Yetişkin bireylerde sağlık okuryazarlığının bulaşıcı hastalıklara yönelik risk ve korunma farkındalığına etkisi
The effect of health literacy on risk and protection awareness of infectious diseases in adults
- Tez No: 1013394
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ SERAP AÇIKGÖZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Halk Sağlığı, Hemşirelik, Public Health, Nursing
- Anahtar Kelimeler: Sağlık okuryazarlığı, Bulaşıcı hastalıklar, Risk farkındalığı, Korunma davranışları, Halk sağlığı, Health literacy, İnfectious diseases, Risk awareness, Preventive behaviors, Public health, Communicable diseases
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Çankırı Karatekin Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Hemşirelik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Halk Sağlığı Hemşireliği Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
KAYA, Hatice. Yetişkin Bireylerde Sağlık Okuryazarlığının Bulaşıcı Hastalıklara Yönelik Risk ve Korunma Farkındalığına Etkisi, (Yüksek Lisans Tezi), Çankırı, 2026. Bu çalışmanın amacı, yetişkin bireylerin sağlık okuryazarlığı düzeylerinin bulaşıcı hastalıklara yönelik risk ve korunma farkındalığı üzerindeki etkisini incelemektir. Kesitsel ve tanımlayıcı tipteki araştırma, Mart–Ağustos 2025 tarihleri arasında Çankırı'daki aile sağlığı merkezlerinde yürütülmüş olup, veri toplama araçları olarak Kişisel Bilgi Formu, Bulaşıcı Hastalıklara İlişkin Bilgi, Tutum ve Korunma Davranışlarına Yönelik Form, Sağlık Okuryazarlığı (SOY) Ölçeği ve Bulaşıcı Hastalıklar Risk Farkındalığı ve Korunma Ölçeği (BHRFKÖ) kullanılmıştır. Örneklem, 18 yaş ve üzeri 379 yetişkinden oluşmaktadır. Bulgular, SOY'un yaş, cinsiyet, kronik hastalık varlığı, eğitim, meslek ve sağlık hizmetlerine erişim ile anlamlı farklılık gösterdiğini, BHRFK'nın cinsiyet, meslek, medeni durum ve sağlık hizmetlerine erişim durumuna göre farklılaştığını göstermiştir. Katılımcıların SOY (102,81±11,07) ve BHRFKÖ (147,09±17,23) puanları yüksek düzeydedir. Korelasyon analizinde iki ölçek arasında pozitif ve anlamlı bir ilişki saptanmış, regresyon analizi SOY'un bulaşıcı hastalıklara yönelik risk ve korunma farkındalığının yaklaşık %46'sını açıkladığını ortaya koymuştur (R²=0,456; β=0,989; p<0,001). Bulgular, SOY'un yalnızca sağlık bilgisine erişimi sağlamakla kalmayıp bilgiyi yorumlayarak uygun korunma davranışına dönüştürmede de kritik bir belirleyici olduğunu göstermektedir. Sonuç olarak, SOY'u güçlendirmeye yönelik eğitim ve farkındalık çalışmaları, bulaşıcı hastalıkların önlenmesi ve korunma davranışlarının yaygınlaştırılması açısından önem taşımaktadır. Özellikle erkekler, ileri yaş grupları ve sağlık hizmetlerine erişimi sınırlı bireyler için hedefli programlar önerilmektedir.
Özet (Çeviri)
KAYA, Hatice. The Effect of Health Literacy on Adults' Awareness of Risk and Prevention Regarding Infectious Diseases, (Master's Thesis), Çankırı, 2026. The aim of this study is to examine the effect of health literacy levels of adult individuals on their awareness of risk and prevention regarding infectious diseases. This cross-sectional and descriptive study was conducted between March and August 2025 in family health centers in Çankırı. Data collection tools included a Personal Information Form, a Form on Knowledge, Attitudes, and Preventive Behaviors Regarding Infectious Diseases, the Health Literacy (HL) Scale, and the Infectious Diseases Risk Awareness and Prevention Scale (IDRAPS). The sample consisted of 379 adults aged 18 and over.The findings showed that HL differed significantly according to age, gender, presence of chronic disease, education, occupation, and access to healthcare services, while IDRAP differed according to gender, occupation, marital status, and access to healthcare services. Participants had high mean scores for both HL (102.81±11.07) and IDRAPS (147.09±17.23). Correlation analysis revealed a positive and significant relationship between the two scales, and regression analysis indicated that HL explained approximately 46% of the variance in risk and prevention awareness regarding infectious diseases (R²=0.456; β=0.989; p<0.001).These findings suggest that health literacy is not only essential for accessing health information but also a critical determinant in interpreting that information and translating it into appropriate preventive behaviors. In conclusion, educational and awareness-raising interventions aimed at improving health literacy are important for preventing infectious diseases and promoting protective behaviors. Targeted programs are particularly recommended for men, older adults, and individuals with limited access to healthcare services.
Benzer Tezler
- Yetişkin bireylerde sağlık okuryazarlığının yeme davranışı ve sağlık algısı ile ilişkisinin incelenmesi
An investigation of the relationship between health literacy and eating behavior and health perception in adult individuals
EBRU GÜL
- Yetişkin bireylerde (18-64 yaş arası) sağlık okuryazarlığının sağlık algısı üzerine etkisi
The effect of health literacy on perception of health in adult individuals (18-64 years)
SELİN GÜRSES
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
HemşirelikSağlık Bilimleri ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MERVE KOLCU
- Yetişkin bireylerde sağlık algısı ve sağlık okuryazarlığı düzeyinin akılcı ilaç kullanımı ile ilişkisi
The relationship between helath perception and health literacy levels with rational drug use in adults
ÖZNUR ALAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Halk SağlığıSelçuk ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALİME SELÇUK TOSUN
- 18-65 yaş arası bireylerde sağlık okuryazarlığının aşı karşıtlığı üzerindeki etkisi
The effect of health literacy on anti-vaccination in individuals between the age of 18-65
MUSTAFA MERCAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2024
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÖZLEM POLAT
- Yetişkin tip II diyabetli bireylerde gıda güvenliği bilinç düzeyi ile sağlık okuryazarlığı düzeylerinin yeme farkındalıkları üzerine etkisinin incelenmesi
Investigation of the impact of food safety awareness level and health literacy levels on eating awareness in adult type II diabetic individuals
ELİF NAZ DİLBAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Beslenme ve Diyetetikİstanbul Aydın ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ BERKİN ÖZYILMAZ KIRCALİ