Ebeveyn ve öğretmenler tarafından desteklenen üst düzey düşünme becerilerinin okul öncesi çocukların yürütücü işlevleri üzerindeki yordayıcılığının çok düzeyli incelenmesi
Multilevel examination of the predictive of higher order thinking skills supported by parents and teachers on the executive functions of preschool children
- Tez No: 1013211
- Danışmanlar: PROF. DR. GÜLDEN UYANIK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel Eğitim Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Okul Öncesi Öğretmenliği Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Araştırmanın amacı, ebeveyn ve öğretmenler tarafından desteklenen üst düzey düşünme becerilerinin okul öncesi çocukların yürütücü işlevleri üzerindeki yordayıcılığının çok düzeyli incelenmesidir. Nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeli ile yürütülen bu araştırmanın örneklemini, İstanbul ilinde okul öncesi eğitim kurumlarına devam eden 48-72 aylık rastgele belirlenen 585 çocuk oluşturmaktadır. Araştırma kapsamında çocukların ebeveyni ve 160 okul öncesi öğretmeni de yer almaktadır. Veri toplama aracı olarak demografik bilgi formları, Üst Düzey Düşünme Becerilerini Destekleyici Ebeveyn Davranışları Ölçeği, Okul Öncesi Öğretmenlerinin Çocuklarda Eleştirel Düşünme Becerilerini Destekleme Stratejileri Ölçeği ve Çocukluk Dönemi Yürütücü İşlevler Envanteri kullanılmıştır. Verilerin analizinde hiyerarşik lineer modelleme, t testi ve tek değişkenli varyans analizi uygulanmıştır. Çocuk ve ebeveyn özelliklerinin birinci düzey, öğretmen özelliklerinin ikinci düzey olarak ele alındığı çok düzeyli analizlerden elde edilen bulgulara göre çocukların yürütücü işlev puanlarındaki varyansın yaklaşık üçte biri öğretmenler arasındaki fark ile açıklanmaktadır. Çocukların birinci düzey değişkenleri olan yaş, cinsiyet ve anne eğitim düzeyi yürütücü işlev ve alt boyutlarının anlamlı yordayıcısı iken okul öncesi eğitim alma süresi, aile gelir düzeyi, baba eğitim düzeyi ve üst düzey düşünme becerilerini destekleyen ebeveyn davranışları yürütücü işlev ve alt boyutlarının anlamlı yordayıcısı olmadığı belirlenmiştir. İkinci düzey değişkeni olarak ele alınan eleştirel düşünme becerilerini destekleyen öğretmen stratejileri yürütücü işlev ve alt boyutlarının anlamlı yordayıcısıdır. Anlamlı yordayıcıların alındığı nihai modeldeki değişkenler (çocuğun yaşı, cinsiyeti, anne eğitim düzeyi ve öğretmen stratejileri) yürütücü işlev ve çalışan bellek alt boyutunda orta düzeyde, ketleyici kontrol alt boyutunda düşük düzeyde etki büyüklüğüne sahip olduğu ortaya konulmuştur. Üst düzey düşünme becerilerini destekleyen ebeveyn davranışlarının, aile gelir düzeyi ve baba eğitim düzeyine göre anlamlı farklılık gösterdiği ancak anne eğitim düzeyine göre anlamlı farklılık göstermediği saptanmıştır. Eleştirel düşünme becerilerini destekleyen öğretmen stratejilerinin eğitim düzeyi, mesleki çalışma yılı ve sınıf mevcudu değişkenlerine göre anlamlı farklılık göstermediği ortaya konulmuştur. Araştırma sonuçları, ilgili literatür çerçevesinde tartışılmış ve araştırmacılara, öğretmenlere ve ebeveynlere yönelik öneriler sunulmuştur.
