Geri Dön

مسائل الاستحسان في تحفة الفقهاء لعلاء الدين السمرقندي جمعا ودراسة

Alâeddin es-Semerkandi'nin Tuhfetü'l-Fukaha'sındaki istihsan meselelerinin incelenmesi

PDF İndir

  1. Tez No: 1015817
  2. Yazar: EMİNCAN FİRDEVSİ
  3. Danışmanlar: PROF. DR. ERTUĞRUL BOYNUKALIN
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Din, Religion
  6. Anahtar Kelimeler: Alaeddin es-Semerkandi, Tuhfetül-Fukaha, İstihsan, Ala al-Din Samarkandi, Tuhfat al-Fuqaha, Istihsan
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Arapça
  9. Üniversite: Marmara Üniversitesi
  10. Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri (arapça) Bilim Dalı
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Özet Bu çalışma, İslam hukuk usulünün temel meselelerinden biri olan ve ikincil bir teşrî kaynağı olarak kabul edilen“istihsan”kavramını ele almaktadır. Araştırma, Alâüddîn es-Semerkandî'nin Tuhfetü'l-Fukahâ adlı eserinde istihsana başvurulan meseleleri sistematik biçimde derleyip incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmacı, müellifin istihsan ile delil getirdiği bütün meseleleri bir araya getirerek istihsan türlerini ve dayandığı delilleri tahlil etmektedir. Çalışmada ayrıca istihsan ile kıyas arasındaki ilişki mercek altına alınmakta; müellifin kıyastan istihsana ya da istihsandan kıyasa geçişinin ardındaki gerekçeler aydınlatılmakta ve istihsan ile istidlal yöntemi çok yönlü biçimde ortaya konulmaktadır. Buna ek olarak, müellifin hayatı, ilmî birikimi ve içinde yetiştiği entelektüel ve toplumsal çevre hakkında özlü bilgi sunulmaktadır. Bu çalışma, Tuhfetü'l-Fukahâ özelinde istihsana odaklanan ilk akademik araştırma niteliğini taşımakta olup İslam hukukunun kolaylaştırıcı boyutunu ve çağımızdaki uygulanabilirliğini gözler önüne sermek açısından özgün bir katkı sunmaktadır. Bunun yanı sıra araştırmacılara, istihsan delilini ve fıkhî sonuçlarını kavramayı kolaylaştıracak somut ve uygulamalı örnekler sağlamaktadır. Tuhfetü'l-Fukahâ'nın şerhi mahiyetindeki Kâsânî'ye ait Bedâiu's-Sanâî'nin şöhret bakımından asıl eserin önüne geçmiş olmasına rağmen, Tuhfetü'l-Fukahâ Hanefî fıkhında köklü ve belirleyici bir konuma sahiptir; bu durum söz konusu kıymetli eserin akademik araştırmalara konu edilmesini zorunlu kılmıştır. Çalışmada aynı zamanda bu alanda daha önce yapılmış herhangi bir araştırmanın bulunmaması ve müellifin pek çok meselede istihsanın gerekçesini (vechi) açıkça belirtmemesi gibi metodolojik güçlüklere de değinilmektedir. Çalışma bir giriş, üç bölüm ve bir sonuçtan oluşmaktadır. Giriş kısmında müellifin biyografisi ve ilmî hizmetleri ele alınmaktadır. Birinci bölüm istihsanın teorik temellerine, ikinci bölüm meselelerin uygulamalı incelenmesine, üçüncü bölüm ise müellifin izlediği yönteme ayrılmıştır. Sonuç kısmında ise temel bulgular ve öneriler bir araya getirilmiştir. Çalışmada bilimsel verilerin toplanmasında tümevarım (istikrâî) yöntemi, terimlerin tanımlanmasında betimleyici (vasfî) yöntem ve istihsan vecihlerinin ile delillerinin ortaya konulmasında ise istinbatî (analitik/çıkarımsal) yöntem kullanılmıştır.

