Bir üniversite hastanesinde aile hekimliği polikliniğine başvuranlarda, sağlık okuryazarlığı düzeylerinin ve diğer faktörlerin; aşı tereddütü ve aşıya ilişkin tutumlarla olan ilişkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between health literacy levels and other factors with vaccine hesitancy and attitudes toward vaccination among individuals attending the family medicine outpatient clinic of a university hospital
- Tez No: 1012668
- Danışmanlar: DOÇ. DR. CEMAL KOÇAK
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Halk Sağlığı, Public Health
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Aşı tereddütü ve reddi önemli bir halk sağlığı problemidir. Kişinin kendisi ya da çocuğu için verdiği karardan fazlası olup toplumun sağlığını da etkilemektedir. Bu çalışmada bir üniversite hastanesi aile hekimliği polikliniğine başvuranlarda sağlık okuryazarlığı, aşı tereddütü, aşıya ilişkin tutum düzeylerini ve ilişkili faktörleri değerlendirmek amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Araştırma kesitsel tiptedir. Bu çalışma Ankara Üniversitesi Cebeci Hastanesi Aile Hekimliği Polikliniği'nde 2025 Ekim-Kasım aylarında 287 gönüllü ile yürütülmüştür. Veriler“Kişisel Bilgi Formu”,“Türkiye Sağlık Okuryazarlığı-32 Ölçeği (TSOY-32)”,“Aşı Tereddütü Ölçeği (ATÖ)”,“Aşıya İlişkin Tutumlar Ölçeği (AİTÖ)”kullanılarak yüz yüze görüşme ile toplanmıştır. Ölçeklerden alınan puanın yükselmesi yüksek sağlık okuryazarlığı, aşıya karşı olumlu tutum ve düşük aşı tereddütünü göstermektedir. Analizlerde SPSS programı kullanılmıştır. Tanımlayıcı istatistiklerin yanı sıra; sayısal verilerin karşılaştırılmasında Mann-Whitney U, Kruskal-Wallis ve Ki-Kare testleri, Spearman korelasyon analizi, çoklu analizler için lojistik ve lineer regresyon analizleri kullanılmıştır. Anlamlılık düzeyi p<0,05'tir. Etik kurul onayı, kurum izni, ölçek kullanım izinleri alınmıştır. Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 34,3±12,5 olup %66,1'i kadın, %55,1'i bekar, %62,4'ünün çocuğu yok, %49,9'u üniversite ve üstü kurumlardan mezun, %21,6'sı hemşire, %33,8'i 66.001-110.000 TL gelire sahiptir. TSOY-32 ölçeğinden alınan ortalama puan 36,2±7,7'dir. TSOY-32 ölçeği açısından; 18-25 yaş grubu 40 yaş üstü gruptan, bekarlar evlilerden, çocuk sahibi olmayanlar olanlardan, sağlık alanında öğrenciler sağlık çalışanı ve sağlık dışı çalışanlardan, çok iyi/iyi beslenenler orta beslenenlerden, sağlık okuryazarlığı konusunda eğitim alanlar almayanlardan ve aşı konusunda eğitim alanlar almayanlardan yüksek puan almıştır. AİTÖ'den alınan ortalama puan 53,7±10,2'dir. Lineer regresyon analizi sonuçlarına göre AİTÖ'den; yüksek lisans/doktora grubu diğer eğitim gruplarına göre 6,4 puan, sağlık alanında öğrenci grubu diğer meslek gruplarına göre 6,6 puan yüksektir. Sağlık dışı grubu diğer meslek gruplarına göre 2,6 puan düşüktür. 110.000 TL üstü gelir grubu diğer gruplara göre 3,0 puan yüksektir. Genel sağlık durumu orta/kötü/çok kötü olanlar grubu çok iyi/iyi grubuna göre 2,3 puan düşüktür. Aylık 1-2 ve az alkol kullananlar diğer gruplara göre 4,3 puan, fiziksel aktivite yapmayanlar yapanlara göre 2,8 puan yüksektir. COVID-19 aşı doz sayısı arttıkça AİTÖ'den alınan puan 1,5, TSOY-32 ölçek puanı arttıkça AİTÖ'den alınan puan 0,2 yükselmiştir. ATÖ'den alınan ortalama puan 34,1±7,0'dır. Lineer regresyon analizi sonuçlarına göre ATÖ'den; yüksek lisans/doktora grubu diğer gruplara göre 3,3 puan, sağlık alanında öğrenci grubu diğer gruplara göre 4,8 puan, 110.000 TL üstü gelir grubu diğer gruplara göre 2,2, aylık alkol kullanımı 1-2 kez ve az olanlar diğer gruplara göre 2,8, fiziksel aktivite yapmayanlar yapanlara göre 1,8 puan yüksek almıştır. TSOY-32 ölçek puanı arttıkça ATÖ'den alınan puan 0,1 artmıştır. Sonuç: Bu çalışmada, sağlık okuryazarlığı düzeyleri Türkiye'den yüksek olsa bile özellikle 40 yaş üstü için sağlık okuryazarlığı eğitimi gerekliliği ortaya çıkmaktadır. Katılımcıların AİTÖ'ye göre %44,6'sının orta/olumsuz tutuma sahip olması kaygı vericidir. Sağlık okuryazarlığı ölçeğinden alınan puan arttıkça AİTÖ ve ATÖ'den alınan puan artmaktadır. Aşıya yönelik olumsuz tutum ve tereddütü azaltmak amacıyla sağlık okuryazarlığını artıracak eğitim müdahaleleri planlanmalıdır. Gelirin, ücretli aşılara ulaşılabilirliği artırması göz önünde bulundurularak önerilen tüm aşıların ücretsiz olması sağlanmalıdır. Sağlık kurumlarına ulaşımın kolaylaştırılması da önemlidir. Tütün gibi sağlıksız davranışlar ve sağlık algısı, aşı tereddütü ile ilişkili bulunduğundan bu konulara yönelik içeriklerin ve kamu spotlarının aşı içerikleri ile birlikte yayınlanması sinerjik etki yaratabilir.