Özet (Çeviri)
The purpose of the study multilevel examination of the predictive of higher order thinking skills supported by parents and teachers on the executive functions of preschool children. Conducted using the correlational survey model—one of the quantitative research methods—this study's sample consists of 585 randomly selected children aged 48–72 months attending preschool institutions in Istanbul. The study also includes the children's parents and 160 preschool teachers. The data collection instruments used were the Demographic Information Forms, Measuring Parental Behaviors Supporting Higher Order Thinking Skills in Children, Strategies for Supporting Critical Thinking Skills in Children by Preschool Teachers Scale and the Childhood Executive Functioning Inventory. Hierarchical linear modeling, t-tests, and one-way analysis of variance were applied in the analysis of the data. According to the findings from the multilevel analyses in which child and parent characteristics were treated as the first level and teacher characteristics as the second level approximately one-third of the variance in children's executive function scores is explained by differences among teachers. It was determined that the first-level variables age, gender, and mother's educational level were significant predictors of executive function and its subdimensions; whereas the duration of preschool education, family income level, father's educational level, and parental behaviors supporting higher-order thinking skills were not significant predictors of executive function and its subdimensions. Teacher strategies that support critical thinking skills considered a second level variable are significant predictors of executive function and its subdimensions. It was found that the variables in the final model, which included significant predictors (the child's age, gender, mother's education level, and teacher strategies) had moderate effect sizes on the executive function and working memory subscales and low effect sizes on the inhibitory control subscale. It was determined that parental behaviors supporting higher-order thinking skills showed significant differences based on family income level and father's education level, but did not show significant differences based on mother's education level. It was found that teacher strategies supporting critical thinking skills did not differ significantly according to educational level, years of professional experience, or class size. The research findings were discussed within the framework of the relevant literature, and recommendations were presented for researchers, teachers, and parents.
Benzer Tezler
- Pandemi sürecinin okul öncesi dönem çocuklarının sosyal davranış ile psikolojik dayanıklılık özelliklerine yansımalarının öğretmen ve ebeveyn gözüyle değerlendirilmesi
Evaluation of the reflections of the pandemic process on the social behavior and psychological resilience of preschool children from the perspective of teachers and parents
YAHYA ATEŞPOLAT
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Eğitim ve ÖğretimAnkara ÜniversitesiÇocuk Gelişimi Ana Bilim Dalı
PROF. MÜDRİYE YILDIZ BIÇAKÇI
- Kendime Şefkat Eğitim Programı'nın çocukların öz şefkat ve sosyal değer kazanımlarına etkisinin incelenmesi
The impact of Self-Compassion Education Program on children's self-compassion and acquisition of social values
KÜBRA ENGİN BAYRAM
Doktora
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiTemel Eğitim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İLKAY ULUTAŞ
- Kamboçya ilkokullarında öğretimin ve öğrenme kalitesinin geliştirilmesinde okul yöneticisinin pedagojik liderlik uygulamaları
The principal's praxis of pedagogical leadership in nurturing teaching and learning in Cambodian primary school
SATH SORM
Doktora
Türkçe
2019
Eğitim ve ÖğretimAkdeniz ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İLHAN GÜNBAYI
- Okul öncesi eğitimde dış mekan etkinliklerine ilişkin ebeveyn tutumlarının çeşitli değişkenlere göre incelenmesi
Examining parent attitudes towards outdoor activities in preschool education according to various variables
FATMA AYKUT
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimBalıkesir ÜniversitesiOkul Öncesi Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SİNEM GÜÇHAN ÖZGÜL
- Biology teachers' perceptions about field trips and their pre-service preparation
Biyoloji öğretmenlerinin arazi gezileri hakkındaki algıları ve arazi gezilerine dair hizmet öncesi hazırlıkları
GAMZE SOYSAL
Yüksek Lisans
İngilizce
2018
Eğitim ve Öğretimİhsan Doğramacı Bilkent ÜniversitesiEğitim Programları ve Öğretim Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ARMAĞAN ATEŞKAN