Özet (Çeviri)

This study examines a pivotal concept in the principles of Islamic jurisprudence (Uṣūl al-Fiqh): al-Istiḥsān (juridical preference), which is classified as one of the secondary sources of Islamic legislation. The study systematically collects and analyzes all legal issues in Tuḥfat al-Fuqahāʾ by ʿAlāʾ al-Dīn al-Samarqandī in which the author employs Istiḥsān as a mode of legal reasoning, with the aim of classifying its types and clarifying the evidential bases upon which it rests. The research further investigates the relationship between Istiḥsān and Qiyās (analogical reasoning), elucidating the grounds upon which the author departs from analogy in favor of juridical preference or vice versa, while illuminating his methodological approach to inference from multiple perspectives. In addition, the study provides a concise account of the author's biography, scholarly contributions, and the intellectual and social milieu in which he flourished. This research constitutes the first dedicated academic inquiry into Istiḥsān within Tuḥfat al-Fuqahāʾ. It makes a significant contribution to demonstrating the accommodating and facilitative character of Islamic law and the viability of its application in contemporary contexts. It also furnishes researchers with concrete practical applications that facilitate a more nuanced understanding of Istiḥsān and its jurisprudential implications. Although Badāʾiʿ al-Ṣanāʾiʿ by al-Kāsānī—a commentary on Tuḥfat al-Fuqahāʾ—has eclipsed the original work in terms of scholarly recognition, Tuḥfat al-Fuqahāʾ remains a foundational text in Ḥanafī jurisprudence, which rendered the opening of this work to systematic academic study both necessary and timely. The study also acknowledges the methodological difficulties inherent in this analysis, arising primarily from the absence of prior research in this area and the author's frequent omission of explicit articulation of the rationale (wajh) underlying his recourse to Istiḥsān. The study is organized into an introduction, three chapters, and a conclusion. The introduction addresses the author's biography and scholarly legacy. The first chapter establishes the theoretical foundations of Istiḥsān; the second chapter undertakes a practical analysis of specific jurisprudential issues; and the third chapter examines the author's methodology. The conclusion presents the principal findings and recommendations. Methodologically, the study employs the inductive method for data collection, the descriptive method for terminological definition, and the deductive method for the explication of the nuances and evidential grounds of Istiḥsān.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    529753

    Al Şâtıbi'ye göre istihsan (الاستحسان عند الإمام الشاطبي)

    The theory of al-istihsân in al-Imam Şatibî

    AMIN M.ELMAHDI ALWIRSHAFANE

    Yüksek Lisans

    Arapça

    Arapça

    2018

    DinSüleyman Demirel Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. ADNAN KOŞUM

  2. Tez No

    732094

    مسائل علم المعانيِّ في حاشية الكازرونيِّ على تفسير البيضاويِّفي سورتي البقرة وآل عمران: دراسة تحليليَّة

    Beyzâvî'nin Bakara ve Al-i İmran Surelerindeki tefsiri üzerindeki Kâzerûnî haşiyesinde semantik konular: Analitik bir çalışma / Semantic issues in al-Kazeroni's footnote on the interpretation of al-Baydawi in the two surahs: al-Baqarah and al-Imran: An analytical study

    MAHMOD HAGRE

    Yüksek Lisans

    Arapça

    Arapça

    2022

    DinKarabük Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ SEHİL DERŞEVİ

  3. Tez No

    852536

    المسائل العقدية المختلف فيها بين مدارس أهل السنة والجماعة في ضوء األصول العقديةالمتفق عليها دراسة مقارنة تحليلية

    Divergent creed issues among the schools of ahl assunnah wa al-jama'ah in light of agreed-upon creedal foundations (A comparative analytical study)

    YUSUF BAĞ

    Yüksek Lisans

    Arapça

    Arapça

    2023

    DinThe World Islamıc Scıence & Educatıon Unıversıty (wıse)

  4. Tez No

    965746

    مسائل علم البيان في حاشية الإمام الكازروني على تفسير البيضاوي“دراسة تحليليَّة في السُّور السَّبع الطِّوال”

    İmam Kazarûnî´nin beydâvî´nin tefsirindeki haşiyesinde beyan ilmiyle ilgili meseleler "Yedi Uzun Sure üzerinde analitik çalışmaˮ

    AKEEL SHAWAKH MOHAMAD

    Doktora

    Arapça

    Arapça

    2025

    DilbilimEskişehir Osmangazi Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. YUSUF KARATAŞ

  5. Tez No

    481188

    مسائل فقهية مختارة من كتاب )الروضة الندية( للشيخ صديق حسن خان القنوجي المتوفى سنة ) 1307 ه(Şeyh Sedik Hasan Han el-Kannuşi'nin er-Ravdatu'n-Neddiyye kitabından bazı fıkhi meseleler

    Şeyh Sedik Hasan Han el-Kannuşi'nin er-Ravdatu'n-Neddiyye kitabından bazı fıkhi meseleler

    HAMEED MOHAMMED RASHID RAHEEM

    Yüksek Lisans

    Arapça

    Arapça

    2017

    DinBingöl Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    YRD. DOÇ. DR. MUHİTTİN ÖZDEMİR

Geri Dön