Bursa Arkeoloji Müzesi'ndeki Artuklu dönemi sikkeleri
Artuqid period coins in the Bursa Archaeology Museum
- Tez No: 1014796
- Danışmanlar: DOÇ. DR. SEVAY ATILGAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sanat Tarihi, Art History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sanat Tarihi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Milattan önce 7. yüzyıldan itibaren basılan sikkeler, ait oldukları coğrafyanın siyasi, kültürel, sanatsal ve dinî yapısı ile figüratif anlayışını yansıtan önemli kültür varlıklarıdır. Bu yönüyle sikkeler, yalnızca ekonomik dolaşım araçları olmanın ötesinde, tarihsel, kültürel ve sanatsal veriler sunan birer belge niteliği taşımaktadır. Bu kapsamda, İslami dönem sikkeleri içinde yer alan ve bu araştırmanın konusunu oluşturan Bursa Arkeoloji Müzesi'ndeki Artuklu dönemi sikkeleri, siyasal, dinî ve iktisadî verilerin yanı sıra dönemin kültürel ve sanatsal eğilimlerini yansıtan özgün üsluplarıyla Anadolu için önemli bir grubu temsil etmektedir. Bu çalışmada, Bursa Arkeoloji Müzesi koleksiyonundaki 181 Artuklu sikkesi; tipoloji, ikonografi ve epigrafik veriler temel alınarak nümizmatik ve sanat tarihi yöntemleriyle incelenmiş, sikkelerin dönem içindeki yeri ve önemi değerlendirilmiştir. İnceleme sonucunda, Mardin, Hısn-ı Keyfa, Amid ve Dunaysr gibi merkezlerde bastırılan Artuklu sikkelerinin, ticari işlevlerinin yanı sıra propaganda, bilgi aktarımı ve kitle iletişim aracı olarak da kullanıldığı ortaya konulmuştur. Artuklu sikkelerinin ayrıca Fahreddin, Necmeddin, Kutbeddin ve Hüsameddin gibi Arapça kökenli İslami adların yanı sıra Artuk, Kara ve Yuluk gibi Türkçe sıfatlara da yer verilmiş; Kelime-i Tevhid'in sikkelerde yaygın bir biçimde kullanıldığı ve bunun yanında dua ile lanet içerikli ibarelerin de tercih edildiği anlaşılmıştır. Artuklu sikkelerindeki büst ve portre kullanımı ise, Hristiyan devletlerle kurulan ticari ve kültürel ilişkilerin etkisini yansıtırken; figürlü tasarımların bakır sikkelerde tercih edildiği ve halife adıyla İslami vurgunun öne çıkarıldığı anlaşılmaktadır. Bu çerçevede ele alınan çalışma, Artuklu sikkelerinin figüratif süsleme ve tasarım özellikleri bakımından tarihsel gelişimini, üretim koşullarını ve sanat tarihi açısından önemini ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
Coins minted since the 7th century BCE constitute significant cultural artifacts that reflect the political, cultural, artistic, and religious structures, as well as the figurative understanding, of the regions to which they belong. In this respect, coins are not merely instruments of economic circulation, but also function as documents that provide historical, cultural, and artistic data.Within this framework, the Artuqid-period coins housed in the Bursa Archaeology Museum—forming the subject of this study and belonging to the corpus of Islamic-period coinage—represent an important group for Anatolia due to their distinctive styles, which reflect the political, religious, and economic conditions of their time, as well as the cultural and artistic tendencies of the period.In this study, 181 Artuqid coins from the Bursa Archaeology Museum collection have been examined through numismatic and art historical methods, based on typological, iconographic, and epigraphic data, and their place and significance within their historical context have been evaluated. The analysis reveals that Artuqid coins minted in centers such as Mardin, Ḥiṣn Kayfā, Amid, and Dunaysr were used not only for commercial purposes but also as instruments of propaganda, information dissemination, and mass communication.In addition to Arabic-origin Islamic names such as Fakhr al-Dīn, Najm al-Dīn, Quṭb al-Dīn, and Ḥusām al-Dīn, the coins also feature Turkish epithets such as Artuq, Kara, and Yuluk. It has been observed that the Kalima al-Tawḥīd is widely used on these coins, alongside inscriptions containing prayers and imprecations. Furthermore, the use of busts and portraits reflects the influence of commercial and cultural interactions with Christian states, while figural designs are predominantly preferred on copper coins, and Islamic emphasis is reinforced through the inclusion of the caliph's name.In this context, the present study demonstrates the historical development, production conditions, and art historical significance of Artuqid coins, particularly in terms of their figurative decoration and design characteristics.
Benzer Tezler
- Bursa Arkeoloji Müzesi'ndeki Roma İmparatorluk dönemi korinth ve kompozit sütun başlıkları
Corinthian and composite column capitals from the Roman Imperial period in the Bursa Archeological Museum
UFKUNUR EZGİ OKTAY GÜNDÜZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
ArkeolojiAnkara ÜniversitesiArkeoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SERDAR HAKAN ÖZTANER
- Bursa Arkeoloji Müzesi'ndeki Kios kökenli figürlü mezar stelleri
Grave stelae with figures originating from the Kios in the Bursa Archaeological Museum
FAHRİYE CEREN KOLUKIRIK
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
ArkeolojiBursa Uludağ ÜniversitesiArkeoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA ŞAHİN
- Edirne Türk İslam Eserleri Müzesi'ndeki Osmanlı çinileri
Ottoman tiles in Edirne Turkish Islamic Arts Museum
SELİZ AYAYDIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Sanat TarihiAkdeniz ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. LALE AVŞAR
- Bandırma Arkeoloji Müzesi'nden bir grup pişmiş toprak unguentarium
A group of terracotta unguentarium from Bandırma Archeology Museum
BETÜL GÜNEŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
ArkeolojiBursa Uludağ ÜniversitesiArkeoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. REYHAN ŞAHİN