Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğunda serum nöronal pentraksin 2 ve nörogranin seviyelerinin incelenmesi: DEHB'nin nörobiyolojik temellerine yeni bir bakış
Investigation of serum neuronal pentraxin 2 and neurogranin levels in attention deficit hyperactivity disorder: New perspective on the neurobiological foundations of ADHD
- Tez No: 1014466
- Danışmanlar: DOÇ. DR. FETHİYE KILIÇASLAN
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları, Child Health and Diseases
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Harran Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Giriş: Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB), dikkatsizlik ve/veya hiperaktivite ve dürtüsel davranışlarla karakterize yaygın görülen nörogelişimsel bir bozukluktur. Etiyolojisinde dopamin ve noradrenalin düzeylerindeki anormalliklerin yanı sıra son yıllarda glutamaterjik sistem, oksidatif stres ve nöroinflamasyonun da rolü vurgulanmaktadır. Bununla birlikte patofizyolojisi tam olarak açıklanabilmiş değildir. Nöronal pentraksin 2 (NPTX2), eksitatör sinaptogenez ve sinaptik plastisite gibi mekanizmalarda rol alan, glutamaterjik sistemle ilişkili bir pentraksin proteinidir. NPTX2, sinaptik glutamat salınımını düzenleyerek nöroplastisiteyi etkiler ve öğrenme ile hafıza süreçlerinde rol oynar. Nörogranin (NRGN/Ng) ise özellikle serebral korteks, hipokampüs ve striatumda bulunan, Ca2+-duyarlı kalmodulin (CaM) bağlayıcı bir proteindir. NRGN'nin, uzun süreli potansiyasyon (LTP) ve uzun süreli depresyon (LTD) gibi sinaptik plastisite mekanizmalarında görev alarak öğrenme ve bellekte kritik bir işlevi olduğu düşünülmektedir. Amaç: Bu çalışmada, DEHB'li bireylerde NPTX2 ve Nörogranin proteinlerinin serum düzeylerinin sağlıklı kontrollerle karşılaştırılarak bu proteinlerin hastalığın gelişimindeki olası rollerinin incelenmesi ve ayrıca bu parametrelerin hastalık şiddeti ve hastaların dikkat-bilişsel alanlardaki performansları ile olan ilişkilerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Yöntem: Çalışma örneklemi, Harran Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk ve Ergen Psikiyatri Kliniğine başvuran, DSM-5'e göre DEHB tanısı alan 6–12 yaş arası çocuk ve ergenlerden oluşan vaka grubu ile herhangi bir psikiyatrik veya tıbbi tanısı olmayan sağlıklı gönüllülerden oluşan kontrol grubundan oluşmaktadır. Çocuğa ve ailesine ait bilgiler sosyodemografik bilgi formu ile kaydedilmiştir. Okul Çağı Çocukları İçin Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi- Şimdi ve Yaşam Boyu Şekli–DSM-5 (ÇDŞG–ŞY–DSM–5–T) ile yapılan yarı yapılandırılmış tanısal değerlendirme yapılmıştır. Dikkat ve davranış ölçümü için Conners Anababa Dereceleme Ölçeği-Yenilenmiş/Uzun Formu (CADÖ-Y/U) doldurulmuş, yürütücü işlevler Stroop testi ile, hastalık şiddeti ise Klinik Global İzlem xi (CGI) Ölçeği ile değerlendirilmiştir. Bireylerin zeka düzeyleri Wechsler Çocuklar İçin Zekâ Ölçeği – Revize Edilmiş Versiyonu (WISC-R) sonuçları ve klinik gözleme göre belirlenmiştir. Alınan venöz kan örneklerinde serum NPTX2 ve NRGN düzeyleri ELISA yöntemiyle ölçülmüştür. Bulgular: DEHB (n=44) ve kontrol (n=44) grupları yaş (p=0,843) ve cinsiyet (her iki grupta %61,4 erkek; p=1,000) açısından benzerdi. Serum NPTX2 düzeyi DEHB grubunda kontrollere kıyasla anlamlı olarak daha düşük bulunurken (sırasıyla 14420 [10291] pg/mL ve 18419 [9549] pg/mL; p=0,009) serum NRGN düzeyinde ise gruplar arasında anlamlı fark saptanmamıştır (73,07 [137,71] pg/mL ve 94,39 [2521,25]; p=0,206). DEHB grubunda WISC-R sözel, performans ve toplam zekâ puanları kontrollere göre daha düşük, Conners ölçeğinin DEHB ile ilişkili tüm puanları ise daha yüksek bulunmuştur (tümü p<0,001). DEHB grubu içinde ln(NPTX2) düzeyi ile dikkat eksikliği odaklı Conners alt ölçekleri ve DEHB indeksi arasında pozitif yönde ilişkili tespit edilmiştir: Bilişsel Problemler/Dikkatsizlik (rho=0,347, p=0,021), DEHB İndeksi (rho=0,300, p=0,048) ve