Kamu harcamalarının etkinlik analizi: Yükseköğretim kurumları örneği
Analysis of the effectiveness of public expenditure: The case of higher education institutions
- Tez No: 1012940
- Danışmanlar: PROF. DR. ERŞAN SEVER
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Ekonomi, Economics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Aksaray Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İktisat Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Yükseköğretim kurumları; eğitim, araştırma ve yenilik faaliyetleri yoluyla nitelikli insan kaynağının oluşumuna katkı sağlamakta; bu yönüyle toplumsal ve ekonomik gelişmenin sürdürülmesinde merkezi bir rol üstlenmektedirler. Öte yandan küresel rekabet koşulları altında, üniversiteler açısından akademik performansın artırılması ve kaynakların etkin kullanımı temel bir gereklilik haline gelmiştir. Bu çalışmada, Türkiye'deki yükseköğretim kurumlarının kamu harcamalarındaki etkinlik düzeyleri farklı yöntemler aracılığıyla incelenmiştir. İlk aşamada Veri Zarflama Analizi (VZA) ile üniversitelerin göreli etkinlik skorları hesaplanmış, ardından Malmquist Toplam Faktör Verimlilik Endeksi (MTFVE) kullanılarak dönemsel etkinlik değişimleri analiz edilmiştir. VZA sonuçları, karar ağacı tabanlı Makine Öğrenmesi (MÖ) yöntemleri olan XGBoost ve CatBoost algoritmaları ile tahmin edilmiş ve bu modellerin performansları karşılaştırılmıştır. Özellik önem analizi sayesinde etkinliği en fazla etkileyen değişkenler belirlenmiş ve hangi değişkenlerin üniversite performansında kritik rol oynadığı ortaya konulmuştur. 2019-2024 dönemini kapsayan analizde, 50 üniversiteye ait üç girdi ve üç çıktı değişkeni kullanılmıştır. Sonuçlar, VZA ve MÖ yöntemlerinin güçlü yönlerini birleştiren bütüncül bir yaklaşımın etkinlik analizinde daha açıklayıcı olduğunu göstermektedir. Elde edilen bulgular, etkinlik ve verimlilik skorları dikkate alındığında, yükseköğretim kurumlarının performanslarında genel bir düşüş eğilimi bulunduğunu göstermektedir. Bununla birlikte, etkinlik skorlarının tahmin edilmesinde XGBoost ve CatBoost algoritmalarının öne çıktığı, özellikle CCR ve BCC modelleri açısından en uygun tahminleyici algoritmanın CatBoost olduğu tespit edilmiştir. Sonuçlar, MÖ tabanlı yöntemlerin geleneksel etkinlik analizlerine önemli katkılar sunabileceğini ortaya koymaktadır. Özellikle çalışmada kullanılan XGBoost ve CatBoost modelleri, etkin olmayan kaynak kullanımının erken aşamada tespit edilmesi, potansiyel risklerin belirlenmesi ve karar vericilerin önleyici politika ile stratejiler geliştirmesinde yol gösterici bir araç olarak değerlendirilebilir. Bu yönüyle çalışma, etkinlik analizlerinde yapay zekâ temelli yaklaşımların karar destek süreçlerine entegrasyonunun önemini ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
Higher education institutions contribute to the formation of qualified human resources through education, research, and innovation activities; in this respect, they play a central role in sustaining social and economic development. On the other hand, under conditions of global competition, improving academic performance and the efficient use of resources have become a fundamental requirements for universities. In this study, the levels of efficiency in public expenditure at higher education institutions in Türkiye have been examined through various methods. In the first stage, the relative efficiency scores of universities were calculated using Data Envelopment Analysis (DEA), and then periodic efficiency changes were analysed using the Malmquist Total Factor Productivity Index (MTFPI). VZA results were predicted using the decision tree-based machine learning (ML) methods XGBoost and CatBoost algorithms, and the performance of these models was compared. Feature importance analysis identified the variables with the greatest impact on effectiveness and revealed which variables play a critical role in university performance. In the analysis covering the 2019-2024 period, three input and three output variables belonging to 50 universities were used. The results show that a holistic approach combining the strengths of the VZA and MÖ methods is more explanatory in effectiveness analysis. However, it was found that the XGBoost and CatBoost algorithms stood out in predicting event scores, with CatBoost being the most suitable predictor algorithm, particularly for CCR and BCC models. The results demonstrate that machine learning-based methods can make significant contributions to traditional event analysis. In particular, the XGBoost and CatBoost models used in the study can be considered a guiding tool for identifying inefficient resource utilisation at an early stage, determining potential risks, and assisting decision-makers in developing preventive policies and strategies. In this respect, the study highlights the importance of integrating artificial intelligence-based approaches into decision support processes in effectiveness analyses.
Benzer Tezler
- Türkiye ve Avrupa Birliği ülkelerinde yükseköğretim kamu harcamalarının karşılaştırmalı etkinlik analizi
A comparative efficiency analysis of public expenditure on higher education in Turkey and European Union countries
SİBEL AYBARÇ BURSALIOĞLU
- Kamu eğitim harcamalarında performans değerlendirmesi: Yükseköğretim kurumları uygulaması
Performance evaluation of public education expenditure: An application in higher education institutions
ALİ ÇİÇEK
Yüksek Lisans
Türkçe
2012
MaliyeGaziosmanpaşa ÜniversitesiMaliye Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. YUSUF TEMÜR
- Velilerin eğitim harcamalarının eğitimden beklentilerini karşılaması konusunda veli görüşleri
Parents' views on whether education spending meets their expectations of education
PINAR BULUT
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Eğitim ve ÖğretimAnkara ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KASIM KARAKÜTÜK
- Adalet ve etkinlik amaçları bakımından yükseköğretimde finansman politikası: Türkiye örneği
Financing policies in terms of equity and eficiency purposes : Case Turkey
FİLİZ GÖLPEK
- Yargı hizmetlerinin etkinliği kapsamında kamu adalet harcamalarının analizi: Türkiye ve seçili ülkeler
The analysis of public justice expenditures within the scope of efficient of judicial services: Turkey and selected countries
CEVRİYE YÜKSEL YILDIRIM
Doktora
Türkçe
2024
MaliyeManisa Celal Bayar ÜniversitesiMaliye Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BİROL KOVANCILAR