Çağdaş sanatta nesne-temsil ilişkileri bağlamında halı ve kilimin kavramsal dönüşümü
The conceptual transformation of carpets and kilims in the context of object representation relationships in contemporary art
- Tez No: 1015272
- Danışmanlar: DOÇ. MERT BARLAS
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Güzel Sanatlar, Fine Arts
- Anahtar Kelimeler: El halısı, Kavramsal sanat, Kültürel bellek, Kültürel kimlik, Özel temsiller, Hand carpet, Conceptual art, Cultural memory, Cultural identity, Summary representations
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Heykel Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Heykel Sanat Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Çalışmam, 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren çağdaş sanatta yaşanan paradigma değişimi ışığında, geleneksel bir zanaat nesnesi olan halı ve kilimin sanatsal bir ifade aracına dönüşüm sürecini ele almaktadır. Modernizmin evrenselci ve biçimci anlayışından uzaklaşan sanat pratikleri, hazır-nesne kavramıyla başlayan ve post-modern teoriyle derinleşen bir dönüşümle nesne-temsil ilişkilerini köklü biçimde yeniden tanımlamıştır. Araştırma, teknik yeniden-üretim ve aura kaybı kavramları ile büyük anlatıların sonu tezini temel kuramsal çerçeve olarak benimsemektedir. Bu düzlemde, halı ve kilim artık salt işlevsel veya dekoratif nesneler olmaktan çıkarak, kültürel hafıza, kimlik politikaları, toplumsal cinsiyet, göç ve politik eleştiri gibi temaların işlendiği kavramsal bir platforma dönüşmüştür. Çalışmada, bu dönüşümü somutlaştıran dört temel sanatsal yaklaşım öne çıkmaktadır: İlk olarak, kültürel bellek ve politik söylem bağlamında geleneksel motiflerin dijital deformasyonu ve savaşın yıkıcı etkilerinin tekstil diline aktarımı incelenmektedir. İkinci olarak, ekolojik eleştiri odağında, doğal tahribatın dokunsal enstalasyonlarla temsili ve ekolojik farkındalık yaratma stratejileri analiz edilmektedir. Üçüncü tematik eksende, materyal ve teknik dönüşüm çerçevesinde dokumanın heykelsi forma evrilmesi ve geleneksel tekniklerle modernist estetiğin harmanlanması ele alınmaktadır. Son olarak, küresel kimlik sorgulamaları kapsamında kültürel klişelerin yapı bozuma uğratılması ve geleneksel estetiğin sokak sanatıyla buluşması irdelenmektedir. Dolayısıyla, halı ve kilim çağdaş sanatta, estetik bir obje olmaktan çıkarak, izleyiciyi fiziksel ve duyusal deneyime dahil eden, zaman ve emeğin görünür kılındığı, toplumsal hafızayı canlandıran ve politik söylemleri dönüştüren dinamik bir pratiğe evrilmiştir. Bu dönüşüm, sanat alanında kullanılan malzeme zenginliğini artırmış, bunun yanında sanat ile zanaat arasındaki hiyerarşik ayrımı da sorgulayarak disiplinler arası yeni anlatım olanakları yaratmıştır.
Özet (Çeviri)
My study examines the transformation of carpets and rugs—traditional craft objects—into artistic means of expression, in light of the paradigm shift that has taken place in contemporary art since the second half of the 20th century. Artistic practices that moved away from the universalist and formalist approach of modernism have fundamentally redefined object-imagerepresentation relationships through a transformation that began with the concept of the readymade and deepened with postmodern theory. The research adopts the concepts of technical reproduction and the loss of aura, along with the thesis of the end of grand narratives, as its main theoretical framework. In this context, carpets and kilims have ceased to be merely functional or decorative objects, instead, they have become conceptual platforms that address themes such as cultural memory, identity politics, gender, migration, and political critique. The study highlights four key artistic approaches that embody this transformation: First, the digital deformation of traditional motifs and the translation of the destructive effects of war into the language of textiles are examined within the context of cultural memory and political discourse. Second, within the focus of ecological critique, the representation of environmental degradation through tactile installations and strategies for fostering ecological awareness are analyzed. The third thematic axis addresses the sculptural evolution of weaving within the framework of material and technical transformation, as well as the blending of traditional techniques with modernist aesthetics. Finally, in the context of global identity inquiries, the deconstruction of cultural clichés and the encounter between traditional aesthetics and street art are explored. Thus, carpets and rugs in contemporary art have evolved from mere aesthetic objects into dynamic practices that engage the viewer in physical and sensory experience, make time and labor visible, revive social memory, and reshape political discourse. This transformation has enriched the range of materials used in the arts while also questioning the hierarchical divide between art and craft, thereby creating new interdisciplinary modes of expression.
Benzer Tezler
- Çağdaş sanatta kültürelleşen tüketim: Sosyal medya oyununun yaratıcı imgeleme ve kavramsal düşünmeye etkisi
Culturalized consumption in contemporary art: The impact of social media game on creative imagination and conceptual thinking
SENA MOR
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Güzel SanatlarHacettepe ÜniversitesiSeramik Ana Sanat Dalı
DOÇ. DR. CEREN SELMANPAKOĞLU
- Resimde kendine ait nesne ve mekân deneyimleri
Own object and space experiences in painting
ELİF DÜLEK
- The memory of Çubukçu Han as a visual archaeological experiment
Bir görsel arkeoloji denemesi olarak Çubukçu Han hatırası
HAYDAR AKDAĞ
Doktora
İngilizce
2025
Güzel SanatlarYeditepe ÜniversitesiPlastik Sanatlar ve Resim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FERHAT ÖZGÜR
- Modern ve sonrası dönemde nesnelerin sanatta temsil ve ifade biçimlerinde popüler kültürün etkisi
The effect of popular culture on objects in the artistic representation and expression forms in the modern and the post periods
AYFER TUTKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Sanat TarihiIşık ÜniversitesiSanat Kuramı ve Eleştiri Bilim Dalı
PROF. DR. GÜNCEL ÖNKAL
- Ecological modalities as tools at play in collaborative comprovisational works
İşbirlikçi comprovisational eserlerde ekolojik modalitelerin işleyişi
AMY TERESE SALSGIVER
Doktora
İngilizce
2025
Müzikİstanbul Teknik ÜniversitesiMüzik Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. EMMANOUIL EKMEKTSOGLOU