DSM-Dikkatsizlik (rho=0,380, p=0,011). Buna karşın her iki biyobelirteç de CGI hastalık şiddeti, WISC-R ve Stroop parametreleriyle anlamlı korelasyon göstermemiştir. NRGN herhangi bir klinik veya bilişsel değişkenle ilişkili bulunmamıştır. Çoklu doğrusal regresyon modelinde ln(NPTX2) için yalnızca grup (DEHB) değişkeni anlamlı saptanmıştır (B=-0,2283; p=0,0363; düzeltilmiş R²=0,115). ROC analizinde serum NPTX2'nin DEHB'yi ayırt etme performansı anlamlı ancak sınırlı bulunmuştur (AUC=0,662; %95 GA 0,548–0,775; p=0,009); Youden indeksine göre en iyi kesim noktası 18533,8 pg/mL için duyarlılık %50,0, özgüllük %81,8 olarak hesaplanmıştır. Sonuç: DEHB tanılı çocuklarda serum NPTX2 düzeyleri sağlıklı kontrollere göre anlamlı düzeyde düşük bulunmuş, NRGN düzeyleri ise gruplar arasında farklılaşmamıştır. Grup düzeyinde düşük olmasına karşın DEHB grubu içinde NPTX2 ile dikkatsizlik belirtileri arasında saptanan pozitif ilişki, bu proteinin DEHB'nin glutamaterjik ve sinaptik patofizyolojisinde rol oynayabileceğini düşündürmektedir. Bulguların daha büyük örneklemli ve boylamsal çalışmalarla doğrulanması gerekmektedir.
Özet (Çeviri)
Introduction: Attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD) is a common neurodevelopmental disorder characterized by inattention and/or hyperactive and impulsive behaviors. In its etiology, abnormalities in dopamine and noradrenaline levels, as well as the roles of the glutamatergic system, oxidative stress, and neuroinflammation in recent years, have been emphasized. However, its pathophysiology has not yet been fully explained. Neuronal pentraxin 2 (NPTX2) is a pentraxin protein associated with the glutamatergic system, involved in mechanisms such as excitatory synaptogenesis and synaptic plasticity. NPTX2 regulates synaptic glutamate release, influencing neuroplasticity and playing a role in learning and memory processes. Neurogranin (NRGN/Ng), on the other hand, is a Ca2+-sensitive calmodulin (CaM) binding protein, primarily found in neurons of the cerebral cortex, hippocampus, and striatum. Ng is thought to play a critical role in learning and memory by participating in synaptic plasticity mechanisms such as long-term potentiation (LTP) and long-term depression (LTD). Objective: The aim of this study was to compare the serum levels of NPTX2 and Neurogranin proteins in individuals with ADHD with healthy controls, to investigate the possible roles of these proteins in the development of the disorder, and to evaluate the relationships of these parameters with disease severity and patients' attention-cognitive performance. Methods: The study sample consisted of a patient group of children and adolescents aged 6–12 years diagnosed with ADHD according to DSM-5, who applied to the Harran University Faculty of Medicine Child and Adolescent Psychiatry Clinic, and a control group of healthy volunteers without any psychiatric or medical diagnoses. Information regarding the child and their family was recorded using a sociodemographic information form. A semi-structured diagnostic evaluation was performed using the Schedule for Affective Disorders and Schizophrenia for School-Age Children – Present and Lifetime Version–DSM-5 (K-SADS-PL–DSM-5). Attention and behavior problems were assessed using the Conners Parent Rating Scale-Revised/Long (CPRS-R/L), executive functions were evaluated with the Stroop test, and xiii disease severity was assessed using the Clinical Global Impressions (CGI) Scale. The participants' intelligence levels were determined based on the Wechsler Intelligence Scale for Children – Revised (WISC-R) results and clinical observation. Serum NPTX2 and NRGN were measured in venous blood samples by ELISA. Results: The ADHD (n=44) and control (n=44) groups were comparable regarding age (p=0,843) and gender (61,4% boys in each; p=1,000). While serum NPTX2 levels were significantly lower in the ADHD group compared