Özet (Çeviri)
Aim: Vaccine hesitancy and refusal constitute a significant public health problem. This goes beyond an individual's decision regarding themselves or their child, as it also affects the health of the wider community. The aim of this study was to assess health literacy, vaccine hesitancy, attitudes towards vaccination, and associated factors among patients attending the family medicine outpatient clinic at a university hospital. Materials and Methods: This is a cross-sectional study. The study was conducted at the Family Medicine Outpatient Clinic of Ankara University Cebeci Hospital between October and November 2025, involving 287 volunteers. Data were collected through face-to-face interviews using the“Personal Information Form”, the“Turkey Health Literacy-32 Scale (TSOY-32)”, the“Vaccine Hesitancy Scale (ATÖ)”, and the“Attitudes Towards Vaccination Scale (AİTÖ)”. Higher scores on these scales indicate higher health literacy, a positive attitude towards vaccination, and lower vaccine hesitancy. SPSS software was used for the analyses. In addition to descriptive statistics, the Mann-Whitney U, Kruskal-Wallis and Chi-square tests were used to compare numerical data, along with Spearman's correlation analysis and logistic and linear regression analyses for multivariate analyses. The significance level was set at p<0.05. Ethics committee approval, institutional permission and scale usage permissions were obtained. Results: The mean age of the participants was 34.3 ± 12.5; 66.1% were women, 55.1% were single, 62.4% had no children, 49.9% were graduates of universities or higher education institutions, 21.6% were nurses, and 33.8% had an income of 66,001–110,000 TL. The mean score on the TSOY-32 scale was 36.2 ± 7.7. With regard to the TSOY-32 scale, it was determined that the 18–25 age group scored higher than the over-40 age group; single individuals scored higher than married individuals; those without children scored higher than those with children; healthcare students scored higher than healthcare workers and non-healthcare workers; those with very good/good nutrition scored higher than those with moderate nutrition; those who had received education on health literacy scored higher than those who had not; and those who had received education on vaccination scored higher than those who had not. The average score on the AİTÖ was 53.7 ± 10.2. According to the results of the linear regression analysis, on the AİTÖ: the postgraduate/doctoral group scored 6.42 points higher than other education groups, and the healthcare student group scored 6.62 points higher than other occupational groups. The non-healthcare group scored 2.65 points lower than other occupational groups. The group with an income over 110,000 TL scored 3.04 points higher than other income groups. The group with a general health status of moderate/poor/very poor scored 2.36 points lower than the very good/good group. Those consuming alcohol 1–2 times a month or less scored 4.33 points higher than other groups, whilst those not engaging in physical activity scored 2.86 points higher than those who did. As the number of COVID-19 vaccine doses increased, the score on the AİTÖ scale rose by 1.51; as the TSOY-32 scale score increased, the AİTÖ score rose by 0.25. The average score on the ATÖ was 34.1 ± 7.0. According to the results of the linear regression analysis, on the ATÖ: the postgraduate/doctoral group scored 3.31 points higher than other groups, the group of students in the health sector