Mustafa mahmûd'un“luğzu'l-hayat”adlı kitabının sinirsel makine ve insan çevirileri üzerine karşılaştırmalı bir inceleme: Deneysel bir yaklaşım
A comparative analysis of the neural machine & human translations of mustafa mahmoud's book 'lughz-u'l hayat': An experimental approach
- Tez No: 1014309
- Danışmanlar: PROF. DR. HATİCE TÖREN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Makine çevirisi, Türk dili, Machine translation
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Yeni Türk Dili Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Mısırlı düşünür Mustafa Mahmûd'un bilimsel-felsefî mahiyetli“Luğzu'l-Hayat”(Hayatın Gizemi) adlı eserinin Arapçadan Türkçeye aktarımında Sinirsel Makine Çevirisi (SMÇ) ile insan çevirisinin niteliksel kapasitelerini deneysel bir yöntemle karşılaştırmayı amaçlamaktadır. Araştırma kapsamında, DeepL çeviri makinesinin çıktıları ile araştırmacı tarafından gerçekleştirilen insan çevirisi; ses bilgisi, şekil bilgisi, sözdizimi ve anlambilim olmak üzere dört temel dilsel düzlemde analiz edilmiştir. Deneysel inceleme sonucunda, yapay zekâ tabanlı SMÇ modellerinin teknik terminoloji ve genel söz varlığında yüksek doğruluk oranları sergilediği, ancak Mustafa Mahmûd'un özgün üslubunu yansıtan edebî sanatlar, kültürel bağlamlar, deyimsel yapılar ve dinî-felsefî kavramların aktarımında ciddi semantik sapmalar yaşadığı tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular, makine çevirisinin hız ve veri işleme avantajına rağmen, bağlam odaklı ve estetik kaygı taşıyan felsefî metinlerin tercümesinde insan bilişinin ve kültürel yetkinliğinin vazgeçilmez bir unsur olduğunu kesin bir biçimde ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
This study aims to compare the qualitative capacities of Neural Machine Translation (NMT) and human translation through an experimental method in the translation of the scientific-philosophical work titled“Lughz al-Hayat”by the Egyptian thinker Mustafa Mahmûd from Arabic to Turkish. Within the scope of the research, the outputs of the DeepL translation machine and the human translation performed by the researcher were analyzed across four fundamental linguistic levels: phonetics, morphology, syntax, and semantics. As a result of the experimental investigation, it was determined that AI-based NMT models exhibit high accuracy rates in technical terminology and general vocabulary, yet experience significant semantic deviations in the rendering of literary devices, cultural contexts, idiomatic structures, and religious-philosophical concepts reflecting Mustafa Mahmûd's unique style. The findings clearly demonstrate that despite the speed and data processing advantages of machine translation, human cognition and cultural competence remain indispensable elements in the translation of context-oriented philosophical texts with aesthetic concerns.
Benzer Tezler
- Mustafa Mahmûd'un 'El-Hurûc Mine't-Tâbût' adlı romanının tahlili
Analysis of Mustafa Mahmoud's novel 'Al-Khurûj Min al-Tabout
AYŞE UĞURCAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Doğu Dilleri ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiDoğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ LEYLA YAKUPOĞLU BORAN
- Modern Mısır edebiyatında Mustafâ Mahmûd ve“el-Afyûn”romanının teknik incelemesi
Mostafa Mahmoud in modern Egypt literature and the technical investigtion of his novel el Afyun
NEDA KASIM
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Doğu Dilleri ve EdebiyatıAtatürk ÜniversitesiArap Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İLKNUR EMEKLİ
- II. Mahmud döneminde İşkodralı Mustafa Paşa isyanı
The revolt of Mustafa Pasha of Shkodra during the reign of Sultan Mahmud II
ALİ ERBAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Tarihİstanbul Medeniyet ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET MERT SUNAR
- Modern Mısır tiyatrosunda Mustafa Mahmud ve tiyatrocu kişiliği
Mustafa Mahmoud and his theatrical persona in modern Egyptian theater
FURKAN TAĞLI
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DilbilimAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YAKUP CİVELEK
- Mısırlı yazar Mustafa Mahmûd ve“Racul Tahte's-Sıfr”adlı bilim kurgu romanı'nın tahlili
Egyptian author Mustafa Mahmûd and the analysis of the science fiction novel named“Racul Tahte's-Sifr”Vildan Dulek
VİLDAN DÜLEK
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Doğu Dilleri ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiDoğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖMER İSHAKOĞLU