İshak b. Ali. el Hasen'in Hulasatü't-Tefasir isimli eserinin ahkam ayetleri üzerine bir inceleme
A study of the ruling verses in Ishak b. Ali b. el-Hasen's work entitled“Hulasat al-Tafasir”.
- Tez No: 1013886
- Danışmanlar: PROF. DR. ŞADİ EREN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kütahya Dumlupınar Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, İshak b. Ali b. el-Hasen'e ait olan ve günümüze yalnızca tek nüshası ulaşan“Hulâsatü't-Tefâsîr”adlı eserde yer alan ahkâm âyetlerinin incelenmesini konu edinmektedir. Eserin tek nüsha oluşu ve daha önce ilmî bir çalışmaya konu edilmemiş olması, araştırmanın gerekliliğini artıran temel unsurlardır. Bu çerçevede çalışmanın başlangıcında ahkâm âyetleri üzerine yapılan klasik ve modern tefsir faaliyetleri hakkında genel bilgi verilmiştir. Araştırmada yöntem olarak nitel analiz benimsenmiş; metin merkezli inceleme, karşılaştırmalı analiz ve klasik tefsir literatürüyle mukayese teknikleri kullanılmıştır. Eserde yer alan ahkâm âyetleri içerisinden özellikle İshak b. Ali b. el-Hasen'in hüküm çıkarma sürecini ayrıntılı şekilde temellendirdiği ayetler seçilerek değerlendirilmiştir. İshak b. Ali b. el-Hasen'in yaklaşımının daha iyi anlaşılabilmesi için ilgili ayetler öncelikle“Hulâsatü't-Tefâsîr”'deki şekliyle analiz edilmiş; ardından Taberî'nin Câmiu'l-Beyân'ı, Zemahşerî'nin el-Keşşâf'ı ve Sabûnî'nin Ahkâmü'l-Kur'ân'ı başta olmak üzere diğer klasik ve çağdaş kaynaklarla mukayese edilmiştir. İshak b. Ali b. el-Hasen, yorumlarında çoğu zaman farklı mezheplerin görüşlerine yer vermektedir. Eserde kıraat farklılıklarına işaret edilmekle birlikte herhangi bir tercih belirtilmemiştir. İshak b. Ali b. el-Hasen ayrıca nasih-mensuh, mücmel, sebeb-i nüzûl gibi tefsir usulü kavramlarını aktif biçimde kullanmakta; ayetin ayetle tefsiri, sünnetle tefsir, şiirle istişhâd gibi klasik yöntemlere de yer vermektedir. Kelimelerin sarf ve nahiv tahlilleri yapılmış, metin içinde doğabilecek muhtemel sorulara cevap verilmiştir. Bu durum eserin, hem öğretici hem de pratik problemlere çözüm üretme amacı taşıyan bir tefsir niteliğinde olduğunu göstermektedir. Eserin tek nüsha olması ve herhangi bir tahkik çalışmasına konu olmaması, araştırmanın özgün değerini artıran önemli bir unsurdur. Bu çalışma, söz konusu nüsha üzerinden ahkâm âyetlerine ilişkin yorum geleneğini ortaya koymayı, İshak b. Ali b. el-Hasen'in düşünce sistematiğini açığa çıkarmayı ve klasik fıkhî tefsir geleneğine ilmî bir katkı sunmayı amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This study examines the aḥkām (legal) verses discussed in Hulāṣat al-Tafāsīr, a Qurʾānic commentary authored by Ishāq b. ʿAlī b. al-Ḥasan, of which only a single manuscript has survived to the present day. The fact that the work exists in only one copy and has not previously been subjected to any scholarly analysis significantly increases the necessity and originality of this research. Accordingly, the study begins with an overview of classical and modern exegetical works focusing on aḥkām verses. A qualitative research method has been adopted, employing text-centered analysis, comparative examination, and cross-referencing with classical tafsīr literature. Particular attention is given to verses in which the author explicitly elaborates on the process of deriving legal rulings. In order to better understand the author's exegetical approach, the relevant verses are first analyzed as presented in Hulāṣat al-Tafāsīr, and then compared with major classical and contemporary works, most notably al-Ṭabarī's Jāmiʿ al-Bayān, al-Zamakhsharī's al-Kashshāf, and al-Ṣābūnī's Aḥkām al-Qurʾān. While the author generally adheres to the Ahl al-Sunnah tradition, he also incorporates opinions from different legal schools. Although variant Qurʾānic readings (qirāʾāt) are mentioned, no explicit preference is stated. The author actively employs fundamental concepts of tafsīr methodology such as abrogation (nāsikh–mansūkh), ambiguity (mujmal), and occasions of revelation (asbāb al-nuzūl). Moreover, classical exegetical techniques—such as interpreting the Qurʾān by the Qurʾān itself, by the Sunnah, and by poetic evidence—are frequently utilized. Morphological and syntactical analyses of key terms are provided, and potential questions arising from the text are addressed. The uniqueness of the manuscript and the absence of any prior critical edition or scholarly study further enhance the academic value of this research. This study aims to elucidate the tradition of legal verse interpretation as reflected in this manuscript, to reveal the author's intellectual framework, and to contribute to the classical tradition of juridical Qurʾānic exegesis.
Benzer Tezler
- İshak b. Ali b. el-Hasen'in Hulâsatü't-tefâsîr isimli eserinin rivayet ve dirayet açısından incelenmesi
The Examination of İshak b. Ali b. el-Hasen's Work Named Hulaasatu't-tefaaseer in Rivayah and Dirayah
EMRE GÜNGÖR
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinKütahya Dumlupınar ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İLHAMİ GÜNAY
- İshak b. Ali b. el-Hasen'in Hulâsatü't-tefâsîr isimli eserinin Kur'an ilimleri açısından incelenmesi
The Examination of İshak b. Ali b. el-Hasen's Work Named Hulaasatu't Tefaaseer in Terms of Quran Sciences
MUHAMMED KÜLAHLI
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinKütahya Dumlupınar ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İLHAMİ GÜNAY
- İlk dönem Sünnî makâlât türü eserlerde Şiî fırkaların tasnifi problemi
The problem of classification of Shiīte sects in the works in Sunnī makalāt style of the first period
MİNE GÖK
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
DinÇukurova ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. İSMAİL YÜRÜK
- Mütekaddimîn dönemi Eş'arî kelâm kaynaklarında hadis kullanımı ve Haber-i Vâhid'in delil değeri
The use of hadith and the evidential value of Khabar al-Wāḥid in early Ash'arī kalām sources
ABDULLAH AÇIKGÖZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinOndokuz Mayıs ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. RIZA KORKMAZGÖZ
- İbnü'l-Kâzerûnî'nin Muhtasarü't-Târîh min Evveli'z-zamân ilâ müntehâi Devleti Beni'l-Abbâs adlı eserinin tercüme ve değerlendirmesi
Translation and evaluation of the works Ibn al Kazaruni's Mukhtasar al-Tarikh min Awal al-Zaman ila muntaha Dawlat Bani'l-Abbas
ÜMİT YILDIZ