Geri Dön

Kant'ın transandantal düşüncesi ekseninde çağdaş fenomenolojide öne çıkan nesnellik anlayışlarının eleştirisi

A critique of prominent conceptions of objectivity in contemporary phenomenology in the context of Kant's transcendental philosophy

PDF İndir

  1. Tez No: 1015806
  2. Yazar: FAZİLET FATIMA ALÇIK
  3. Danışmanlar: PROF. DR. EMRE ŞAN
  4. Tez Türü: Doktora
  5. Konular: Felsefe, Philosophy
  6. Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi
  10. Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Felsefe Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Bu tezdeki temel amaç, nesnelliği açıklarken gerçeklik ile ideal arasındaki boşluğu kapatmaya çalışmaktır. Tez boyunca bu amacın dayandığı soru; Kant'taki haliyle“Düşüncenin öznel koşulları nasıl nesnel geçerlilik taşıyacaklar?”olarak ve Husserl'deki haliyle de“Geometri ve matematik gibi idealliklerden hareketle nasıl olur da nesnel bir bilim oluşur?”şeklinde ele alınmaktadır. Bu sorular esasen alttan yatan şu sorularla da ilişkilidir: Duyumsanır alan ile bilinç arasında herhangi bir boşluk var mıdır? Böyle bir boşluk varsa ikisi arasında nasıl bir irtibat sağlanabilir? Boşluğun olmadığı savunulursa nesnellik tanımları içinde bilinç nasıl konumlandırılacaktır? Tezin ele alacağı kuramsal gerilim de tam olarak duyumsanır olanla bilinç arasındaki gerilimle irtibatlıdır. Bu gerilime yanıt aranırken öncelikle Kant'ın transandantal idealizm görüşüne başvurulmuş ve Kopernikçi dönüş bu anlamda ele alınmıştır. Kant'ın bu gerilimi çözerken transandantal ideal ve empirik gerçek arasındaki ilişkiyi kurmaya çalıştığı ve son döneminde ele aldığı Geçiş Projesi'yle gerilimdeki ikiliğe çözüm aradığı üzerinde durulmuştur. Kant'ın özneyi merkeze alan ve ikilikleri çözmeye çalışan transandantal hamlesinin fenomenoloji tarafından nasıl ele alındığı ve eleştirildiği tezin ilk kırılma noktasını oluşturmaktadır. Kant'ın hamlesini tersine çevirerek Kopernik karşıtı tavrı benimseyen Husserl'in öznenin kurucu merkeziliğini eleştirerek özne-nesne arasındaki korelasyonu vurgulaması, fenomenolojinin seyri açısından kritik edilmiştir. Kant ve Husserl ilişkisi bu anlamda ele alınırken her iki filozofun da iki yönlü bir zorunluluğa işaret ettiği vurgulanmıştır: Nesnel olmak için öznel deneyimin ötesine geçme gerekliliği ve öznel deneyime açık olmak için ideal nesnelliğin ötesine geçme gerekliliği. Buradaki çift yönlülüğe vurgunun ihtiyacı, tez boyunca işlenmiştir. Üstelik Husserl'in transandantal idealizme yaklaştığı kadar uzaklaştığı kısımları analiz ederken bilince kapalı bir sisteme yol açıp açmadığı Lebenswelt kavramıyla birlikte incelenmiştir. Husserl bu açıdan eleştirilirken fenomenolojinin seyrinin çağdaş fenomenolojiye kadar Kartezyen felsefeye ve temsil problemine karşı aldığı tavrın problemin köklerini Descartes'a taşıdığını göstermiştir. Fenomenolojinin seyri, temsil problemiyle birlikte dolayım ve dolaysızlık arasındaki ikiliğe yanıt ararken fenomenolojinin dolaysızlık vaadinin dolayımı gerektirdiği gösterilmiştir. Tam da bu nedenle, Husserl'in Geometrinin Kökeni (1939) metni, nesnelliği temellendirirken yazının ve tarihsel a priorinin dolayımı tezin merkezinde yer almaktadır. Bu metnin fenomenolojide alımlanışı, çağdaş fenomenolojinin transandantal idealizmden kopuşunu ya da rasyonalizm açısından revizyonunu ve fenomenolojik bir realizme yol açışını belirlemektir. Dolayısıyla bu tezdeki temel amaç, nesnelliği açıklarken gerçeklik ile ideal arasındaki boşluğu kapatmaya çalışmaktır. Bu amaç, transandantal idealizm ile fenomenolojik realizm ortaklığını ele almaya yol açmıştır. Bu nedenle, bu tezde, fenomenolojik realizm ile transandantal idealizmin beklenmedik ortaklığını savunan Dominique Pradelle'in Être et genèse des idéalités (2023) ve Intuition et idéalités (2020) eserlerine başvurulmuştur.“Realizmle kesişen ve transandantal idealizmden farklı olan fenomenolojik idealizm nedir?”sorusuyla derinleştirilen bu mesele, Pradelle'in yaklaşımının yeniden formüle edildiği sonuç kısmına imkân sağlamıştır. Fenomenolojinin eidetik görüyle vaat ettiği dolaysızlık, formalizasyonda ve tarihsellik anlayışındaki dolaylılık gerekliliği nedeniyle Pradelle'in görüyü kaldırıp dolaylı kategorik doldurma işlevini öne sürmesiyle dönüşüme uğratılmıştır. Buradan hareketle, Husserl'in de ara durumları ifade etmek için kullandığı quasi ön eki kullanılarak kategorik işlemin gerçekleştiği formelleştirmede dolaysızlık ile dolaylılık içine yerleşmeye imkân tanıdığı için neredeyse-görü kavramsallaştırması öne sürülmüştür.

