Hêmanên kozmîk di dîwana Melayê Cizîrî de
Melayê Cizîrî divanında kozmik unsurlar
- Tez No: 1016983
- Danışmanlar: PROF. DR. HAYRULLAH ACAR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Doğu Dilleri ve Edebiyatı, Eastern Linguistics and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Kürtçe
- Üniversite: Mardin Artuklu Üniversitesi
- Enstitü: Türkiye'de Yaşayan Diller Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Kürt Dili ve Kültürü Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, Melayê Cizîrî Divanı'ndaki kozmik unsurların tespit edilmesi ve yorumlanması amacıyla hazırlanmıştır. Klasik Kürt edebiyatının en önemli şairlerinden biri olan Melayê Cizîrî, şiirlerinde birçok kozmik unsuru sembolik bir şekilde kullanmış ve bunlar aracılığıyla tesavvufi, ontolojik ve felsefî düşüncelerini dile etmiştir. Bu nedenle onun divanı, yalnızca edebî bir eser olarak değil, aynı zamanda fikrî ve tesavvufi bir metin olarak da özel bir öneme sahiptir. Bu çalışmada, kozmoloji, astronomi ve astroloji kavramları ele alınmış ve bazı medeniyetlerdeki gelişimi incelenmiştir. Ayrıca bu kavramların İslam medeniyetindeki yerine dikkat çekilmiş ve klasik edebiyata yansımaları değerlendirilmiştir. Daha sonra Melayê Cizîrî Divanı'nda yer alan kozmik unsurlar tespit edilerek sınıflandırılmıştır. Metodolojik çerçevede metin analizi ve sembolik yorumlama temel yöntemler olarak kullanılmıştır. Çalışmanın materyalini; felek, gökyüzü, yıldız, gezegen, burç, güneş, ay, aydınlık, karanlık vb. unsurların yer aldığı beyit ve bentler oluşturmaktadır. Araştırma sonuçları, kozmik unsurların Melayê Cizîrî'nin divanında yalnızca doğal varlıklar olarak kullanılmadığını göstermektedir. Aksine bu unsurların, şairin düşünce dünyasının şekillenmesinde temel bir role sahip olduğu tespit edilmiştir. Felek ve göksel katmanlar, kaderin ve ilahî düzenin sembolleri olarak karşımıza çıkmaktadır. Gezegenler, yıldızlar ve burçlar insanın ruhsal durumu ve manevi yolculuğu ile ilişkilendirilmektedir. Bu çalışma, kozmik unsurların Melayê Cizîrî'nin edebi kimliğinin oluşmasında temel bir yere sahip olduğunu ortaya koymuştur. Bu nedenle söz konusu unsurların incelenmesi, hem Melayê Cizîrî'nin divanının hem de klasik Kürt edebiyatındaki sembolizmin çok daha iyi anlaşılması açısından önem taşımaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis has been prepared with the aim of identifying and interpreting the cosmic elements in the Divan of Melayê Cizîrî. Melayê Cizîrî, who is one of the most important poets of Classical Kurdish Literature, made use of many cosmic elements as symbolic devices in his poems and expressed his mystical, ontological, and philosophical ideas through them. Therefore, his divan possesses a particular significance not only as a literary work but also as an intellectual and mystical text. In this study, the concepts of cosmology, astronomy, and astrology have been examined, and the development of these sciences in several ancient civilizations has been investigated. In addition, the place of these sciences in Islamic civilization and their influence on classical literature have been evaluated. Subsequently, the cosmic elements found in the Divan of Melayê Cizîrî have been identified and classified. Within the methodological framework, text analysis and symbolic interpretation have been employed as the principal methods. The material of the study consists of couplets, quatrains, and stanzas containing elements such as the celestial sphere (felek), the sky, stars, planets, zodiac signs, the sun, the moon, light, darkness, and similar motifs. These elements have been analyzed within cosmological and mystical contexts. The findings of the study indicate that cosmic elements in the Divan of Melayê Cizîrî are not used merely as natural phenomena. On the contrary, these elements play a fundamental role in shaping the poet's intellectual world. The celestial sphere and heavenly layers appear as symbols of destiny and divine order. This study demonstrates that cosmic elements occupy a fundamental place in the poetic world of Melayê Cizîrî. Therefore, the examination of these elements is important for a better understanding of both the Divan of Melayê Cizîrî and the symbolism of Classical Kurdish Literature.
Benzer Tezler
- Hêmanên folklorîk dı romana Hewarî ya Hecıyê cındî de
Heciyê Cindî'nin Hewarî romanındaki folklorik unsurlar
REŞİDE DEĞİRMİ
Yüksek Lisans
Kürtçe
2019
DilbilimVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiKürt Dili ve Kültürü Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ NESİM SÖNMEZ
- Hêmanên İranî yên dîrokî û mîtolojîk di Mem û Zîn'a Xanî û Dîwana Melayê Cizîrî de
Ehmedê Xanî'nin Mem û Zîn'i ve Melayê Cızîrî'nin Divanında tarihi ve mitolojik İran ögelerı
MORAD BEROUKI MILAN
Yüksek Lisans
Kürtçe
2019
Doğu Dilleri ve EdebiyatıMardin Artuklu ÜniversitesiKürt Dili ve Kültürü Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SHAHAB VALI
- Hêmanên mîtolojîk di romanên Hesenê Metê de
Hesenê Metê romanlarında mitolojik unsurlar
HALİL ABDÜLSEMETOĞLU
Yüksek Lisans
Kürtçe
2019
Doğu Dilleri ve EdebiyatıMardin Artuklu ÜniversitesiKürt Dili ve Kültürü Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUSTAFA ÖZTÜRK
- Hêmanên folklorîk di romanên Elîyê Evdilrehman de
Elîyê Evdilrehman'ın romanlarında folklorik öğeler
HASAN FİLİTOĞLU
Yüksek Lisans
Kürtçe
2020
Halk Bilimi (Folklor)Bingöl ÜniversitesiKürt Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET ZAHİR ERTEKİN
- Di berhemên Feqîyê Teyran de hêmanên tesewufî
Feqîyê Teyran'ın şiirlerinde tasavvufî unsurlar
ŞEYHMUS ORKİN
Yüksek Lisans
Kürtçe
2015
Türk Dili ve EdebiyatıMuş Alparslan ÜniversitesiKürt Dili ve Kültürü Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NURULLAH ULUTAŞ