Medreselerde okutulan Arapça gramer kitapları Şemdinli Seyyid Taha Kur'ân kursu örneği
Arabic grammar textbooks taught i̇n the madrasas: The case of the Şemdinli Seyyid Taha Qurʾān course
- Tez No: 1014788
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ FERHAT ARICI
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Arap dili, Gramer, Medreseler, Madrasahs
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hakkari Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Medreseler, İslâm eğitim geleneğinin en köklü kurumları arasında yer almakta ve tarih boyunca hem dinî ilimlerin hem de Arapçanın öğretildiği temel merkezler olarak varlığını sürdürmektedir. Kur'ân ve Sünnet'in doğru anlaşılması, Arapça gramer ilimlerine hâkimiyeti zorunlu kıldığından, sarf ve nahiv medrese eğitiminde her zaman özel bir yer tutmuştur. Bu ilimler, yalnızca dil öğretimi açısından değil, aynı zamanda İslâmî ilimlerin anlaşılmasının anahtarı olması bakımından da önem taşımaktadır. Bu çalışmada, Şemdinli'de faaliyet gösteren Seyyid Taha Kur'ân Kursu'nda okutulan Arapça gramer kitapları ele alınmıştır. Amaç, bu kurumda sürdürülen öğretim geleneğini yakından incelemek ve okutulan eserlerin eğitim sürecindeki yerini ortaya koymaktır. Bu doğrultuda hem klasik kaynaklardan yararlanılmış hem de mevcut uygulamalar dikkate alınarak medrese pratiği değerlendirilmeye çalışılmıştır. Elde edilen veriler, söz konusu kurumda Arapça öğretiminin büyük ölçüde klasik medrese geleneğini koruyarak sürdürüldüğünü göstermektedir. Eğitim sürecinde belirli bir sıra takip edilmekte, eserler kademeli olarak okutulmakta ve özellikle ezber ile tekrar önemli bir yer tutmaktadır. Okutulan eserler, öğrencinin dil yapısını kavramasına yardımcı olan sistemli bir öğretim anlayışını yansıtmaktadır. Bu çalışma, medrese geleneğinin günümüzde nasıl devam ettiğini somut bir örnek üzerinden ortaya koymakta ve klasik Arapça öğretiminin yalnızca geçmişe ait bir model olmadığını, günümüzde de canlılığını koruduğunu göstermektedir.
Özet (Çeviri)
Madrasas are among the most established institutions in the Islamic educational tradition and have historically functioned as key centers for both religious sciences and the teaching of Arabic. Since a proper understanding of the Qurʾân and the Sunnah requires a solid command of Arabic grammar, the disciplines of ṣarf (morphology) and naḥw (syntax) have always held a central place in madrasa education. These disciplines are important not only for language learning but also as essential tools for understanding Islamic sciences. This study focuses on the Arabic grammar textbooks taught at the Seyyid Taha Qurʾān Course in Şemdinli. The aim is to examine the teaching tradition maintained in this institution and to identify the role of these classical texts within the educational process. In this context, both classical sources and current practices have been taken into consideration in order to better understand the functioning of the madrasa system. The findings show that Arabic instruction in this institution largely preserves the classical madrasa tradition. The teaching process follows a structured order, texts are taught gradually, and memorization and repetition play a significant role. The selected textbooks reflect a systematic approach aimed at helping students grasp the structure of the language. This study presents a concrete example of how the madrasa tradition continues today and demonstrates that classical Arabic teaching is not merely a historical model but remains a living educational practice.
Benzer Tezler
- Fatih Döneminden Tanzimata kadar Osmanlı medreselerinde Arapça öğretimi
Arabic education in the Ottoman madrasas from the reign of Sultan Mehmed II the conqueror prior to the Tanzimat
BETÜL CAN
Doktora
Türkçe
2009
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiYabancı Diller Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSA YILDIZ
- Ahmed Cevdet Paşa ve medreselerde okutulan bazı sarf-nahiv-belâgat kitaplarına ta'lîkâtı
Ahmed Cevdet Pasha and explanatory notes about some morphology-syntax and eloquence books which was taught at madrassas
İBRAHİM SANCAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
DilbilimRecep Tayyip Erdoğan ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUSTAFA IRMAK
- Osmanlı Dönemi Mu'rib eserleri'nin değerlendirilmesi -Avamil Mu'ribleri örneği-
The analyse of the Mu'rib books in the Ottoman Period- Avamil Mu'ribs case study-
FATIMA BETÜL KADAĞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Doğu Dilleri ve EdebiyatıMarmara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ŞÜKRAN FAZLIOĞLU
- Abdü'l-Hakîm es-Siyalkûtî ve“Hâşiyetü Siyalkûtî ʻAlâ Hâşiyeti Abdi'l-ğafûr ʻAle'l-Fevâidi'z-Ziyâiyye”
Abd al-Hakim siyalkuti and the gloss of siyalkuti on the gloss of 'Abd al-Ghafur Al-lari on al-Fawa'id al-Di̇ya'i̇yya
FATİH KILIÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
Doğu Dilleri ve EdebiyatıAtatürk ÜniversitesiArap Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET SADİ ÇÖGENLİ
- Muhammed b. Ali b. Hilâl ve el-İsbâh ala Merâhi'l-Ervâh adlı eserinin edisyon kritiği
Muhammad b. Ali b. Hilal and Editional Critique of His Work Named al-Isbah ala Marah al-Arwah
RIFAT IŞIK
Doktora
Türkçe
2019
Doğu Dilleri ve EdebiyatıSelçuk ÜniversitesiDoğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RECEP DİKİCİ