Temel psikolojik ihtiyaçların egzersiz düzeyine etkisi: Bir durumsal aracı modeli
The effect of basic psychological needs on exercise level: A moderated mediation model
- Tez No: 1016904
- Danışmanlar: PROF. DR. ÜLVİYE BİLGİN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Spor, Sports
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gazi Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Beden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Araştırma, egzersiz yapan üniversite öğrencilerinin özerklik, yeterlik ve ilişkili olma gibi temel psikolojik ihtiyaçlarının egzersiz yapma düzeylerini nasıl etkilediğini incelemektedir. Ayrıca bu etkinin, dışsal motivasyon türü olan dışsal düzenleme yoluyla ortaya çıkıp çıkmadığı ve sosyal medya kullanımının dışsal düzenleme üzerinden oluşan dolaylı etkiyi düzenleyip düzenlemediği araştırmanın amacını oluşturmaktadır. Öz Belirleme Kuramı ve bu kuramın alt teorileri olan Temel Psikolojik İhtiyaçlar ile Organismik Bütünleşme Kuramı çerçevesinde tasarlanan araştırmada ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırma grubunu, Ankara'daki devlet üniversitelerinde öğrenim gören ve düzenli egzersiz yapan toplam 536 üniversite öğrencisi oluşturmaktadır (272 kadın, 264 erkek; yaş ortalaması X̄= 20,87). Katılımcıların sosyo-demografik özelliklerini belirlemek için“Kişisel Bilgi Formu”uygulanmıştır. Temel psikolojik ihtiyaçlar kapsamında özerklik, yeterlik ve ilişkili olma düzeylerini belirlemek için“Egzersizde Temel Psikolojik İhtiyaçlar Ölçeği”, egzersiz düzeylerini değerlendirmek amacıyla“Serbest Zaman Egzersiz Anketi”uygulanmıştır. Dışsal motivasyon türlerinden biri olan dışsal düzenleme düzeyini belirlemek için“Egzersizde Davranışsal Düzenlemeler Ölçeği-3”kullanılmıştır. Son olarak, katılımcıların sosyal medya kullanım düzeylerini belirlemek amacıyla“Sosyal Medya Kullanım Ölçeği”uygulanmıştır. Araştırma verileri IBM SPSS 25 yazılımı ile analiz edilmiştir. İlişkileri belirlemede Pearson korelasyon analizi, araştırmanın hipotezlerini test etmek amacıyla Bootstrap yöntemini esas alan regresyon analizi uygulanmıştır. Araştırma bulguları, üniversite öğrencilerinin özerklik, yeterlik ve ilişkili olma gibi temel psikolojik ihtiyaçlarının egzersiz düzeylerini anlamlı ve pozitif yönde yordadığını ortaya koymuştur. Bununla birlikte, bu ilişkinin dışsal motivasyon türlerinden biri olan dışsal düzenleme aracılığıyla gerçekleşmediği ve söz konusu süreçte aracı bir mekanizma oluşturmadığı belirlenmiştir. Dışsal düzenleme ve egzersiz düzeyinin, sosyal medya kullanımı üzerindeki etkileşimsel etkisinin de (düzenleyici etki) anlamlı olmadığı görülmüştür. Ayrıca sosyal medya kullanımının, temel psikolojik ihtiyaçlar ile egzersiz düzeyi arasındaki ilişkide ne doğrudan düzenleyici bir rol üstlendiği ne de dışsal düzenleme üzerinden kurulan dolaylı etkiyi düzenlediği saptanmamıştır. Sonuç olarak, araştırma bulguları Öz Belirleme Kuramı kapsamında ele alınan temel psikolojik ihtiyaçların üniversite öğrencilerinin egzersize katılım düzeylerini destekler nitelikte olduğunu ortaya koymuştur. Buna karşılık dışsal düzenlemenin aracı rolü ve sosyal medya kullanımının durumsal aracı etkisi desteklenmemiş, bu sonuçlar araştırma modeli kapsamında egzersiz davranışının dışsal düzenleme ve sosyal medya kullanımı üzerinden açıklanmadığını göstermiştir.
