Alkol kullanım bozukluğu olan bireylerde dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu semptomlarının erken dönem uyum bozucu şema ve şema modlarla ilişkisi
The relationship of attention deficit hyperactivity disorder symptoms with early maladaptive schemas and schema modes in individuals with alcohol use disorder
- Tez No: 1012720
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ARDA KARAGÖL
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Psikiyatri, Psychiatry
- Anahtar Kelimeler: Alkol Kullanım Bozukluğu, Depresyon, Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu, Erken Dönem Uyum Bozucu Şemalar, Şema Mod, Alcohol Use Disorder, Attention Deficit Disorder with Hyperactivity, Depression, Early Maladaptive Schemas, Schema Modes
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sağlık Bakanlığı
- Enstitü: Ankara Etlik Şehir Hastanesi
- Ana Bilim Dalı: Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Tıbbi Psikoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
ÖZET ALKOL KULLANIM BOZUKLUĞU OLAN BİREYLERDE DİKKAT EKSİKLİĞİ VE HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU SEMPTOMLARININ ERKEN DÖNEM UYUM BOZUCU ŞEMA VE ŞEMA MODLARLA İLİŞKİSİ Amaç: Alkol kullanım bozukluğu (AKB) tanılı erişkin bireylerde dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) semptomlarının erken dönem uyum bozucu şemalar (EDUŞ) ve şema modları ile ilişkisini incelemek; bu ilişkilerin yaş, cinsiyet, eğitim düzeyi ve depresif belirti şiddetinden bağımsız sürüp sürmediğini değerlendirmektir. Gereç ve Yöntem: Mayıs 2025–Mayıs 2026 tarihleri arasında Ankara Etlik Şehir Hastanesi Psikiyatri Kliniği'ne başvuran, Mental Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal El Kitabı (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders-DSM)-5 kriterlerine göre AKB tanısı almış 84 birey kesitsel olarak değerlendirildi. Tüm katılımcılara DSM-5 İçin Yapılandırılmış Klinik Görüşme (Structured Clinical Interview for DSM-5 – Clinician Version–SCID-5/CV) uygulandı; ardından Sosyodemografik Veri Formu, Erişkin DEHB Kendi Bildirim Ölçeği (Adult ADHD Self-Report Scale-ASRS), Beck Depresyon Envanteri (BDE), Young Şema Ölçeği–Kısa Form-3 (YŞÖ-KF-3) ve Şema Mod Envanteri (ŞME) dolduruldu. Analizlerde tek örneklem t-testi, Spearman korelasyon, kısmi korelasyon, hiyerarşik çoklu regresyon ve grup karşılaştırma testleri kullanıldı; çoklu karşılaştırmalarda Benjamini-Hochberg FDR düzeltmesi uygulandı. Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 39,7±10,2 yıl olup %75'i (n=63) erkekti; %20,2'sinde yüksek DEHB semptom yükü saptandı. AKB tanılı bireyler, YŞÖ-KF-3'ün 14 alt boyutunun tamamında ve ŞME'nin işlevsiz alt boyutlarının çoğunda Türkçe normatif örnekleme göre anlamlı düzeyde yüksek; mutlu çocuk ve sağlıklı yetişkin modlarında ise daha düşük puan aldı (p<0,001). ASRS toplam puanı, yüksek standartlar ve kopuk kendini avutan dışındaki tüm şema ve şema mod alt boyutlarıyla anlamlı düzeyde ilişkiliydi. BDE kontrol edildiğinde başarısızlık, kusurluluk, terk edilme, iç içe geçme/bağımlılık ve onay arayıcılık şemaları ile dürtüsel çocuk, disiplinsiz çocuk, kızgın çocuk, uyumlu teslimci, zorba/saldırgan ve cezalandırıcı ebeveyn modları DEHB belirti şiddetiyle anlamlı ilişkisini sürdürdü. Sonuç: Alkol kullanım bozukluğu tanılı bireylerde DEHB belirtileri, depresif belirti yükünden bağımsız olarak belirli bir şema ve şema mod örüntüsüyle ilişkilidir. Bu bulgular, AKB-DEHB birlikteliğinde transdiagnostik şema terapi temelli yaklaşımların değerlendirilmesinin yararlı olabileceğini düşündürmektedir.
