Fatma Aliye'nin yazılarında din, modernleşme ve yenilenme
Fatma Aliye's writing of religion, modernization and renewal
- Tez No: 1014842
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MUHAMMET AYDIN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Fatma Aliye, Kelam, Modernleşme, Fatma Aliye, Islamic theology, Modernization
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gümüşhane Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Fatma Aliye'nin eserlerinde din, modernleşme ve dinde yenilenme kavramlarının nasıl ele alındığını incelemeyi amaçlamaktadır. 19. yüzyılda Osmanlı Devleti'nde yaşanan modernleşme süreci, gelenek ile Batı düşüncesi arasında bir gerilim alanı oluşturmuş; bu süreçte din, toplumsal yapının hem koruyucu hem de dönüştürücü unsuru olarak öne çıkmıştır. Bu bağlamda Fatma Aliye, gelenek ile modernleşme arasında denge kurmaya çalışan önemli bir kadın düşünür olarak dikkat çekmektedir. Araştırmada, yazarın romanları, makaleleri ve özellikle kelam alanına temas eden eserleri doküman incelemesi ve tematik analiz yöntemiyle ele alınmıştır. Çalışmada, Fatma Aliye'nin kadın, eğitim, evlilik ve toplumsal rol gibi konuları İslami referanslarla nasıl temellendirdiği ve modernleşme karşısında nasıl bir tavır geliştirdiği ortaya konulmuştur. Yazarın, kadın meselesini Batılı feminist söylemlerden ziyade İslam'ın özüne dayandırarak ele alması, onun düşünsel özgünlüğünü göstermektedir. Bunun yanı sıra çalışmada, Fatma Aliye'nin materyalizm ve pozitivizm gibi akımlara karşı geliştirdiği kelam temelli eleştiriler incelenmiş; madde, ruh ve varlık anlayışı üzerinden yürüttüğü tartışmalar değerlendirilmiştir. Bu yönüyle yazarın, yalnızca edebî bir şahsiyet değil, aynı zamanda dinde yenilenme fikrini savunan bir düşünür olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Sonuç olarak bu tez, Fatma Aliye'nin gelenek ile modernleşme arasında kurduğu ilişkiyi kadın ve kelam perspektifinden ele alarak literatüre katkı sunmayı hedeflemektedir.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine how the concepts of religion, modernization, and religious renewal are addressed in Fatma Aliye's works. The modernization process experienced in the Ottoman Empire during the nineteenth century created a tension between tradition and Western thought, during which religion emerged as both a protective and transformative element of the social structure. In this context, Fatma Aliye stands out as an important female intellectual who seeks to establish a balance between tradition and modernization. In this research, the author's novels, articles, and especially her works touching upon the field of kalam (Islamic theology) were analyzed using document analysis and thematic analysis methods. The study reveals how Fatma Aliye grounds issues such as women, education, marriage, and social roles within Islamic references and the attitude she develops toward modernization. Her approach to the women's question based on the essence of Islam rather than Western feminist discourse demonstrates her intellectual originality. In addition, the study examines her kalam-based critiques of movements such as materialism and positivism, evaluating her discussions on matter, spirit, and existence. In this respect, it is concluded that the author is not only a literary figure but also a thinker who advocates the idea of religious renewal. As a result, this thesis aims to contribute to the literature by analyzing Fatma Aliye's relationship between tradition and modernization from the perspectives of women and kalam.
Benzer Tezler
- İstanbul ve Anadolu'da Rifâiyye: Ma'rifiyye Kolu
The Rifaiyya in Istanbul and Anatolia: The Maʿrifiyya Branch
FATMA ÜRESİN
- VIII. asır kadın muhaddisleri (Zehebî'nin hocaları özelinde)
The women muhaddithat of the 8th century (With special attention to Imam Adh-Dhahabi's teachers)
FATMA BULUT
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
DinSüleyman Demirel ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TALAT SAKALLI
- Refik Epikman yaşamı-sanatı-sanat eğitimciliği
Başlık çevirisi yok
FATMA TALİA YAĞIZ
Yüksek Lisans
Türkçe
1990
Güzel SanatlarGazi ÜniversitesiEl Sanatları Eğitimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. GÖNÜL GÜLTEKİN
- Tarih-i Burhaneddin-i Belhi (Lady Sheil'in anıları)
History of Burhaneddin-i Belhi (Memories of Lady Sheil)
NİHAL ÇANKAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
1999
Doğu Dilleri ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiFars Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET KANAR
- Authority, will, and subjectivity in Fatma Aliye's writings and novels
Fatma Aliye'nin yazılarında ve romanlarında otorite, irade ve öznellik
BAŞAK DENİZ ÖZDOĞAN DOĞDUASLAN
Doktora
Türkçe
2023
Türk Dili ve EdebiyatıBoğaziçi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HALİM KARA