Geri Dön

Türkiye'de yılan, akrep ve mantar zehirlenmelerinin pandemi öncesi, pandemi süreci ve deprem sonrası dönemde epidemiyolojik değişimi

Epidemiological changes in snakebite, scorpion sting, and mushroom poisoning cases in Türkiye during pre-pandemic, pandemic, and post-earthquake periods

PDF İndir

  1. Tez No: 1014744
  2. Yazar: RIFAT PAMUK
  3. Danışmanlar: PROF. DR. TURAN BUZGAN
  4. Tez Türü: Doktora
  5. Konular: Halk Sağlığı, Public Health
  6. Anahtar Kelimeler: Akrepler, COVID 19, Deprem, Mantarlar, Pandemiler, Yılan, Scorpions, COVID 19, Earthquake, Fungi, Pandemics, Snake
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi
  10. Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Enfeksiyon Hastalıklarının Epidemiyolojisi Bilim Dalı
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Bu araştırma, COVID‒19 pandemisi kapanma/kısıtlama dönemi ile 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli depremleri sonrasında Türkiye'de mantar zehirlenmeleri, akrep sokmaları ve yılan ısırmalarına bağlı hastane başvurularındaki epidemiyolojik değişimi değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Retrospektif, tanımlayıcı ve analitik tasarımdaki çalışmada, 1 Mayıs 2019–31 Aralık 2023 dönemine ait Kamu Hastaneleri Genel Müdürlüğü ICD-10 kodlu hastane başvuru verileri, TÜİK ölüm verileri ve TÜİK nüfus verileri kullanılmıştır. Mantar zehirlenmesi T62.0, akrep sokması T63.2 ve yılan ısırması T63.0 kodları üzerinden tanımlanmıştır. Günlük başvuru serilerinde belirgin mevsimsellik ve aşırı dağılım (overdispersiyon) saptanması nedeniyle pandemi kapanma döneminin etkisi Negatif Binomiyal Kesintili Zaman Serisi modeliyle değerlendirilmiş; coğrafi dağılım, demografik özellikler, depremden etkilenen 11 ilde 2022–2023 aynı takvim aralığı karşılaştırması ve vaka-fatalite oranları incelenmiştir. Çalışma döneminde toplam 53.875 başvuru saptanmıştır; bunların 25.738'i mantar zehirlenmesi, 21.735'i akrep sokması ve 6.402'si yılan ısırmasıdır. Negatif Binomiyal modelde, mevsimsellik ve zaman eğilimi kontrol edildiğinde pandemi kapanma döneminde mantar zehirlenmelerinde anlamlı azalma saptanmıştır (IRR=0,7863; p=0,00005). Akrep sokmalarında Türkiye geneli düzeyde anlamlı değişim görülmemiştir (IRR=0,9805; p=0,75319). Yılan ısırmalarında ise kapanma döneminde anlamlı artış izlenmiştir (IRR=1,2049; p=0,00750). İl bazlı analizler, pandemi ve deprem sonrası değişimlerin coğrafi olarak heterojen olduğunu göstermiştir. Ölüm sayısı en yüksek tanı grubu mantar zehirlenmeleri olmuş; yılan ısırmalarında vaka-fatalite oranı mantar zehirlenmelerine yakın bulunmuştur. Sonuç olarak, pandemi ve afet gibi makro düzey krizlerin doğa kaynaklı toksikolojik başvurular üzerindeki etkisi tanı grubuna, mevsime, coğrafyaya ve insan davranışına göre farklılaşmaktadır. Bu bulgular, toksikolojik risklerin halk sağlığı, afet yönetimi ve sağlık hizmet planlamasında ayrı bir başlık olarak izlenmesi gerektiğini göstermektedir.

Özet (Çeviri)

This study aimed to evaluate epidemiological changes in hospital admissions due to mushroom poisoning, scorpion stings, and snakebites in Türkiye during the COVID‒19lockdown/restriction period and after the February 6, 2023 Kahramanmaraş-centered earthquakes. This retrospective, descriptive, and analytical study used ICD-10-coded hospital admission data obtained from the General Directorate of Public Hospitals, mortality data from the Turkish Statistical Institute, and population data for the period between May 1, 2019 and December 31, 2023. Mushroom poisoning was defined by T62.0, scorpion sting by T63.2, and snakebite by T63.0. Since the daily admission series showed marked seasonality and overdispersion, the effect of the pandemic lockdown period was evaluated using a negative binomial interrupted time series model. Geographical distribution, demographic characteristics, earthquake-affected provinces, and case-fatality rates were also examined. During the study period, 53,875 admissions were identified: 25,738 mushroom poisonings, 21,735 scorpion stings, and 6,402 snakebites. In the negative binomial model, after controlling for seasonality and time trend, mushroom poisoning admissions significantly decreased during the lockdown period (IRR=0.7863; p=0.00005). No statistically significant national-level change was observed in scorpion stings (IRR=0.9805; p=0.75319). In contrast, snakebite admissions significantly increased during the lockdown period (IRR=1.2049; p=0.00750). Province-level analyses showed that changes during the pandemic and post-earthquake periods were geographically heterogeneous. Mushroom poisonings had the highest number of deaths, while the case-fatality rate for snakebites was close to that of mushroom poisonings. In conclusion, the effects of macro-level crises such as pandemics and disasters on nature-related toxicological admissions vary by diagnostic group, season, geography, and human behavior. These findings indicate that toxicological risks should be monitored as a distinct component of public health, disaster management, and health service planning.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    356240

    Şaman kültürünün Anadolu Türk tekstiline yansıması

    Reflection of Turkish textile Shaman culture

    MELAHAT DAMLA GÜRLEYEN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2013

    Güzel SanatlarDokuz Eylül Üniversitesi

    Tekstil ve Moda Tasarımı Ana Sanat Dalı

    PROF. DR. NESRİN ÖNLÜ

  2. Tez No

    192719

    Tarımda çalışan kadınların sorunları

    The problems of women in agricelture

    EVİN KASIMOĞLU

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2006

    Halk SağlığıDicle Üniversitesi

    Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı

    PROF.DR. NURAN ELMACI

  3. Tez No

    242704

    Türkiye'de yetişen bazı Eryngıum L. türleri üzerinde farmakognozik araştırmalar

    Pharmacognostic studies on some Eryngium L. species growing in turkey

    SİNEM ASLAN ERDEM

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2009

    Eczacılık ve FarmakolojiAnkara Üniversitesi

    Farmakognozi Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. MURAT KARTAL

  4. Tez No

    425575

    Bireysel ve toplumsal hafıza bağlamında otobiyografik sanat yapıtı

    Otobiographic art work in the context of individual and collective memory

    DUYGU SABANCILAR IŞTIN

    Sanatta Yeterlik

    Türkçe

    Türkçe

    2016

    Güzel SanatlarMimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi

    Resim Ana Sanat Dalı

    DOÇ. GÜLÇİN ÖZDEMİR

  5. Tez No

    982947

    Türkiye'de yayılış gösteren zehirli bir yılan türü macrovipera lebetinus (linnaeus, 1758)'un helmint faunası

    Helmint fauna of macrovipera lebetinus (linnaeus, 1758), a poisonous snake species spreaded in Turkey

    YELİZ CİVİL

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2025

    ParazitolojiBursa Uludağ Üniversitesi

    Biyoloji Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. HİKMET SAMİ YILDIRIMHAN

Geri Dön