Birinci basamağa başvuran astım hastalarında inhaler cihaz kullanımının değerlendirilmesi ve eğitim müdahalesinin etkisi
Evaluation of inhaler device use and the effect of educational intervention in patients with asthma presenting to primary care
- Tez No: 1015258
- Danışmanlar: DOÇ. DR. NİLÜFER EMRE
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Aile Hekimliği, Family Medicine
- Anahtar Kelimeler: Astım, Doktorlar-birinci basamak, Eğitim, Asthma, Physicians-primary care, Education
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Pamukkale Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada, birinci basamağa başvuran astım tanılı ve inhaler tedavi kullanan hastalarda inhaler cihaz kullanım tekniğinin değerlendirilmesi, kullanım hatalarının belirlenmesi ve verilen birebir eğitim müdahalesinin inhaler cihaz kullanım becerisi ile astım kontrolü üzerindeki etkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Astım, hava yollarının kronik inflamasyonu ile seyreden, değişken solunum semptomları ve hava akımı kısıtlılığı ile karakterize yaygın bir solunum sistemi hastalığıdır. Uzun dönemli hastalık kontrolünde düzenli izlem, uygun farmakolojik tedavi ve hasta eğitimi temel unsurlardır. İnhaler ilaçlar astım tedavisinde önemli bir yer tutmakla birlikte, tedavi etkinliği büyük ölçüde cihazların doğru teknikle kullanılmasına bağlıdır. Kullanım hataları ilacın akciğerlere yeterli düzeyde ulaşmasını engelleyerek semptom kontrolünü azaltabilmekte ve sağlık hizmeti kullanımını artırabilmektedir. Bu nedenle birinci basamakta inhaler kullanım tekniğinin değerlendirilmesi ve gerekli eğitim müdahalelerinin uygulanması önem taşımaktadır. Çalışma, Eylül 2025–Şubat 2026 tarihleri arasında Denizli ilinde bulunan 15 Mayıs Aile Sağlığı Merkezi'ne kayıtlı astım tanılı hastalarla yürütülmüştür. İlk aşaması kesitsel-tanımlayıcı, ikinci aşaması müdahale çalışması niteliğinde olan araştırmada, dahil edilme kriterlerini karşılayan ve çalışmayı tamamlayan 88 hasta değerlendirilmiştir. Veriler; sosyodemografik ve klinik özellikleri içeren yapılandırılmış anket formu, Astım Kontrol Testi ve cihaz tipine özgü inhaler kullanım gözlem listeleri ile toplanmıştır. Katılımcıların kullandıkları Ölçülü Doz İnhaler, Diskus, Breezhaler, Handihaler, Turbuhaler, Ellipta ve Respimat cihazlarına ait kullanım basamakları araştırmacı tarafından gözlem yoluyla değerlendirilmiş, ardından her hastaya kullandığı cihaza uygun birebir eğitim verilmiştir. Değerlendirmeler eğitim öncesinde, eğitimden hemen sonra, birinci ayda ve üçüncü ayda tekrarlanmıştır. Çalışmaya katılan hastaların yaş ortalaması 48,1±14,7 yıl olup, hastaların %60,2'si kadındı. Katılımcıların %78,4'ü daha önce inhaler kullanımı konusunda eğitim aldığını belirtmesine rağmen, bu eğitimi tamamen yeterli bulanların oranı %29,0 idi. Eğitim öncesinde hastaların %30,7'si inhaler kullanımında zorluk yaşadığını bildirmiş; en sık zorlanılan basamakların doğru nefes alma ve doz sayısını ayarlama olduğu görülmüştür. Eğitim müdahalesi sonrasında tüm inhaler cihaz tiplerinde doğru kullanım skorlarında artış izlenmiş, bu artış birinci ve üçüncü ay değerlendirmelerinde kısmen azalsa da eğitim öncesi düzeylerin üzerinde kalmıştır. Ölçülü Doz İnhaler kullanan hastalarda doğru kullanım skoru eğitim öncesinde %73,4 iken eğitim sonrasında %93,2'ye yükselmiş, üçüncü ayda %86,7 olarak saptanmıştır. Benzer şekilde Diskus, Turbuhaler, Breezhaler, Handihaler ve Ellipta kullanan hastalarda da eğitim sonrasında doğru kullanım oranları artmıştır. Astım Kontrol Testi puanı eğitim öncesinde 18,8±4,4 iken, birinci ayda 20,7±3,3'e ve üçüncü ayda 20,6±3,6'ya yükselmiştir. Ayrıca İnhaler doğru kullanım skoru ile AKT puanı arasında eğitim öncesinde pozitif yönde yüksek düzeyde ve istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptanmıştır (r=0,707; p<0,001). Bu ilişkinin birinci ayda pozitif yönde orta düzeyde (r=0,647; p<0,001), üçüncü ayda ise pozitif yönde orta-yüksek düzeyde devam ettiği görülmüştür (r=0,695; p<0,001). Bu çalışma, birinci basamakta uygulanan birebir ve cihaz tipine özgü inhaler kullanım eğitiminin, astım hastalarında inhaler cihaz kullanım becerisini artırdığını ve astım kontrolüne olumlu katkı sağladığını göstermektedir. Bununla birlikte doğru kullanım oranlarının zamanla azalması, tek seferlik eğitimin yeterli olmayabileceğini ve inhaler kullanım tekniğinin birinci basamak izlemlerinde düzenli aralıklarla gözden geçirilmesi gerektiğini düşündürmektedir.
