XX–XXI. yüzyıl görsel sanatlarında meditatif estetik: İnceleme ve değerlendirme
Meditative aesthetics in contemporary art of the 20th and 21st centuries: Analysis and evaluation
- Tez No: 1016529
- Danışmanlar: PROF. DR. DEVABİL KARA
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Güzel Sanatlar, Fine Arts
- Anahtar Kelimeler: Batı felsefesi, Transandantal meditasyon, Çağdaş resim sanatı, Western philosophy, Transcendental meditation
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yeditepe Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Plastik Sanatlar ve Resim Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışması, XX–XXI. yüzyıl çağdaş görsel sanatında izleyicide meditatif bir deneyimin oluşmasını mümkün kılan estetik özellikleri analiz etmek ve bu doğrultuda sistematik bir değerlendirme yöntemi geliştirmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın kuramsal çerçevesi, algı fenomenolojisi ile Doğu meditatif pratiklerinin kesişiminde konumlandırılmış; bu iki yaklaşımın ortak paydası olan yargısız ve şimdiki ana yönelen algı deneyimi temel alınmıştır. Araştırma kapsamında, meditatif estetik deneyimi ortaya çıkaran unsurları belirlemek üzere sekiz kriterden oluşan analitik bir model geliştirilmiştir. Bu model, XX–XXI. yüzyıllardan kırktan fazla sanatçının eserlerine uygulanmış ve meditatif estetik bağlamında beş temel yaklaşımın (süreçsel, minimalist, doğa-zaman odaklı, immersif ve kavramsal) ayırt edilmesini sağlamıştır. Ayrıca, 609 görselden oluşan bir veri seti kullanılarak eserlerin meditatif potansiyellerine göre sınıflandırılmasını mümkün kılan bir dijital model oluşturulmuştur. Çalışmanın uygulama boyutunda geliştirilen“Medinasyon”yöntemi, meditatif deneyimin doğrudan sanatsal üretim sürecine aktarılmasını hedeflemekte ve“Altı Görsel Meditasyon”başlığı altında yeniden uygulanabilir bir yaratım modeli sunmaktadır. Bu yöntem, oto-fenomenolojik gözlem ve uzman görüşleri ile desteklenerek değerlendirilmiştir. Araştırma bulguları, meditatif estetiğin hem analiz edilebilir hem de sistematik olarak üretilebilir bir alan olduğunu göstermektedir. Bu bağlamda çalışma, fenomenoloji, sanat tarihi ve tefekkür temelli pratikler arasında disiplinlerarası bir katkı sunmakta; aynı zamanda çağdaş dünyanın hız ve bilgi yoğunluğu karşısında alternatif bir algı ve deneyim modeli önermektedir. Ayrıca, geliştirilen dijital model aracılığıyla yapay zekâ ile estetik deneyim arasındaki ilişki yeni bir araştırma alanı olarak ortaya konulmaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis study was conducted with the aim of analyzing the aesthetic features that enable the emergence of a meditative experience in the viewer within 20th–21st century contemporary visual arts and, accordingly, developing a systematic evaluation method. The theoretical framework of the study is positioned at the intersection of the phenomenology of perception and Eastern meditative practices; it is based on the non-judgmental and presentmoment-oriented perceptual experience, which serves as the common ground between these two approaches. Within this framework, an analytical model consisting of eight criteria was developed to identify the formal and experiential features that contribute to meditative aesthetics. This model was applied to the works of more than forty artists from the 20th and 21st centuries, leading to the identification of five distinct methodological approaches: process-based, minimalist, nature–time oriented, immersive, and conceptual. In addition, a digital model was developed and trained on a dataset of 609 visual works to classify artworks according to their meditative potential. The practical dimension of the research introduces the“Medination”method, which proposes the direct integration of meditative states into artistic production. Structured as“Six Visual Meditations,”this approach offers a reproducible framework for artists and has been evaluated through auto-phenomenological observation and expert feedback. The findings demonstrate that meditative aesthetics can be both systematically analyzed and intentionally produced. The study contributes to an interdisciplinary dialogue between phenomenology, art history, and contemplative practices, while also proposing an alternative mode of perception in response to the fragmented and accelerated experience of contemporary life. Furthermore, the digital model raises a critical question at the intersection of artificial intelligence and art: to what extent can an algorithm detect a phenomenon inherently rooted in human experience?
Benzer Tezler
- La Vie artistique litteraire culturelle et sociale l'Izmir en langue Française (du XVII'eme siecle a nos jours)
Fransızca'da İzmir'in sanatsal edebi kültürel ve toplumsal yaşamı (XVII'inci yüzyıldan günümüze)
HASAN ZORLUSOY
Doktora
Fransızca
1993
Fransız Dili ve EdebiyatıDokuz Eylül ÜniversitesiFransız Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EROL KAYRA
- XX. ve XXI. moda defilelerinin karşılaştırmalı olarak seçilmiş moda markaları üzerindeki etkisi
The influence of 20th and 21th centuries fashion shows on selected fashion brands comparative
BÜŞRA KARAALİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Güzel SanatlarNişantaşı ÜniversitesiTekstil ve Moda Tasarımı Ana Sanat Dalı
YRD. DOÇ. DR. NURSEN GEYİK DEĞERLİ
- Tanzimat`tan Cumhuriyet'e İstanbul'da Latin Katolik yapıları
Latin Catholic buildings in Istanbul (From Tanzimat to Republican era)
SEZİM SEZER SEVİNÇ
Doktora
Türkçe
1997
Sanat TarihiMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiArkeoloji ve Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEMRA GERMANER
- XX. yüzyılda kütüphaneci imgesi ve XXI. yüzyıl için bir model önerisi
The image of the librarian in the XX. century and a model proposal for the XXI. century
İLKER ÇAKMAKKAYA
- XX.yy. sonunda ve XXI.yy. başında Rus kelime hazinesindeki değişiklikler
Change in the treasury of Russian word at the end of XX th century and begining XXI th century
İLYUZA VALEEVA ŞANLI
Yüksek Lisans
Türkçe
2009
Batı Dilleri ve EdebiyatıAnkara ÜniversitesiBatı Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYŞE PAMİR DİETRİCH