Yaşlı hastalarda düşme riskini azaltmaya yönelik farmasötik bakım hizmetinin geliştirilmesi
Development of pharmaceutical care service to reduce fall risk in older patients
- Tez No: 1012865
- Danışmanlar: PROF. DR. BETÜL OKUYAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eczacılık ve Farmakoloji, Pharmacy and Pharmacology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Klinik Eczacılık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Klinik Eczacılık Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Serbest eczacı ve aile hekimlerinin yaşlılarda düşme riskini azaltmaya yönelik iş birliğine dayalı farmasötik bakım hizmeti sunma niyetlerini etkileyen faktörlerin belirlenmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Bu kesitsel çalışma, Kasım 2023 ile Şubat 2024 tarihleri arasında serbest eczacılar ile aile hekimleri arasında yürütülmüştür. Serbest eczacılar ve aile hekimlerine demografik ve mesleki uygulamalara ilişkin sorular, bilgi testi, planlı davranış teorisi (PDT) çerçevesinde yapılandırılmış ölçek ve faktöriyel anket içeren çevrimiçi anket bağlantısı uygulanmıştır. Faktöriyel vinyet tasarımı, vinyet düzeyindeki faktörlerin ve katılımcı düzeyindeki faktörlerin vinyetlere verilen yanıtlar üzerindeki davranışlara olan niyetini ölçmek amacıyla kullanılmıştır. Multilevel lineer karma etki modelleri, R (v4.4.2) programı kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Bulgular: Serbest eczacıların (n=398) bu hizmeti sunma niyetlerinin, katılımcı düzeyinde daha yüksek bilgi testi puanı, serbest eczanede hizmet verilen yaşlı hasta sayısının fazla olması, öznel norm, öz-yeterlik ve algılanan davranışsal kontrol düzeylerinin yüksek olması ile ilişkili olduğu; ayrıca vinyet düzeyinde düşme öyküsünün varlığı ve eczanede bekleyen hasta sayısının daha az olması ile ilişkili bulunduğu belirlenmiştir (p<0,05). Eczacıların aile hekimi ile iş birliği yapma niyetlerinin erkek cinsiyet, daha genç yaş, hasta odaklı hizmetler konusundaki deneyim, daha yüksek öznel norm, öz-yeterlik ve algılanan davranışsal kontrol puanı ile ilişkili olduğu bulunmuştur. Tutum ise serbest eczacıların bu niyetleri üzerinde negatif bir etki göstermiştir (p<0,05). Aile hekimlerinin (n=407) klinik eczacı tarafından yönlendirilen yaşlı hastalarda düşme riski oluşturabilecek ilaçların etkinliğini ve advers etkilerini değerlendirme niyetleri, düşme riski bilgi testi puanlarının yüksek olması, tutum, öznel norm ve algılanan davranışsal kontrol-genel düzeylerinin yüksek olması ile ilişkili olduğu saptanmıştır (p<0,05). Vinyet düzeyinde ise, bu iki davranışı gerçekleştirme niyeti hastada düşme öyküsünün bulunması, aile sağlığı merkezinde bekleyen hasta sayısının daha az olması ve ketiapin kullanımı ile ilişkili bulunmuştur (p<0,05). Sonuç: Serbest eczacılara ve aile hekimlerine uygulanan PDT tabanlı faktöriyel anket hem katılımcı hem de vinyet düzeyinde çok sayıda engeli ortaya koymuştur. Bu hizmet, serbest eczacıların ve aile hekimlerinin niyetine ilişkin engellerin giderilmesiyle geliştirilebilir. Bu iş birliğine dayalı hizmetin sunumu hem vinyet düzeyindeki hem de katılımcı düzeyindeki faktörlerden etkilenmekte olup, bu faktörler uygulama sürecinde davranışsal stratejilerle ele alınabilir.