Özet (Çeviri)
This study aimed to evaluate inhaler device technique, identify common usage errors, and examine the effects of individualized educational intervention on inhaler device use skills and asthma control among patients diagnosed with asthma and using inhaler therapy who presented to primary care. Asthma is a common respiratory disease characterized by chronic airway inflammation, variable respiratory symptoms, and airflow limitation. Regular follow-up, appropriate pharmacological treatment, and patient education are essential components of long-term disease control. Although inhaler medications play an important role in asthma treatment, their therapeutic effectiveness largely depends on the correct use of inhaler devices. Errors in inhaler technique may prevent sufficient drug delivery to the lungs, thereby reducing symptom control and increasing healthcare utilization. Therefore, assessment of inhaler technique and implementation of necessary educational interventions are particularly important in primary care settings. The study was conducted between September 2025 and February 2026 with patients diagnosed with asthma who were registered at 15 Mayıs Family Health Center in Denizli, Türkiye. In this study, the first phase was designed as cross-sectional and descriptive, while the second phase was conducted as an interventional study. A total of 88 patients who met the inclusion criteria and completed the study were evaluated. Data were collected using a structured questionnaire including sociodemographic and clinical characteristics, the Asthma Control Test, and device-specific inhaler technique observation checklists. The use steps of the Metered Dose Inhaler, Diskus, Breezhaler, Handihaler, Turbuhaler, Ellipta, and Respimat devices used by the participants were evaluated by the researcher through direct observation. Subsequently, each patient received individualized training specific to the inhaler device they used. Evaluations were repeated before the training, immediately after the training, at the first month, and at the third month. The mean age of the patients included in the study was 48.1±14.7 years, and 60.2% of them were female. Although 78.4% of the participants reported that they had previously received training on inhaler use, only 29.0% considered this training to be completely sufficient. Before the training, 30.7% of the patients reported difficulty in using inhalers; the most commonly challenging steps were correct inhalation and dose adjustment. Following the educational intervention, correct usage scores increased across all inhaler device types. Although these scores partially decreased at the first- and third-month evaluations, they remained above pre-training levels. Among patients using a Metered Dose Inhaler, the correct usage score increased from 73.4% before training to 93.2% after training and was 86.7% at the third month. Similarly, correct usage rates increased after training among patients using Diskus, Turbuhaler, Breezhaler, Handihaler, and Ellipta devices. The Asthma Control Test score increased from 18.8±4.4 before training to 20.7±3.3 at the first month and 20.6±3.6 at the third month. In addition, a strong, positive, and statistically significant correlation was found between the inhaler correct usage score and the Asthma Control Test score before training (r=0.707; p<0.001). This relationship remained positive and moderate at the first month (r=0.647; p<0.001) and positive at a moderate-to-strong level at the third month (r=0.695; p<0.001). This study demonstrates that individualized and device-specific inhaler technique training provided in primary care improves inhaler device use skills and contributes positively to asthma control in patients with asthma. However, the decline in correct usage rates over time suggests that a single training session may not be sufficient and that inhaler technique should be reviewed regularly during primary care follow-up visits.
Benzer Tezler
- Hatay ili birinci basamakta sık görülen kronik hastalıklarda bakımın hasta perspektifinden değerlendirilmesi
Evaluation of care from patients' perspective in frequently seen chronic illness in hatay primary health care
MUSTAFA YILDIZ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2016
Aile HekimliğiMustafa Kemal ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ERHAN YENGİL
- Birinci basamağa başvuran hastalarda tamamlayıcı-alternatif tedavi (TAT) kullanımı ve nedenleri
Utilization reasons of complementary-alternative medicine (CAM) on patients in primary care settings
MUHAMMET ALİ KILIÇ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2013
Aile HekimliğiDokuz Eylül ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. VİLDAN MEVSİM
ÖĞR. GÖR. EDİZ YILDIRIM
- Birinci basamağa başvuran erişkin bireylerin karşılanmamış koruyucu sağlık hizmeti ihtiyacının belirlenmesi
Detecting unmet preventative healthcare needs of adults who apply to primary health care
SÜHEYLA ATALAY
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2017
Aile HekimliğiMarmara ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET AKMAN
- Birinci basamağa başvuran 18-49 yaş arasındaki kadınların üreme sağlığı ihtiyaçlarının tespiti
Determination of reproductive health needs of 18-49 year-old women at primary care
YELİZ ÖZENDİ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2017
Aile HekimliğiMarmara ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEMNUNE ÇİĞDEM APAYDIN KAYA
- Birinci basamağa başvuran tip 2 DM hastalarında görülen anksiyete ve depresyonun hastalık algısı ile ilişkisi
The relationship between anxiety and depression risk with the illness perception in the diabetes mellitus patients admitted to the primary care
CEREN AKKOL
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2018
Aile HekimliğiDokuz Eylül ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TOLGA GÜNVAR