Muînüddîn Süleyman Pervâne devri yapı kitâbelerinde celî yazı
Jalī scri̇pt in the architectural inscriptions of the peri̇od of Muʿīn al-Dīn Sulaymān Pervāne
- Tez No: 1013309
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ AHMET GEDİK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sanat Tarihi, Art History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kastamonu Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
“Muînüddîn Süleyman Pervâne Devri Yapı Kitabelerinde Celî Yazı”başlıklı bu çalışmada, Anadolu Selçuklu Devleti'nin son dönemlerinde siyasî otoriteyi büyük ölçüde elinde bulunduran Muînüddîn Süleyman Pervâne ve çevresi tarafından inşa ettirilen mimari eserlerin yapı kitabeleri üzerinden dönemin celî yazı anlayışı incelenmiştir. Araştırma kapsamında Pervâne Devri'ne ait yapı kitabeleri epigrafik ve paleografik yöntemlerle değerlendirilmiş; kitabelerin metinleri, yazı karakterleri ve kompozisyon özellikleri karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. İncelemeler sonucunda daha önce yapılmış bazı hatalı tarihlendirmeler ve yanlış okumalar tespit edilerek dönemin siyasî ve mimarî kronolojisi çerçevesinde yeniden değerlendirilmiştir. Çalışmada, dönemin karakteristik celî yazı özellikleri ortaya konulmuş ve kitabelerde kullanılan yazı üslubunun klasik ve olgunlaşmış bir celî sülüs formundan ziyade, henüz gelişim sürecini tamamlamamış bir yapı sergilediği belirlenmiştir. Harflerin anatomik yapısında tevki ve muhakkak hatlarının etkileri açık biçimde gözlemlenmiş; bu durumun geçiş dönemi estetiğini yansıttığı sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca kitabelerde zemin tezyinatının sade tutulduğu, buna karşılık metin istifi içerisindeki boşlukların tirfil ve benzeri süsleme unsurlarıyla doldurulduğu tespit edilmiştir. Böylece çalışma, Pervâne Devri yapı kitabelerindeki celî yazının özelliklerini ortaya koyarak Anadolu Selçuklu hat sanatının gelişim sürecinin daha iyi anlaşılmasına katkı sağlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This study, entitled“Jalī Script in the Architectural Inscriptions of the Muʿīn al-Dīn Sulaymān Pervāne Period,”examines the understanding of jalī script through the architectural inscriptions of monuments commissioned by Muʿīn al-Dīn Sulaymān Pervāne and his circle during the final period of the Anatolian Seljuk State, when he exercised considerable political authority. Within the scope of the research, the architectural inscriptions belonging to the Pervāne period were evaluated through epigraphic and palaeographic methods, and their texts, script characteristics, and compositional features were analyzed comparatively. As a result of these examinations, several erroneous datings and misreadings proposed in previous studies were identified and reassessed within the framework of the political and architectural chronology of the period. The study reveals the characteristic features of the jalī script employed during the period and demonstrates that the script style observed in the inscriptions reflects a form that had not yet attained the mature and fully developed characteristics of classical Jalī Thuluth. The anatomical structure of the letters exhibits clear influences of the Tawqīʿ and Muḥaqqaq scripts, indicating an aesthetic transitional phase in the development of Islamic calligraphy. Furthermore, it was determined that the background ornamentation of the inscriptions was generally kept simple, while decorative elements such as trefoils were employed within the text arrangement to fill empty spaces and maintain visual harmony. Consequently, by identifying the distinctive features of the jalī script used in the architectural inscriptions of the Pervāne period, this study contributes to a better understanding of the developmental process of Anatolian Seljuk calligraphy.
Benzer Tezler
- Muînüddin Süleyman Pervâne: Hayatı ve siyaseti
Muînüddin Süleyman Pervâne: Life and politics
İLKNUR ÇAKIR
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
TarihÇankırı Karatekin ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SAYİME DURMAZ
- Anadolu Selçuklu Devletinde üç kardeş devri: 1246-1266
Three brothers time in Anatolian Seljuks: 1246-1266
KANSU EKİCİ
- Selçuklu Veziri Muinüddin Süleyman Pervane ve Tokat'taki külliyesi
Selçuklu Queen Muinüdin Süleyman Pervane and complex in Tokat
EMİNE OKUR
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Sanat TarihiSivas Cumhuriyet ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ EBRU BİLGET FATAHA
- Muînüddin Süleyman Pervane'nin siyasî kariyeri ve vakıfları
The political career and foundations of Mûinüddin Süleyman Pervane
DERYA ASLAN
- Türkiye Selçuklu Devleti'nde yaşanan otorite zafiyeti ve bazı devlet adamlarının iktidarı ele geçirme teşebbüsleri: 1237 – 1277
Turkey's enterprises authority of Selçuk weakness to seize experienced power i̇n the state and some statesmen: 1237 - 1277
VOLKAN ÜNALAN