Özet (Çeviri)

The principal aim of this dissertation is to attempt to bridge the gap between the real and the ideal in the explication of objectivity. The question underlying this aim is taken up, in its Kantian formulation, as“How can the subjective conditions of thought possess objective validity”“ and, in its Husserlian formulation, as ”How can an objective science arise on the basis of idealities such as those of geometry and mathematics?“ These questions are essentially connected to the following more fundamental ones: Is there any gap between the sensible domain and consciousness? If such a gap exists, how can a connection between the two be established? If, on the contrary, the absence of such a gap is maintained, how is consciousness to be situated within the definitions of objectivity? The theoretical tension addressed by this dissertation is precisely connected to the tension between the sensible and consciousness. In seeking a response to this tension, recourse is first made to Kant's view of transcendental idealism, and the Copernican turn is examined in this light. It is shown that, in resolving this tension, Kant attempts to establish the relation between the transcendental ideal and the empirical real, and that, in his late period, he sought a solution to the duality of this tension through what is known as the Transition Project (Übergangsprojekt). The manner in which Kant's transcendental move—centered on the subject and aimed at resolving such dualities—is taken up and criticized by phenomenology constitutes the first turning point of the dissertation. Husserl's reversal of the Kantian gesture, his adoption of an anti-Copernican stance, and his critique of the constitutive centrality of the subject in favor of an emphasis on the subject-object correlation are critically examined with regard to the trajectory of phenomenology. In treating the relation between Kant and Husserl in this manner, it is emphasized that both philosophers point to a twofold necessity: the necessity of going beyond subjective experience in order to be objective, and the necessity of going beyond ideal objectivity in order to remain open to subjective experience. The need to underscore this twofold movement is developed throughout the dissertation. Moreover, in analyzing the respects in which Husserl approaches transcendental idealism as much as he distances himself from it, the question of whether his approach gives rise to a system closed in upon consciousness is examined together with the concept of the Lebenswelt. While criticizing Husserl in this respect, it is shown that the trajectory of phenomenology—up to and including post-phenomenology—in its stance against Cartesian philosophy and the problem of representation, in fact carries the roots of the problem back to Descartes himself. In responding to the duality between mediation and immediacy in connection with the problem of representation, it is shown that phenomenology's promise of immediacy itself requires mediation. It is precisely for this reason that Husserl's The Origin of Geometry (1939), and the mediation of writing and of the historical a priori in the grounding of objectivity, occupy a central place in this dissertation. The reception of this text within phenomenology determines post-phenomenology's break with transcendental idealism, or its revision in light of rationalism, and its opening toward a phenomenological realism. Thus, the principal aim of this dissertation—to attempt to bridge the gap between the real and the ideal in the explication of objectivity—has led to the consideration of a partnership between transcendental idealism and phenomenological realism. For this reason, recourse is made to Dominique Pradelle's Être et genèse des idéalités (2023) and Intuition et idéalités (2020), works that defend an unexpected partnership between phenomenological realism and transcendental idealism. This problematic, deepened by the question ”What is a phenomenological idealism that intersects with realism and yet differs from transcendental idealism?", has made possible the reformulation of Pradelle's approach undertaken in the conclusion. The immediacy promised by phenomenology through eidetic intuition is transformed by Pradelle's setting aside of intuition in favor of the indirect function of categorial fulfillment, owing to the necessity of mediation in formalization and in the conception of historicity. On this basis, drawing upon the prefix quasi- that Husserl himself employs to express intermediate states, the conceptualization of quasi-intuition is proposed, since it allows for an inscription within both immediacy and mediation in the formalization in which the categorial operation is carried out.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    460649

    Immanuel Kant'ın salt aklın sınırları içinde din'inde din tasavvuru

    Kant's representation of religion in his work religion within the limits of reason alone

    HÜSEYİN AYDOĞAN

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2017

    FelsefeSakarya Üniversitesi

    Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. KEMAL BATAK

  2. Tez No

    1016482

    Kant ve Hegel'de özgürlüğün edimselleşmesinin zemini olarak teleoloji ve organizma düşüncesi

    Teleological and organismic thought as the ground of the actualization of freedom in Kant and Hegel

    KENAN MUTLUER

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2026

    FelsefeMimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi

    Felsefe Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. KAAN HARUN ÖKTEN

  3. Tez No

    651862

    An introduction to transcendental exposition of Skolem paradox

    Skolem paradoksunun transandantal teşhirine giriş

    ÖMER FARUK ERDEMİR

    Yüksek Lisans

    İngilizce

    İngilizce

    2020

    Felsefeİbn Haldun Üniversitesi

    Felsefe Ana Bilim Dalı

    DR. MUHAMMET İKBAL BAKIR

  4. Tez No

    906043

    Subjectivité chez Hegel

    Hegel'de Öznellik

    CANSU AKARSU

    Doktora

    Fransızca

    Fransızca

    2024

    FelsefeGalatasaray Üniversitesi

    Felsefe Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. MEHMET TÜRKER ARMANER

  5. Tez No

    562447

    Descartes ve Kant'ta Apriori bilgi problemi

    The problem of Apriori knowledge in Descartes and Kant

    GÜRKAN KEMAL AKKOYUN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2019

    FelsefeHacettepe Üniversitesi

    Felsefe Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. AZİZ KURTULUŞ DİNÇER

Geri Dön