Özet (Çeviri)
Objective: This study aimed to identify the factors influencing community pharmacists' and family physicians' intentions to provide collaborative pharmaceutical care services to reduce the risk of falls in older adults. Material and Method: This cross-sectional study was conducted between November 2023 and February 2024 among community pharmacists and family physicians. An online survey link was conducted, including questions on demographics and professional practice, a knowledge test, a scale structured within the framework of the Theory of Planned Behavior (TPB), and a factorial survey. A factorial vignette design was used to assess the effects of vignette-level and respondent-level factors on the intention to perform behaviours reflected in responses to the vignettes. Multilevel linear mixed-effects models were conducted using R (v4.4.2). Results: Among community pharmacists (n=398), the intention to provide this service was associated, at the respondent level, with higher knowledge test scores, a greater proportion of older patients served in the pharmacy, and higher levels of subjective norm, self-efficacy, and perceived behavioural control; at the vignette level, it was associated with the presence of a fall history and a lower number of patients waiting in the pharmacy (p<0.05). Their intention to collaborate with family physicians was associated with male gender, younger age, experience in patient-centred services, higher subjective norm, self-efficacy, and perceived behavioural control scores. Attitude, however, showed a negative effect on community pharmacists' intentions (p<0.05). Among family physicians (n=407), the intention to evaluate the effectiveness and adverse effects of fall-risk-increasing medications in older adults referred by a clinical pharmacist was associated with higher fall-risk knowledge test scores and higher levels of attitude, subjective norm, and perceived behavioural control (p<0.05). At the vignette level, the intention to perform these behaviours was associated with the presence of a fall history, a lower number of patients waiting at the primary care centre, and the use of quetiapine (p<0.05). Conclusion: The TPB-based factorial survey conducted among community pharmacists and family physicians identified multiple barriers at both the respondent and vignette levels. This service could be improved by addressing barriers related to the intentions of both community pharmacists and family physicians. The delivery of this collaborative service is influenced by factors at both the vignette and respondent levels, which may be addressed through behavioural strategies during implementation.
Benzer Tezler
- Postmenopozal osteoporoz tedavisi ve önlenmesinde non-hormonal tedavi rejimlerinin karşılaştırılması
The comparison of non-hormonetreatment regimes in postmenopausal osteoporosis treatment
NURSEL ARSLAN HAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2004
Kadın Hastalıkları ve DoğumGataKadın Hastalıkları ve Doğum Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. LEVENT TÜTÜNCÜ
- Postmenopozal osteoporozlu hastalarda el bilek çevresi kas kuvvetlerinin izokinetik sistemle incelenmesi
Isokinetic evaluation of the wrist flexors and extensors in women with postmenopausal osteoporosis
HÜMA BÖLÜK ŞENLİKCİ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2016
Fiziksel Tıp ve RehabilitasyonSağlık BakanlığıFizik Tedavi ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MURAT ERSÖZ
- Toplumda yaşayan yaşlılarda anemi sıklığı; vitamin B12 ve demir eksikliği
Anemia prevelance and vitamin B12 and iron deficiency in older people living in community
TEKİN YILDIRIM
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2011
GeriatriAnkara Üniversitesiİç Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TESLİME ATLI
- 65 yaş ve üzeri tip-2 dıabetes mellıtus tanısı olan ve olmayan hastalarda tıme-to-start, tıme-to-stop kriterlerine göre uygunsuz ilaç kullanımının değerlendirilmesi ve itaki II düşme risk ölçeği ile ilişkisi
Evaluation of inappropriate medication use according to time-to-start and time-to-stop criteria and its relationship with itaki II fall risk scale in patients aged 65 and over with and without type 2 diabetes mellitus
HATİCE KÜBRA DİKER ÇALIŞ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2024
Aile HekimliğiSağlık BakanlığıAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZLEM SUVAK
DOÇ. DR. EMİN GEMCİOĞLU
- Postmenopozal kadınlarda tüm vücut titreşiminin denge üzerine etkisinin postürografi ve denge testleri ile değerlendirilmesi
Evaluation of the effect of whole body vibration on balance by using posturography and balance tests in postmenopausal women
HAMZA SUCUOĞLU
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2013
Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyonİstanbul ÜniversitesiFiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ŞANSIN TÜZÜN