Kıyı kentlerinde morfolojik özellikler ile kentsel canlılık arasındaki ilişkinin incelenmesi
Examining the relationship between morphological characteristics and urban vitality in coastal cities
- Tez No: 1013058
- Danışmanlar: PROF. DR. ZİYA GENÇEL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Şehircilik ve Bölge Planlama, Urban and Regional Planning
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Akdeniz Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kentsel morfoloji, yapılı çevrenin biçimsel özellikleri ile çevresel, doğal, işlevsel, ekonomik, kültürel, tarihsel ve toplumsal özellikler arasındaki ilişkileri incelemek için analitik bir çerçeve sunmaktadır. Son yıllarda kentsel morfolojinin bireysel ve toplumsal ilişkiler üzerindeki etkilerine yönelik ilgi özellikle akademik ortamda giderek artmaktadır. Şehir planlama alanında sıklıkla tartışılan kentsel canlılık kavramı da kent sakinlerinin ve mekân kullanıcılarının davranışlarıyla yakından ilişkili bir kavramdır. Kentsel canlılık, toplumsal ilişkilerin ürünü olup, kentin morfolojik özelliklerine göre şekillenmektedir. Bu doğrultuda canlı ve sürdürülebilir bir kentsel çevre oluşturulabilmesi için kentsel morfolojinin kentsel canlılık üzerindeki etkisinin bütüncül olarak değerlendirilmesi gerekmektedir. Buradan yola çıkarak, bu tez çalışmasının amacı, farklı makro formlara sahip iki kıyı kentinde kentsel canlılığı etkileyen biçimsel ve doğal morfolojik özellikleri belirlemektir. Çalışma kapsamında İzmir ve Antalya kentleri araştırma alanı olarak seçilmiştir. Kentsel canlılık değeri, ilgi noktaları (POI) verileri ve gece ışığı verileri kullanılarak hesaplanmış ve canlılığın kent genelindeki mekânsal dağılımı ortaya konulmuştur. Biçimsel morfolojik özellikler; sokak ölçeğinde yol uzunluğu, yol alanı ve yol kesişim sayısı; yapı adası ölçeğinde yapı adası boyutu; yapı ölçeğinde ise yapı yoğunluğu ve ortalama bina taban alanı göstergelerinden oluşmaktadır. Eğim, yükseklik, yeşil alan oranı ve kıyıya erişilebilirlik göstergeleri ise doğal morfolojik özellikler kapsamında değerlendirilmiştir. Kentsel canlılık ile biçimsel ve doğal morfolojik özellikler arasındaki ilişkiyi ortaya koymak amacıyla korelasyon analizi, doğrusal regresyon analizi (OLS), Global Moran's I, Local Moran's I, coğrafi ağırlıklı regresyon (GWR) ve çok ölçekli coğrafi ağırlıklı regresyon (MGWR) teknikleri kullanılmıştır. Sonuçlar, kentsel canlılığın kent içinde makro forma bağlı olarak farklılaşan bir mekânsal dağılım sergilediğini göstermektedir. Ayrıca kentsel canlılığın mekânsal bağımlılık gösterdiği ve biçimsel ile doğal morfolojik özelliklerin etkilerinin mekân içinde değişkenlik gösterdiği tespit edilmiştir. Farklı istatistiksel teknikler arasında, kentsel canlılığı morfolojik özellikler üzerinden en yüksek açıklayıcılıkla ortaya koyan modelin MGWR olduğu belirlenmiştir. Bununla birlikte, mekânsal regresyon modellerine doğal morfolojik özelliklerin dâhil edilmesi, modelin açıklayıcılığını artırmıştır. Bu durum, kentsel canlılığın anlaşılmasında biçimsel ve doğal morfolojik özelliklerin birlikte ele alınmasının önemini ortaya koymaktadır. Ayrıca, morfolojik göstergelerin etki düzeylerinin farklı mekânsal ölçeklerde ortaya çıktığı belirlenmiştir. Bu durum, kentsel canlılığı artırmaya yönelik planlama ve tasarım stratejilerinin, farklı mekânsal etki ölçekleri dikkate alınarak geliştirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
Urban morphology provides an analytical framework for examining the relationships between the formal characteristics of the built environment and its environmental, natural, functional, economic, cultural, historical, and social attributes. In recent years, interest in the effects of urban morphology on individual and social relations has been increasing, particularly in academic studies. The concept of urban vitality, which is frequently discussed in the field of urban planning, is closely related to the behaviors of urban residents and space users. Urban vitality, as a product of social interactions, is shaped by the morphological characteristics of