Buluğü'l-Merâm'da delil–istidlâl yöntemleri: Aile hukuku hadisleri örneği
The evidential bases and methods of juristic reasoning in Bulūgh al-Marām: A case study of family law hadiths
- Tez No: 1016251
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ORHAN CANPOLAT
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Hukuk, Religion, Law
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Dicle Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İslam Hukuku Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, İbn Hacer el-Askalânî'nin Buluğü'l-Merâm min Edilleti'l-Ahkâm adlı eserinde yer alan aile hukuku hadislerini delil–istidlâl ilişkisi çerçevesinde incelemektedir. Araştırmanın amacı, söz konusu hadislerin mezhepler tarafından nasıl değerlendirildiğini, bu hadislerden hangi fıkhî hükümlerin çıkarıldığını ve mezhepler arasındaki farklılıkların hangi yorum biçimlerinden kaynaklandığını ortaya koymaktır. Çalışmada nitel araştırma yöntemi benimsenmiş, metin analizi ve mukayeseli inceleme tekniklerinden yararlanılmıştır. Bu kapsamda öncelikle Buluğü'l-Merâm'ın ahkâm hadisleri literatüründeki yeri ve eser etrafında oluşan şerh geleneği ele alınmış, ardından aile hukukuna ilişkin hadisler fıkhî delil değeri ve mezheplerin bu hadisleri kullanma biçimleri açısından değerlendirilmiştir. İnceleme özellikle Hanefî ve Şâfiî mezhepleri merkezinde yürütülmüş, gerekli görülen yerlerde diğer mezheplerin görüşlerine de yer verilmiştir. Araştırma sonucunda mezhepler arasındaki ihtilafların çoğu zaman hadislerin kabul veya reddinden değil, aynı hadislerin farklı şekillerde yorumlanmasından kaynaklandığı tespit edilmiştir. Nikâhta velî şartı, şığâr ve mut'a nikâhları, üç talâk, ric'at, süt hısımlığı, iddet ve nafaka gibi konularda mezheplerin aynı rivayetlerden hareketle farklı hükümlere ulaşabildikleri görülmüş; bu farklılıkların hadislerin delâletinin değerlendirilmesi, rivayetlerin kapsamının belirlenmesi ve hadislerin diğer delillerle birlikte ele alınış biçiminden kaynaklandığı anlaşılmıştır. Bununla birlikte mezheplerin hadisleri yorumlarken kendi hukukî bütünlüklerini ve temel ilkelerini koruma gayreti içerisinde oldukları görülmüştür. Sonuç olarak çalışma, Buluğü'l-Merâm'da yer alan aile hukuku hadislerinin İslâm hukukunda hüküm üretme sürecindeki yerini ortaya koymakta, hadislerin fıkhî hükümlere dönüşümünde yorum ve istidlâlin belirleyici rolünü göstermekte ve hadis ile fıkıh arasındaki ilişkinin daha iyi anlaşılmasına katkı sağlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This study examines the family law hadiths included in Ibn Hajar al-'Asqalani's Bulugh al-Maram min Adillat al-Ahkam within the framework of evidence and legal reasoning (istidlal). The main objective of the research is to determine how these hadiths were evaluated by different legal schools, what juridical rulings were derived from them, and which interpretative approaches gave rise to the differences among the madhhabs. A qualitative research method was employed, and the study was conducted through textual analysis and comparative examination. In this context, the position of Bulugh al-Maram within the literature of ahkam hadiths and the commentary tradition formed around the work were first examined, after which the family law hadiths contained in the work were analyzed in terms of their evidential value and the ways in which they were utilized by the legal schools. The analysis primarily focused on the Hanafi and Shafi'i schools, while the views of other madhhabs were also included where necessary. The findings reveal that the disagreements among the legal schools generally stem not from the acceptance or rejection of hadiths, but from different interpretations of the same narrations. In issues such as guardianship in marriage, shighar and mut'ah marriages, triple divorce, revocation (raj'ah), fosterage, waiting period ('iddah), and maintenance (nafaqah), the legal schools were found to derive different rulings from the same hadith reports. These differences were mainly related to the evaluation of the implications of hadith texts, the determination of their scope, and the manner in which they were considered together with other legal evidences. The study further demonstrates that the legal schools sought to preserve their own juridical coherence and fundamental principles while interpreting these narrations. Consequently, the research highlights the role of family law hadiths in the process of legal reasoning within Islamic law, demonstrates the decisive function of interpretation and istidlal in transforming hadiths into legal rulings, and contributes to a better understanding of the relationship between hadith and fiqh.
Benzer Tezler
- Prostat adenokarsinomlarında psa değerlerinin gleason skor ve klinik evre ile ilişkisi
The relation between psa and gleason score and clinical phase in prostate adenocarsinoma
HACI HASAN ESEN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2005
PatolojiSelçuk ÜniversitesiPatoloji Ana Bilim Dalı
PROF.DR. MUSTAFA CİHAT AVUNDUK
- Mezheplerin fıkhî ihtilaflarında hadislerin rolü (Bulûġu'l-Merâm kitabı aile hukuku özelinde)
The role of haditsh in fıqh disputes of sects. (Law of domestic relations specific to Bulugh al-Maram book)
UMUR BALCI
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
DinAtatürk ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MUAMMER VURAL
- El-Haydırî'nin (894/1489)“Kitâbü'l-Ğarâm bi Edilleti'l-Ahkâm”adlı yazma eserinin edisyon kritiği ve İbn Hacer'in“Bülûğu'l-Merâm min Edilleti'l-Ahkâm”ı ile mukâyesesi
The critical edition of“Kitab al-Gharam bi Adillat al-Ahkam”of al-Khaidiri (894/1489) and its comparison with“Bulugh al-Maram min Adillat al-Ahkam”of Ibn Hajar
HASNA MOHAMMED H K ALWALI
Doktora
Türkçe
2018
DinDokuz Eylül ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. AHMET TAHİR DAYHAN
- Ahmed Davudoğlu'nun hayatı, eserleri ve Selâmet Yolları isimli eseri bağlamında hadisçiliği
Ahmed Davudoğlu's life works and his hadith scholarship in the context of his work titled Selâmet Yolları
MEHMET DİNÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
DinBilecik Şeyh Edebali ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET EFENDİOĞLU
- Arapça mükâlemeye yönelik iki çalışma: Süleyman Sırrı'nın Teshîlü'l-Lehçe ve Zeki Mugâmiz'in Miftâh-ı Mükâleme adlı eserleri
Two studies on Arabic speaking: Süleyman Sırrı's Teshîlü'l-Lehçe and Zeki Mugamiz's Miftâh-i Mükâleme
SEHER CEYHAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
DilbilimBolu Abant İzzet Baysal ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET FARUK ÇİFÇİ