Özet (Çeviri)
This study examines how the basic psychological needs of university students who engage in exercise, namely autonomy, competence, and relatedness, affect their exercise levels. In addition, the study aims to determine whether this effect occurs through external regulation, which is a type of external motivation, and whether social media use moderates the indirect effect formed through external regulation. Designed within the framework of Self Determination Theory and its sub theories, Basic Psychological Needs Theory and Organismic Integration Theory, the study employed a correlational survey model. The study group consisted of a total of 536 university students studying at state universities in Ankara and engaging in regular exercise (272 women, 264 men; mean age X̄ = 20.87). A“Personal Information Form”was used to determine the socio-demographic characteristics of the participants. The“Basic Psychological Needs in Exercise Scale”was administered to determine the levels of autonomy, competence, and relatedness within the scope of basic psychological needs, and the“Leisure Time Exercise Questionnaire”was used to assess exercise levels. The“Behavioural Regulations in Exercise Questionnaire-3”was used to determine the level of external regulation, one of the types of external motivation. Finally, the“Social Media Use Scale”was administered to determine the participants' levels of social media use. The research data were analyzed using IBM SPSS 25 software. Pearson correlation analysis was conducted to determine the relationships between variables, and regression analysis based on the Bootstrap method was applied to test the research hypotheses. The findings revealed that university students' basic psychological needs, including autonomy, competence, and relatedness, significantly and positively predicted their exercise levels. However, it was determined that this relationship did not occur through external regulation, one of the types of external motivation, and that external regulation did not constitute a mediating mechanism in this process. The interaction effect of external regulation and exercise level on social media use was also found to be non-significant. In addition, it was found that social media use neither played a direct moderating role in the relationship between basic psychological needs and exercise level nor moderated the indirect effect established through external regulation. In conclusion, the findings of the study indicate that the basic psychological needs examined within the scope of Self Determination Theory support university students' levels of exercise participation. In contrast, the mediating role of external regulation and the conditional indirect effect of social media use were not supported. These results show that, within the scope of the research model, exercise behavior was not explained through external regulation and social media use.
Benzer Tezler
- Egzersiz liderlerinin özliderlik algıları ile egzersiz katılımcılarının temel psikolojik ihtiyaçları arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigation of the relationship between self-leadership perceptions of exerciseleaders and basic psychological needs of exercise participants
ŞEREF GÜLER
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
PsikolojiMarmara ÜniversitesiBeden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı
PROF. DR. VEYSEL KÜÇÜK
- Fiziksel aktivite ortamlarında kendini fiziksel algılama, temel psikolojik ihtiyaçlar ve hedef yöneliminin güdülenme biçimleri ile ilişkisi
The relationship of physical self-perception, basic psychological needs and goal orientation to motivation types in physical activity environments
İNCİ GÜNEŞ BAKAR
Doktora
Türkçe
2022
SporEge ÜniversitesiBeden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FERİDE ZİŞAN KAZAK
- Çocuklarda davranış değişikliği modellerine dayalı fiziksel aktivite programı geliştirilmesi ve etkinliğinin incelenmesi
Developing a physical activity program based on behavior change models in children and investigation of its efficiency
MIRA A A AMER
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
Fizyoterapi ve Rehabilitasyonİstanbul Üniversitesi-CerrahpaşaFizyoterapi ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SAİME NİLAY ARMAN
- Serbest zaman doyumu, ilgilenimi ve algılanan özgürlük: Fiziksel aktivite yoluyla kadınların güçlenmesi
Leisure time satisfaction, involvement and perceived freedom: Women's empoverment through physical activity
ESRA EMİR
Doktora
Türkçe
2020
SporHacettepe ÜniversitesiEgzersiz ve Spor Fizyolojisi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CANAN KOCA ARITAN
PROF. DR. BÜLENT GÜRBÜZ
- Fitness egzersizi yapan bireylerde temel psikolojik ihtiyaçlar ve egzersiz bağımlılığı
Basic psychological needs and exercise addiction in individuals doing fitness exercise
FETULLAH KAŞKA
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
SporAydın Adnan Menderes ÜniversitesiBeden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÇAĞATAY DERECELİ