cities. In this context, a holistic evaluation of the effects of urban morphology on urban vitality is essential for creating vibrant and sustainable urban environments. Based on this framework, the aim of this thesis is to identify the formal and natural morphological characteristics affecting urban vitality in two coastal cities with different macro forms. İzmir and Antalya were selected as the case study areas. Urban vitality was measured using points of interest (POI) data and nighttime light data, and its spatial distribution across the cities was revealed. Formal morphological characteristics include street-level indicators such as road length, road area, and intersection density; block-level indicators such as block size; and building-level indicators such as building density and average building footprint. Natural morphological characteristics include slope, elevation, green space ratio, and coastal accessibility. To examine the relationship between urban vitality and formal and natural morphological characteristics, correlation analysis, linear regression analysis (OLS), Global Moran's I, Local Moran's I, geographically weighted regression (GWR), and multiscale geographically weighted regression (MGWR) techniques were employed. The results indicate that urban vitality exhibits a spatial distribution that varies according to the macro form of the city. It was also found that urban vitality demonstrates spatial dependence and that the effects of formal and natural morphological characteristics vary across space. Among the applied statistical techniques, MGWR was identified as the model with the highest explanatory power in capturing urban vitality through morphological characteristics. Furthermore, the inclusion of natural morphological characteristics in spatial regression models increased their explanatory power. This finding highlights the importance of considering both formal and natural morphological characteristics together in understanding urban vitality. In addition, it was determined that the effects of morphological indicators emerge at different spatial scales. This suggests that planning and design strategies aimed at enhancing urban vitality should be developed by taking into account varying spatial scales of influence.
Benzer Tezler
- Kıyı alanlarında kentsel tasarım bağlamında kayıp mekânların irdelenmesi, İstanbul- Eminönü örneği
Examination of the lost spaces in waterfront areas in the context of urban design the example of Eminonu
GÖKÇE EMERCE
Yüksek Lisans
Türkçe
2012
Şehircilik ve Bölge PlanlamaMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜLŞEN ÖZAYDIN
- Kıyı kentlerinde iklim değişikliğine bağlı deniz seviyesi yükselme riskine karşı kentsel kıyı alan kullanımları için adaptasyon stratejileri: İzmir örneği
Adaptation strategies in coastal cities for the use of urban coastal areas against climate change induced risk of sea level rise: The case of Izmir
ÇAĞLA ERCANLI
- Kıyı yerleşim alanlarında kamusal binaların su altı heyelanına bağlı kırılganlığının incelenmesi:bandırma örneği
Investigation of the vulnerability of public buildings in coastal settlements due to underwater landslides: The bandirma example
SİNEM KILIÇASLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
MimarlıkTrakya ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ GİLDİS TACHİR
- Kıyı alanı rekreasyonel kullanım kararlarının belirlenmesi: Trabzon kenti örneği
Determination of recreational use decisions of costal land: Sample of Trabzon city
BUKET ÖZDEMİR IŞIK
Doktora
Türkçe
2014
Peyzaj MimarlığıKaradeniz Teknik ÜniversitesiPeyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖNER DEMİREL
- İzmir kentinde rekreasyon amaçla yapılan kıyı dolgu alanlarının peyzaj planlama açısından irdelenmesi; İzmir-İnciraltı örneği
Examination of the recreational purposed coastal filled arcas in Izmir city in the vision of landscape planning: A case study of Izmir-Inciraltı
PELİN GÜVEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2000
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiPROF.DR. AHMET CENGİZ YILDIZCI