scored 4.87 points higher than other groups, the group with an income over 110,000 TL scored 2.28 points higher than other groups, those who consumed alcohol 1–2 times a month or less scored 2.84 points higher than other groups, and those who did not engage in physical activity scored 1.81 points higher than those who did. As the TSOY-32 scale score increased, the score obtained from the ATÖ increased by 0.18. Conclusions: This study reveals that, although health literacy levels in Turkey are high, there is a need for health literacy education, particularly for those aged 40 and over. It is concerning that 44.6% of participants, according to the AITÖ scale, hold a neutral/negative attitude. As scores on the health literacy scale increase, scores on the AITÖ and ATÖ scales also rise. Educational interventions aimed at improving health literacy should be planned to reduce negative attitudes and hesitancy towards vaccination. Considering that income improves access to paid vaccines, all recommended vaccines should be provided free of charge. Facilitating access to healthcare facilities is also important. As unhealthy behaviours such as smoking and perceptions of health are associated with vaccine hesitancy, publishing content and public service announcements on these topics alongside vaccine-related content could create a synergistic effect.
Benzer Tezler
- Ordu Üniversitesi Eğitim ve Araştırma Hastanesinde Polikliniklere başvuran hastaların şikayetleri, tanı, ön tanı ve bunun uygun olup olmadığının araştırılması
Investigation of complaints, diagnoses, preliminary diagnoses and their appropriateness in patients admitted to the Outpatient Clinics of Ordu University Training and Research Hospital
MEHMET ALPTEKİN YILMAZ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Aile HekimliğiOrdu ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖZGÜR ENGİNYURT
DR. ÖĞR. ÜYESİ MELİKE KARABULUT ÖZER
- Aile hekimliği polikliniğine başvuran bireylerde siberkondri düzeyi ve sağlıklı yaşam davranışları arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between cyberchondria levels and healthy lifestyle behaviors in individuals applying to a family medicine outpatient clinic
ALİ DEMİR
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FUNDA GÖKGÖZ DURMAZ
- Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesinin bazı polikliniklerine başvuran 18 yaş üstü kişilerin aile hekimliği sistemi hakkında bilgi düzeylerinin, sağlık hizmeti alma konusundaki tutum ve davranışlarının, sağlık sistemiyle ilgili düşüncelerinin incelenmesi
Investigation on examination of thinking about the health care system, attitudes and behaviors about the health services,knowledge levels of the family medi̇ci̇ne system of the above 18 years of the Gazi University Medical Faculty has admitted to some polyclinics
ENES AHMET GÜVEN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2017
Halk SağlığıGazi ÜniversitesiHalk Sağlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEFER AYCAN
- Bir üniversite hastanesinde Aile hekimliği polikliniğine başvuran 30-70 yaş arası hastaların ulusal kanser taramaları hakkında bilgi ve tutumlarının değerlendirilmesi ve sağlık okur yazarlığı ile ilişkisinin incelenmesi
A study on the knowledge and attitute towards the national canser screenings and the health literacy status of the patients between 30-70 years of age who aplied to family medicine department outpatient clinics at a university hospital
MEHMET TALHA EREN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2024
Aile HekimliğiZonguldak Bülent Ecevit ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NEJAT DEMİRCAN
- Aile hekimliği polikliniğine başvuran hastaların kanser tarama testleri hakkındaki bilgi, tutum ve davranışları
Information, attitudes and behaviors of patients applying to the family medicine outpatient clinic about cancer screening tests
BÜŞRA NUR SUALP
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2021
Aile HekimliğiÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ YUSUF HAYDAR ERTEKİN
PROF. DR. ERKAN MELİH ŞAHİN