Sehî Bey Dîvânı'nda hava, su, ateş ve toprak
Air, water, fire and earth in Sehi Bey's Divan
- Tez No: 1016774
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ EROL ÇÖM
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Selçuk Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
İnsanoğlu, var olduğu günden bu yana temas kurduğu tabiat unsurları üzerinden kendi varlığını anlamlandırma çabasına girmiştir. İlk örnekleri Antik Yunan filozoflarında görülen bu felsefi temellendirme süreci, ilerleyen dönemlerde çeşitlenerek zenginleşmiş ve klasik edebiyat geleneğinin de temel yapı taşlarından biri haline gelmiştir. Bu doğrultuda hazırlanan çalışma, Sehî Bey Dîvânı'ndaki şiirlerde yer alan anâsır-ı erbaaya (dört unsur) dair kavramları; hava, su, ateş ve toprak şeklinde belirlenen dört ana başlık altında, içeriklerine uygun alt başlıklarla tasnif ederek incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın kavramsal çerçevesini ve anâsır-ı erbaanın felsefi arka planını oluştururken başta Erzurumlu İbrahim Hakkı'nın Mârifetnâme adlı eseri olmak üzere konuyla ilgili temel kaynaklardan istifade edilmiştir. Bu kaynaklardan elde edilen veriler rehberliğinde Sehî Bey Dîvânı taranmış; tespit edilen beyitler, anâsır-ı erbaanın gelenekteki karşılıkları ve anlam dünyası göz önünde bulundurularak incelenmiştir. Sanatın kâinattan aldığı ilhamın temelinde anâsır-ı erbaanın yer aldığını söylemek mümkündür. Sehî Bey'in Dîvânı'ndaki şiirlerde bu unsurlara dair kavramlar zengin bir külliyat oluşturmaktadır. Şair, anâsır-ı erbaayı yalnızca temel isimleriyle anmakla yetinmemiş; bu kavramları mazmunlar, atasözleri, tıbbi bilgiler ve felsefi boyutlar gibi pek çok farklı düzlemde ele almıştır. Bu yönüyle Sehî Bey Dîvânı; hem klasik Türk şiiri ve kültürünü hem de mitolojik ve dinî süreçleri bünyesinde barındıran katmanlı bir eser niteliği taşımaktadır. Söz konusu çalışma; tüm bu süreçler arasındaki gerekli bağları kurmayı ve yaptığı açıklamalarla konunun anlaşılmasına katkı sağlamayı amaç edinmiştir.
Özet (Çeviri)
Since its existence, humankind has endeavored to make sense of existence through the natural elements with which it interacts. This process of philosophical grounding, the first examples of which are observed in Ancient Greek philosophers, diversified and enriched in subsequent periods, becoming one of the fundamental cornerstones of the classical literary tradition. Accordingly, this study aims to examine the concepts related to anâsır-ı erbaa (the four elements) in the poems of Sehî Bey's Dîvân; classifying them under four main headings determined as air, water, fire, and earth, with sub-headings appropriate to their content. In establishing the conceptual framework and the philosophical background of the four elements, primary sources—most notably Erzurumlu İbrahim Hakkı's Mârifetnâme—were utilized. Guided by the data obtained from these sources, Sehî Bey's Dîvân was scanned, and the identified couplets were analyzed by considering the tradition's equivalents and the semantic world of the anâsır-ı erbaa. It is possible to state that the four elements lie at the heart of the inspiration art draws from the universe. The concepts related to these elements constitute a rich corpus in Sehî Bey's poetry. The poet did not merely mention these elements by their primary names; he addressed these concepts on many different levels, such as literary tropes (mazmun), proverbs, medical knowledge, and philosophical dimensions. In this respect, Sehî Bey's Dîvân possesses the quality of a layered work that encompasses Classical Turkish poetry and culture as well as mythological and religious processes. The present study aims to establish the necessary connections between all these processes and contribute to the understanding of the subject through its explanations.
Benzer Tezler
- Tezkire-i Şuarâ-yı Cezîre-i Girid'in bağlamlı dizin ve işlevsel sözlüğü
Concordance and functional dictionary of Tezkire-i Şuarâ-yı Cezîre-i Girid
YASEMİN ŞANLI
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Türk Dili ve EdebiyatıBaşkent ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ASLI AYTAÇ
- Sehî Bey Dîvânı(inceleme-metin)
Sehî Bey Dîvâni(inceleme-metin)
MÜSLÜM YILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2010
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiTürk Edebiyatı Bölümü
PROF. DR. KEMAL YAVUZ
- Aydınlı Visâlî'nin şiirlerinde sözvarlığı
Vocabulary of Aydınlı Visâlî's poems
ATALAY VARDAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiTürkiyat Araştırmaları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MÜSLÜM YILMAZ
- Çakeri Divanı (İnceleme-metin)
The Divan of Çakeri surveying-text
SALİH GÜN
Yüksek Lisans
Türkçe
1998
Türk Dili ve EdebiyatıHacettepe ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. OSMAN HORATA
- FakÎh: Hayatı, eserleri, divanı
Başlık çevirisi yok
ERCAN SÜNGER
Yüksek Lisans
Türkçe
2004
Türk Dili ve EdebiyatıGazi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CEMÂL KURNAZ