duygusal zeka ile sosyal karşılaştırmanın aracı rolü
The mediating role of emotional intelligence and social comparison in the relationship between mindfullness and life satisfaction in secondary education students
ŞURA ÇETİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Eğitim ve ÖğretimSakarya ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ÜMİT SAHRANÇ
- Satranç eğitiminin, problem çözme yaklaşımları, karar verme ve düşünme stillerine etkisinin incelenmesi
An investigation of the influence of chess instruction on problem solving, decision-making and thinking styles
ESRA ÜN
Yüksek Lisans
Türkçe
2010
Eğitim ve ÖğretimSelçuk ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. HASAN YILMAZ