to controls (14420 [10291] pg/mL and 18419 [9549] pg/mL, respectively; p=0,009), no significant difference was observed between the groups in serum NRGN levels (73,07 [137,71] pg/mL and 94,39 [2521,25]; p=0,206). In the ADHD group, WISC-R verbal, performance, and full-scale IQ scores were lower compared to controls, whereas all ADHD-related scores of the Conners scale were higher (all p<0,001). Within the ADHD group, positive correlations were found between ln(NPTX2) levels and the inattention-focused Conners subscales as well as the ADHD Index: Cognitive Problems/Inattention (rho=0,347, p=0,021), ADHD Index (rho=0,300, p=0,048), and DSM-Inattention (rho=0,380, p=0,011). In contrast, neither biomarker significantly correlated with CGI severity, WISC-R, or Stroop parameters. NRGN was not associated with any clinical or cognitive variables. In the multiple linear regression model for ln(NPTX2), only the group (ADHD) variable was found to be significant (B=-0, 2283; p=0,0363; adjusted R²=0,115). In the ROC analysis, the diagnostic performance of serum NPTX2 in discriminating ADHD was significant but limited (AUC=0,662; 95% CI 0,548–0,775; p=0,009); based on the Youden index, at the optimal cut-off point of 18533,8 pg/mL, sensitivity was 50,0% and specificity was 81,8%. Conclusion: Serum NPTX2 levels in children diagnosed with ADHD were significantly lower compared to healthy controls, whereas NRGN levels did not differ between the groups. Despite being lower at the group level, the positive correlation observed between NPTX2 and inattention symptoms within the ADHD group suggests that this protein may play a role in the glutamatergic and synaptic pathophysiology of ADHD. These findings need to be confirmed by longitudinal studies with larger sample sizes.
Benzer Tezler
- Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu olan çocuklarda serum fosfolipaz A2 enzim düzeyinin araştırılması
Investigation of blood phospholipase A2 level in children with attention deficit hyperactivity disorder
EMİNE BENGÜ TEKE
- Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunda LncOB, serum leptin ve nöropeptit Y seviyelerinin beslenme alışkanlıkları ve metilfenidat tedavisi ile ilişkisinin incelenmesi
Investigation of the relationship between nutritional habits, methylphenidate treatment, and levels of LncOB, serum leptin, and neuropeptide Y in attention deficit hyperactivity disorder
BÜŞRA ÇOBAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
PsikiyatriGaziantep ÜniversitesiÇocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ BARAN ÇALIŞGAN
- Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu tanılı çocuklarda serum galektin-1, galektin-3, galektin-8 ve galektin-9 düzeylerinin değerlendirilmesi
Evaluation of serum galectin-1, galectin-3, galectin-8 and galectin-9 levels in children with attention deficit hyperactivity disorder
ZÜLEYHA ULUSOY
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
PsikiyatriKaradeniz Teknik ÜniversitesiÇocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ESRA HOŞOĞLU
- Erişkin dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu hastalarında ürotensin ıı düzeylerinin, oksidatif metabolizmanın ve oksidatif dna hasarının değerlendirilmesi
Oxidative metabolism, oxidative dna damage and urotensin ii levels among adult attention deficit and hyperactivity disorder patients
İHSAN AKSOY
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2016
PsikiyatriGaziantep ÜniversitesiRuh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET ÜNAL
- Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğunda oksidatif metabolizmanın araştırılması
Evaluation of oxidative metabolism in attention deficit and hyperactivity disorder
MÜSLÜM KUL
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2010
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıHacettepe ÜniversitesiÇocuk Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. M. FATİH ÜNAL