Senoz Vadisi (Çayeli-Rize)'nin etnobotanik özellikleri
Etnobotanical propertirs of the Senoz Valley (Çayeli-Rize)
- Tez No: 1016807
- Danışmanlar: PROF. DR. SERDAR MAKBUL
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Botanik, Botany
- Anahtar Kelimeler: Etnobotanik, Tıbbi bitkiler, Ethnobotany, Plants-medicinal
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Biyoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma ile Rize ili Çayeli sınırları içerisinde bulunan Senoz Vadisi'ndeki yerel halkın gıda, ilaç, eşya yapımı gibi çeşitli amaçlar için kullandığı bitkilerin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu kapsamda çalışma alanında, hazırlanan anketler çerçevesinde yüz yüze görüşmeler yapılarak bitkilerin kullanım alanları ile ilgili bilgiler derlenmiş ve kullanılan bitkilere ait örnekler toplanmıştır. Toplanan bitkiler bilimsel metotlara göre teşhis edildikten sonra Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Biyoloji Bölümü Herbaryumu (RUB)'nda saklanmıştır. Gerçekleştirilen saha çalışmalarında 13'ü kadın ve 18'i erkek olmak üzere toplam 31 kişi ile görüşmeler yapılmıştır. Senoz Vadisi'nde yerel halk tarafından kullanılan toplam 106 bitki türü belirlenmiştir. Bunlardan 68'inin gıda olarak, 41'inin halk tıbbında ve 93'ünün ise farklı amaçlarla kullanıldığı tespit edilmiştir. Ayrıca belirlenen bu türlerin 47'sinin kültür bitkisi ve 59'unun ise yabani bitki türü olduğu görülmüştür. Etnobotanik amaçlarla kullanılan bitkilerinin büyük çoğunluğunun (%33,96) Asteraceae, Fabaceae, Lamiaceae, Rosaceae ve Rutaceae familyalarına ait olduğu belirlenmiştir. Tespit edilen bitkilerin kullanım değerlerinin 1,0 ile 7,0 arasında değiştiği hesaplanmıştır. En yüksek kullanım değeri 7,0 ile üvez (Sorbus aucuparia)'de kaydedilmiştir. Elde edilen veriler yerel halkın bitkileri çiğ, pişmiş, demleme, kaynatma, merhem, macun, lapa, özünü çıkarma ve sürme gibi farklı uygulama yöntemleri ile kullandıklarını göstermiştir. Araştırma alanındaki tıbbi amaçla kullanılan bitkiler, ICD-11 sisteminde yer alan hastalık kategorilerine göre değerlendirilerek toplam 10 hastalık kategorisi altında gruplandırılmıştır. Belirlenen bu kategorilere göre bilgilendirici konsensüs faktör (FIC) değeri hesaplanmıştır. Hesaplanan bu değere göre Senoz Vadisi'nde yerel halkın tıbbi bitkileri en çok neoplazmlar ve üreme sistemi rahatsızlıklarının tedavisinde kullandıklarını göstermiştir. Bu çalışma ile Rize ili, Çayeli ilçesinde bulunan Senoz Vadisi'ndeki bitkilerin geleneksel kullanımları detaylı olarak ilk kez belirlenmiştir. Elde edilen veriler doğrultusunda, bitkilerin farklı amaçlarla gerçekleştirilen geleneksel kullanımlarına ilişkin bilgiler kayıt altına alınmıştır.
Özet (Çeviri)
This study aimed to identify the plant species utilized by the local people in Senoz Vadisi for various purposes such as food, medicine, and handicraft production. Within this scope, face-to-face interviews were conducted using structured questionnaires in the study area, and information regarding the utilization of plants was collected. In addition, plant specimens were gathered during fieldwork. The collected specimens were identified according to standard taxonomic methods and deposited in the Herbarium of the Department of Biology at Recep Tayyip Erdoğan University (RUB). During the field studies, a total of 31 informants were interviewed, including 13 women and 18 men. A total of 106 plant taxa used by the local people in the Senoz Valley were identified. Of these, 68 were used as food, 41 in traditional medicine, and 93 for various other purposes. Furthermore, 47 of the identified taxa were cultivated plants, while 59 were wild species. It was determined that the majority of ethnobotanically used plants (33.96%) belong to the families Asteraceae, Fabaceae, Lamiaceae, Rosaceae, and Rutaceae. The use values (UV) of the recorded plants ranged between 1.0 and 7.0. The highest use value (7.0) was recorded for Sorbus aucuparia. The findings indicated that local people utilize plants through various preparation methods, including raw consumption, cooking, infusion, decoction, ointment, paste, poultice, extraction, and topical application. Medicinal plants identified in the study area were evaluated according to the disease categories defined in the ICD-11 system and grouped under a total of 10 disease categories. Based on these categories, the Informant Consensus Factor (FIC) was calculated. The results showed that local people in the Senoz Valley most frequently use medicinal plants for the treatment of neoplasms and reproductive system disorders. This study represents the first comprehensive documentation of the traditional uses of plants in the Senoz Valley, located in the Çayeli district of Rize province. Based on the obtained data, information regarding the traditional uses of plants for various purposes was systematically documented.
Benzer Tezler
- Floristik ve çevresel faktörlerin arı ve arı ürünlerinde fiziko-kimyasal ve palinolojik parametrelere etkisi: Senoz vadisi (Çayeli/Rize) örneği
Effects of floristic and environmental factors on physico-chemical and palynological parameters in bee and bee products: The case of Senoz valley (Çayeli / Rize)
ESRA DEMİR KANBUR
Doktora
Türkçe
2021
BiyolojiRecep Tayyip Erdoğan ÜniversitesiBiyoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. VAGİF ATAMOV
- Büyükdere (Senoz) vadisi örneğinde yöresel mimarlığın tarihsel süreklilik kavramındaki rolü
Vernacular architecture and its role in historical continuity with the example of Buyukdere valley
SALİH CEYLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2007
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF.DR. ORHAN HACIHASANOĞLU
- Manazan: Lykaonia Bölgesi'nde bir antik dönem kaya yerleşimi
Manazan: An ancient rock settlement in Lycaonia
MEHMET ŞENGÖZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
ArkeolojiKaramanoğlu Mehmetbey ÜniversitesiArkeoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ERCAN AŞKIN
- Kentsel çevre estetiğinin etik açısından irdelenmesi Ankara özelinde bir değerlendirme
An Evaluative inguiry into urban environmental aesthetics from an ethical standpoint, Ankara as a case in point
ÖZLEM ŞENİZ GÜNDOĞDU
Yüksek Lisans
Türkçe
1999
Kamu YönetimiAnkara ÜniversitesiSosyal Çevre Bilimleri Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. DR. YAMAN ÖRS
- Yerli televizyon dizilerinde yabancı uyruklu kadınların temsili
Representation of foreign women in local tv serials
INNA TATAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
İletişim BilimleriAnkara ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FUNDA ŞENOL CANTEK