Özet (Çeviri)
ABSTRACT THE RELATIONSHIP OF ATTENTION DEFICIT HYPERACTIVITY DISORDER SYMPTOMS WITH EARLY MALADAPTIVE SCHEMAS AND SCHEMA MODES IN INDIVIDUALS WITH ALCOHOL USE DISORDER Aim: To investigate the relationship between Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD) symptoms and Early Maladaptive Schemas and Schema Modes in adults diagnosed with Alcohol Use Disorder (AUD); and to evaluate whether these relationships persist independently of age, gender, education level, and depressive symptom severity. Materials and Methods: A total of 84 adult patients diagnosed with AUD according to DSM-5 criteria, who presented to the Psychiatry Clinic of Ankara Etlik City Hospital between May 2025 and May 2026, were evaluated cross-sectionally. The Structured Clinical Interview for DSM-5 (SCID-5/CV) was administered to all participants, followed by a Sociodemographic Data Form, Adult ADHD Self-Report Scale (ASRS), Beck Depression Inventory (BDI), Young Schema Questionnaire–Short Form 3 (YSQ-SF), and Schema Mode Inventory (SMI). One-sample t-test, Spearman correlation, partial correlation, hierarchical multiple regression, and group comparison tests were used in the analyses; the Benjamini-Hochberg FDR correction was applied for multiple comparisons. Results: The mean age of the participants was 39.7±10.2 years, and 75% (n=63) were male; a high ADHD symptom burden was identified in 20.2%. Patients with AUD scored significantly higher than the Turkish normative sample on all 14 subscales of the YSQ-SF and on most dysfunctional subscales of the SMI; they scored lower on the happy child and healthy adult modes (p<0.001). The ASRS total score was significantly associated with all schema and schema-mode subscales except unrelenting standards and detached self-soother. When the BDI was controlled, the failure, defectiveness, abandonment, enmeshment/dependence, and approval-seeking schemas, along with the impulsive child, undisciplined child, angry child, compliant surrenderer, bully/attack, and punitive parent modes, retained their significant association with ADHD symptom severity. Conclusion: In individuals with AUD, ADHD symptoms are associated with a specific pattern of schemas and schema modes independently of depressive symptom burden. These findings suggest that transdiagnostic schema therapy-based approaches may be considered in the management of AUD-ADHD comorbidity.
Benzer Tezler
- Alkol kullanım bozukluğu tanılı bireylerde saldırganlık, dürtüsellik, dikkat eksikliği hiperaktivite belirtileri ve antropolojik parmak uzunlukları (2D:4D) oranlarının sağlıklı gönüllülerle karşılaştırılması
Comparison of aggression, impulsivity, attention deficit hyperactivity disorder symptoms, and anthropometric finger length ratios (2D:4D) between individuals with alcohol use disorder and healthy volunteers
AYŞE BERRA AYDIN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
PsikiyatriMuğla Sıtkı Koçman ÜniversitesiRuh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MAHMUT SELÇUK
- Alkol kullanım bozukluğu olan bireylerde dürtüsellik, yeme tutumu ve diğer değişkenler ile ilişkisi: Kontrollü bir çalışma
Impairment, eati̇ng atti̇tude and relationship with other variables in individuals with alcohol use disorders: A controlled study
SEMA AKKOYUN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
PsikolojiÜsküdar ÜniversitesiKlinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. IŞIL GÖĞCEGÖZ
- Ayaktan başvuran alkol ve madde kullanım bozukluğu tanılı kadın hastalarda dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu eş tanısı ve ilişkili klinik faktörlerin araştırılması
Study of comorbid attention deficit and hyperactivity disorder and related clinical factors in outpatient female patients diagnosed with alcohol and substance use disorder
GÜLŞEN SANCI TOPUZ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
PsikiyatriSağlık Bilimleri ÜniversitesiRuh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MİHRİBAN DALKIRAN DURMUŞ
- Gençlerde dikkat işlevleri üzerine etkili olan faktörler
Factors affecting attention in youths
ANIL ALP
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2024
PsikiyatriHacettepe ÜniversitesiPsikiyatri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BAŞARAN DEMİR
- Alkol madde kullanım bozukluğu veya davranışşsal bağımlılıkları olan bireylerle sağlıklı bireylerin dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu ve dürtüsellik açısından karşılaştırılması
Comparison of individuals with alcohol substance use disorder or behavioral addictions and healthy individuals in terms of attention deficit hyperactivity disorder and impulsivity
AYŞE KÜBRA ŞAHİNKAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
PsikolojiÜsküdar ÜniversitesiBağımlılık Danışmanlığı ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ALPTEKİN ÇETİN